Kanite
Kikanite
Trans-New Guinea
Kanite ni lugha ya Trans-New Guinea ya tawi la Kainantu katika Jimbo la Nyanda za Juu za Mashariki nchini Papua New Guinea, inayozungumzwa na watu wapatao 6,000 katika Wilaya ya Kainantu maeneo ya Henganofi. Familia ya Kainantu-Goroka (Kamano, Yagaria, Gadsup, Auyana, Kanite, Tairora — lugha zaidi ya 30, jumla ya wasemaji wapatao 200,000) ni mojawapo ya makundi makuu ya Trans-New Guinea ya Nyanda za Juu za Mashariki. Kiisimu, Kanite inashiriki sifa za kawaida za Nyanda za Juu za Mashariki: mpangilio wa SOV, viunga-nyuma (postpositions), mofolojia tata ya vitenzi yenye upatanisho wa mtenda-wakati-hali, uunganishaji wa vishazi wenye ubadilishaji-rejea (switch-reference), na orodha ndogo ya fonimu inayozipambanua lugha za Kainantu. Fonolojia ya SIL ya McCarthy ya mwaka 1965 na kazi ya kutafsiri Biblia tangu miaka ya 1960 zimezalisha vifaa vya kusoma na kuandika na Agano Jipya. Licha ya idadi ndogo ya watu, Kanite inaonyesha uhai wa kiasi katika vijiji vya mbali vya nyanda za juu.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kikanite
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Trans-New Guinea
| Maana | Kikanite | Kiyagaria | Kihiri Motu | Kifiji | Kisakizaya | Kimotu | Kituvalu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | tina /tina/ | nina /nina/ | ranu /ɾanu/ | wai /wai/ | nanum /nanum/ | ranu /ɾanu/ | vai /vai/ |
| Moto | ata /ata/ | hali /hali/ | lahi /lahi/ | buka /mbuka/ | lamal /lamal/ | lahi /lahi/ | afi /afi/ |
| Jua | yage /jaɡe/ | yege /jeɡe/ | dina /dina/ | matanisiga /matanisiŋa/ | cidal /tʃidal/ | dina /dina/ | laa /laː/ |
| Mwezi | ika /ika/ | gei /ɡei/ | hua /hua/ | vula /βula/ | bulad /bulad/ | hua /hua/ | masina /masina/ |
| Nyota | kaʼnefi /kaʔnefi/ | ganevi /ɡanevi/ | hisiu /hisiu/ | kalokalo /kalokalo/ | boʼis /boʔis/ | hisiu /hisiu/ | fetū /fetuː/ |
| Usiku | hani /hani/ | hanena /hanena/ | hanuaboi /hanuaboi/ | bogi /mboŋi/ | labiʼ /labiʔ/ | hanuaboi /hanuaboi/ | pō /poː/ |
| Mvua | kola /kola/ | gona /ɡona/ | medu /medu/ | uca /uða/ | ʼudad /ʔuðað/ | medu /medu/ | ua /ua/ |
| Upepo | yasi /jasi/ | yasi /jasi/ | lai /lai/ | cagi /ðaŋi/ | baliʼ /baliʔ/ | lai /lai/ | matagi /mataŋi/ |
| Udongo | mopa /mopa/ | igopa /iɡopa/ | tano /tano/ | qele /ᵑɡele/ | lalaʼ /ɾaɾaʔ/ | tano /tano/ | kelekele /kelekele/ |
| Jiwe | yafa /jafa/ | yavana /javana/ | nadi /ˈnadi/ | vatu /vatu/ | baʼtu /baʔtu/ | nadi /nadi/ | fatu /fatu/ |
| Mlima | agoʼya /aɡoʔja/ | ae /ae/ | ororo /ororo/ | ulunivanua /uluniβanua/ | buyuʼ /bujuʔ/ | ororo /oɾoɾo/ | mauga /mauŋa/ |
| Bahari | hage li /haɡe li/ | hage nina /haɡe nina/ | davara /davara/ | wasawasa /wasawasa/ | bayu /baju/ | davara /davara/ | tai /tai/ |
| Mama | ita /ita/ | nene /nene/ | sina /sina/ | tina /tina/ | ina /ina/ | sinana /sinana/ | maatua /maːtua/ |
