Ikinyarwanda
Kinyarwanda
Kibantu
Kinyarwanda (Ikinyarwanda; ISO 639-1: rw, ISO 639-3: kin) ni lugha ya Kibantu ya eneo la Maziwa Makuu, inayozungumzwa kote Rwanda na katika maeneo jirani ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Uganda na Tanzania. Rwanda inaitambua kama lugha ya taifa na mojawapo ya lugha nne rasmi pamoja na Kiingereza, Kifaransa na Kiswahili. Inahusiana kwa karibu na Kirundi; lugha hizo mbili zinaelewana kwa kiasi kikubwa na ni sehemu ya mwendelezo mpana wa lahaja za Rwanda-Rundi. Kinyarwanda ni lugha ya toni na kina mfumo wa ngeli za nomino ulio kawaida katika lugha za Kibantu, huku upatanisho ukionyeshwa kwenye vivumishi, viwakilishi na vitenzi; kitenzi kinaweza kuwa na viambishi awali na tamati kadhaa vinavyoonyesha kiima, yambwa, njeo, aspekti na unyambulishaji. Huandikwa kwa othografia sanifu ya Kilatini na hutumiwa sana katika maisha ya kila siku, utangazaji, fasihi, elimu na mawasiliano ya umma.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kinyarwanda
hhhh
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Kibantu
| Maana | Kinyarwanda | Kirundi | Kinyankole | Kichiga | Kitooro | Kinyoro | Kinyaturu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | amazi /amaːzi/ | amazi /amaːzi/ | amaizi /amaizi/ | amaizi /amaizi/ | amaizi /amaizi/ | amaizi /amaizi/ | maji /madʒi/ |
| Moto | umuriro /umuɾiɾo/ | umuriro /umuɾiɾo/ | omuriro /omuriro/ | omuriro /omuriro/ | omurro /omuro/ | omurro /omurro/ | moto /moto/ |
| Jua | izuba /izuba/ | izuba /izuba/ | eizooba /eizoːba/ | eizooba /eizoːba/ | izooba /izoːba/ | izooba /izoːba/ | yura /juɾa/ |
| Mwezi | ukwezi /ukwezi/ | ukwezi /ukwezi/ | okwezi /okwezi/ | okwezi /okwezi/ | okwezi /okwezi/ | okwezi /okwezi/ | umweri /umweɾi/ |
| Nyota | inyenyeri /iɲeɲeri/ | inyenyeri /iɲeɲeri/ | enyonyoozi /eɲoɲoːzi/ | enyonyoozi /eɲoɲoːzi/ | enyunyuuzi /eɲuɲuːzi/ | enyunyuunzi /eɲuɲuːnzi/ | njota /ndʒota/ |
| Usiku | ijoro /iʒoro/ | ijoro /iʒoro/ | ekiro /ekiro/ | ekiro /etʃiro/ | ekiro /ekiro/ | ekiro /ekiro/ | utiku /utiku/ |
| Mvua | imvura /imˈvura/ | imvura /imˈvura/ | enjura /enˈdʒura/ | enjura /eɲɟura/ | enjura /endʒura/ | enjura /eɲɟura/ | mbura /mbura/ |
| Theluji | shelegi /ʃeleɡi/ | shelegi /ʃeleɡi/ | — | — | ebirika /eβirika/ | ebirika /eβirika/ | seluji /seludʒi/ |
| Upepo | umuyaga /umujaɣa/ | umuyaga /umujaɣa/ | omuyaga /omujaɡa/ | omuyaga /omujaɡa/ | omuyaga /omujaɡa/ | omuyaga /omujaɡa/ | mpefo /mpefo/ |
| Udongo | ubutaka /uɓutaka/ | ubutaka /uɓutaka/ | eitaka /eitaka/ | eitaka /eitaka/ | itaaka /itaːka/ | itaka /itaka/ | irongo /iɾoŋɡo/ |
| Jiwe | ibuye /iˈɓuje/ | ibuye /iˈɓuje/ | eibaare /eiˈbaːre/ | eibaare /eiˈbaːre/ | ibaale /iβaːle/ | ibaale /iβaːle/ | igwe /iɡwe/ |
| Mlima | umusozi /umusozi/ | umusozi /umusozi/ | orushozi /oruʃozi/ | omusozi /omusozi/ | orusozi /orusozi/ | orusozi /orusozi/ | gitanto /ɡitanto/ |
| Bahari | inyanja /iɲandʒa/ | inyanja /iɲaːndʒa/ | enyanja /eɲaɲdʒa/ | enyanja /eɲaɲdʒa/ | enyanja /eɲaːndʒa/ | enyanja /eɲaɲɟa/ | irambo /iɾambo/ |
| Mama | mama /maːma/ | mama /maːma/ | maawe /maːwe/ | nyina /ɲina/ | nyinya /ɲiɲa/ | nyinya /ɲiɲa/ | mama /mama/ |
| Baba | papa /paːpa/ | data /data/ | tata /tata/ | ishe /iʃe/ | isho /iʃo/ | isho /iʃo/ | tata /tata/ |