| Baba | nafa /nafa/ | avoʼa /avoʔa/ | tama /tama/ | tama /tama/ | ama /ama/ | tamana /tamana/ | tamana /tamana/ |
| Binti | muna /muna/ | abade /abade/ | natuna kekeni /natuna kekeni/ | luve yalewa /luβe jalewa/ | tatayna a wawa /tatajna a wawa/ | natuna kekenina /natuna kekenina/ | tama fafine /tama fafine/ |
| Mimi | nagaya /naɡaja/ | dagaea /daɡaea/ | lau /lau/ | au /au/ | zaku /ʐaku/ | lau /lau/ | au /au/ |
| Wewe | kagaya /kaɡaja/ | gagaea /ɡaɡaea/ | oi /oi/ | iko /iko/ | kisu /kisu/ | oi /oi/ | koe /koe/ |
| Sisi | tagaya /taɡaja/ | lagaea /laɡaea/ | ita / ai /ita / ai/ | keda / keimami /kenda / kejmami/ | kita / kami /kita / kami/ | ita / ai /ita / ai/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ |
| Jina | agi /aɡi/ | agi /aɡi/ | ladana /laˈdana/ | yaca /jaða/ | ngangan /ŋaŋan/ | ladana /ladana/ | igoa /iŋoa/ |
| Kichwa | anu /anu/ | anuna /anuna/ | kwarana /kʷarana/ | ulu /ulu/ | tangah /taŋah/ | kwara /kʷaɾa/ | ulu /ulu/ |
| Jicho | aulaga /aulaɡa/ | oulega /ouleɡa/ | matana /matana/ | mata /mata/ | mata /mata/ | matana /matana/ | mata /mata/ |
| Sikio | agesa /aɡesa/ | ageta /aɡeta/ | taiana /taiana/ | daliga /ndaliŋa/ | tangilaʼ /taŋilaʔ/ | taiana /taiana/ | taliga /taliŋa/ |
| Mdomo | avaya /avaja/ | haeyapa /haejapa/ | uduna /uduna/ | gusu /ŋusu/ | laway /lawaj/ | udu /udu/ | gutu /ŋutu/ |
| Jino | ave /ave/ | haemota /haemota/ | isena /isena/ | bati /mbati/ | ngipən /ŋipən/ | ise /ise/ | nifo /nifo/ |
| Ulimi | avefuʼna /avefuʔna/ | nevoda /nevoda/ | mala /mala/ | yame /jame/ | səmaʼ /səmaʔ/ | mala /mala/ | alelo /alelo/ |
| Mkono | ayana /ajana/ | anita /anita/ | ima /ima/ | liga /liŋa/ | kamay /kamai/ | ima /ima/ | lima /lima/ |
| Mguu | aiya /aija/ | iya /ija/ | ae /ae/ | yava /java/ | — | ae /ae/ | vae /vae/ |
| Moyo | agu /aɡu/ | alutumopa /alutumopa/ | kudouna /kudouna/ | uto /uto/ | gawang /ɡawaŋ/ | kudouna /kudouna/ | fatu /fatu/ |
| Mfupa | ayamufa /ajamufa/ | apova /apova/ | turia /turia/ | sui /sui/ | ʼukak /ʔukak/ | turia /turia/ | ivi /ivi/ |
| Damu | kola /kola/ | golana /ɡolana/ | rara /rara/ | dra /ndra/ | ʼidang /ʔidaŋ/ | rara /rara/ | toto /toto/ |
| Upendo | avesi /avesi/ | amige /amiɡe/ | lalokau /lalokau/ | loloma /loloma/ | maolah /maolah/ | lalokau /lalokau/ | alofa /alofa/ |
| Mti | yosa /josa/ | yava /java/ | au /au/ | kau /kau/ | kilang /kilaŋ/ | au /au/ | laakau /laːkau/ |
| Mbwa | kala /kala/ | gala /ɡala/ | sisia /sisia/ | koli /koli/ | waco /watʃo/ | sisia /sisia/ | kuli /kuli/ |
| Paka | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | posi /posi/ | gosi /ɡosi/ | pusi /pusi/ |
| Samaki | noyame /nojame/ | fayana /fajana/ | gwarume /ɡʷaɾume/ | ika /ika/ | buting /butiŋ/ | gwarume /ɡʷaɾume/ | ika /ika/ |
| Ndege | nama /nama/ | nama /nama/ | manu /manu/ | manumanu /manumanu/ | ayam /ajam/ | manu /ˈmanu/ | manu /manu/ |