| Binti | umukobwa /umukobwa/ | umukobwa /umukobwa/ | omuhara /omuhara/ | omuhara /omuhara/ | omuhara /omuhara/ | omuhara /omuhara/ | muncha /muntʃa/ |
| Mimi | njye /ɲɟe/ | jewe /ʒewe/ | nyowe /ɲowe/ | nyowe /ɲowe/ | nyowe /ɲowe/ | nyowe /ɲowe/ | une /une/ |
| Wewe | wowe /wowe/ | wewe /wewe/ | iwe /iwe/ | iwe /iwe/ | iwe /iwe/ | iwe /iwe/ | uwe /uwe/ |
| Sisi | twebwe /twebwe/ | twebwe /twebwe/ | itwe /itwe/ | itwe /itwe/ | itwe /itwe/ | itwe /itwe/ | sese /sese/ |
| Jina | izina /izina/ | izina /izina/ | eiziina /eiziːna/ | eiziina /eiziːna/ | ibara /iβara/ | ibara /iβara/ | rina /ɾina/ |
| Mtu | umuntu /umuntu/ | umuntu /umuntu/ | omuntu /omuntu/ | omuntu /omuntu/ | omuntu /omuntu/ | omuntu /omuntu/ | muntu /muntu/ |
| Kichwa | umutwe /umutwe/ | umutwe /umutwe/ | omutwe /omutwe/ | omutwe /omutwe/ | omutwe /omutwe/ | omutwe /omutwe/ | itwe /itwe/ |
| Jicho | ijisho /iʒiʃo/ | ijisho /iʒiʃo/ | eriisho /eriːʃo/ | eriisho /eriːʃo/ | eriiso /eriːso/ | eriiso /eriːso/ | riho /riho/ |
| Sikio | ugutwi /uɣutwi/ | ugutwi /uɣutwi/ | okutu /okutu/ | okutu /okutu/ | okutu /okutu/ | okutu /okutu/ | ikutwi /ikutwi/ |
| Pua | izuru /iˈzuɾu/ | izuru /iˈzuɾu/ | enyindo /eɲindo/ | enyindo /eɲindo/ | enyindo /eɲindo/ | enyindo /eɲindo/ | mpura /mpuɾa/ |
| Mdomo | akanwa /akanwa/ | umunwa /umunwa/ | akanwa /akanwa/ | akanwa /akanwa/ | akanwa /akanwa/ | akanwa /akanwa/ | momo /momo/ |
| Jino | iryinyo /irjiɲo/ | iryinyo /irjiɲo/ | eriino /eriːno/ | eriino /eriːno/ | eriino /eriːno/ | eriino /eriːno/ | ino /ino/ |
| Ulimi | ururimi /ururimi/ | ururimi /ururimi/ | orurimi /orurimi/ | orurimi /orurimi/ | orulimi /orulimi/ | orulimi /orulimi/ | urimi /urimi/ |
| Mkono | ikiganza /ikiɡanza/ | ikiganza /ikiɡanza/ | omukono /omukono/ | omukono /omukono/ | engaro /eŋɡaro/ | omukono /omukono/ | ukuboko /ukuboko/ |
| Mguu | ikirenge /ikirenɡe/ | ikirenge /ikirenɡe/ | ekigyere /ekiɡjere/ | ekigyere /ekiɡjere/ | ekigere /ekiɡere/ | ekigere /ekiɡere/ | mughuu /muɣuː/ |
| Moyo | umutima /umutima/ | umutima /umutima/ | omutima /omutima/ | omutima /omutima/ | omutima /omutima/ | omutima /omutima/ | umutima /umutima/ |
| Mfupa | igufwa /iɡufwa/ | igufa /iɡufa/ | eigufa /eiɡufa/ | eigufa /eiɡufa/ | igufa /iɡufa/ | igufa /iɡufa/ | ikufa /ikufa/ |
| Damu | amaraso /amaraso/ | amaraso /amaraso/ | eshagama /eʃaɡama/ | eshagama /eʃaɡama/ | esagama /esaɡama/ | esagama /esaɡama/ | sakami /sakami/ |
| Kinyesi | amase /amase/ | amavyi /amavji/ | amazi /amazi/ | amazi /amazi/ | amaazi /amaːzi/ | amazi /amazi/ | — |
| Upendo | urukundo /uɾukundo/ | urukundo /uɾukundo/ | rukundo /rukundo/ | kukunda /kukunda/ | kugonza /kuɡonza/ | kugonza /kuɡonza/ | butogwa /butoɡwa/ |
| Mti | igiti /iɡiti/ | igiti /iɡiti/ | omuti /omuti/ | omuti /omuti/ | omuti /omuti/ | omuti /omuti/ | umuti /umuti/ |
| Mbwa | imbwa /imbwa/ | imbwa /imbwa/ | embwa /embwa/ | embwa /embwa/ | embwa /embwa/ | embwa /embwa/ | imbwa /imbwa/ |
| Paka | injangwe /indʒaŋɡwe/ | akayabu /akajabu/ | enjangu /endʒaŋɡu/ | kapa /kapa/ | enjangu /endʒaŋɡu/ | paaka /paːka/ | paka /paka/ |
| Samaki | ifi /ifi/ | ifi /ifi/ | eky'enyanja /etʃeɲaɲdʒa/ | eky'enyanja /etʃeɲaɲdʒa/ | encu /entʃu/ | encu /eɲtʃu/ | somba /somba/ |
| Ndege | inyoni /iˈɲoni/ | inyoni /