| Dubu | pea /pea/ | — | bea /bea/ | bea /mbea/ | tumay /tumai/ | bea /bea/ | pea /pea/ |
| Farasi | hosi /hosi/ | silumata /silumata/ | hosi /hosi/ | ose /ose/ | kabayu /kabaju/ | hosi /hosi/ | solofanua /solofanua/ |
| Nyumba | no /no/ | yona /jona/ | ruma /ɾuma/ | vale /βale/ | luma /luma/ | ruma /ɾuma/ | fale /fale/ |
| Maziwa | nu /nu/ | duna /duna/ | rata /rata/ | sucu /suðu/ | hacul /hatsul/ | rata /rata/ | susu /susu/ |
| Chumvi | sole /sole/ | hage /haɡe/ | damena /damena/ | masima /masima/ | cikah /tsikah/ | damena /damena/ | masima /masima/ |
| Kitabu | avo /avo/ | buku /buku/ | buka /ˈbuka/ | ivola /ivola/ | cudad /tsudad/ | buka /buka/ | tusi /tusi/ |
| Kula | ne /ne/ | de /de/ | ania /ania/ | kana /kana/ | hekal /hekal/ | aniani /aniani/ | kai /kai/ |
| Kunywa | ne /ne/ | de /de/ | inua /inua/ | gunu /ŋunu/ | mihecak /mihetʃak/ | inuinu /inuinu/ | inu /inu/ |
| Kulala | fae /fae/ | ouʼ hao /ouʔ hao/ | mahuta /maˈhuta/ | moce /moðe/ | mabiʼ /mabiʔ/ | mahuta /maˈhuta/ | moe /moe/ |
| Moja | nagoke /naɡoke/ | bogo /boɡo/ | ta /ta/ | dua /ndua/ | cacay /tʃatʃai/ | ta /ta/ | tasi /tasi/ |
| Mbili | tole /tole/ | lole /lole/ | rua /rua/ | rua /rua/ | tusa /tusa/ | rua /rua/ | lua /lua/ |
| Tatu | tagufa /taɡufa/ | loleʼeʼ bogoʼeʼ /loleʔeʔ boɡoʔeʔ/ | toi /toi/ | tolu /tolu/ | tulu /tulu/ | toi /toi/ | tolu /tolu/ |
| Nne | foʼa /foʔa/ | loleʼe loleʼe /loleʔe loleʔe/ | hani /hani/ | vā /vaː/ | sepat /səpat/ | hani /hani/ | fā /faː/ |
| Tano | faefuʼa /faefuʔa/ | faefu /faefu/ | ima /ima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | ima /ima/ | lima /lima/ |
| Mia | vani hataleti /vani hataleti/ | hateleti /hateleti/ | handred /handred/ | drau /ndrau/ | lasubu /lasubu/ | sinahu /sinahu/ | selau /selau/ |
| Habari | naipa /naipa/ | amige /amiɡe/ | namona /namona/ | bula /mbula/ | marayas /maɾajas/ | namo gida /namo ɡida/ | taalofa /taːlofa/ |
| Asante | muse /muse/ | tega /teɡa/ | tanikiu /tanikiu/ | vinaka /βinaka/ | lalumahan /lalumahan/ | oi namo /oi namo/ | fakafetai /fakafetai/ |
| Nzuri | kanale /kanale/ | ho /ho/ | namo /namo/ | vinaka /βinaka/ | kapah /kapah/ | namo /namo/ | lei /lei/ |
| Mpya | haegafa /haeɡafa/ | souva /souva/ | matamata /matamata/ | vou /βou/ | baluhay /baluhaj/ | matamata /matamata/ | fou /fou/ |
| Nyekundu | haesa /haesa/ | gitumaʼ /ɡitumaʔ/ | kakakaka /kakakaka/ | damudamu /ndamundamu/ | sumanah /sumanah/ | kakakaka /kakakaka/ | kula /kula/ |
| Nyeupe | efeʼage /efeʔaɡe/ | efeʼ /efeʔ/ | kurokuro /kurokuro/ | vulavula /βulaβula/ | sanglac /saŋlatʃ/ | kurokuro /kurokuro/ | kena /kena/ |
| Nyeusi | anupa /anupa/ | nupa /nupa/ | korema /korema/ | loaloa /loaloa/ | lumeniʼ /luməniʔ/ | koremakorema /koɾemakoɾema/ | uli /uli/ |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap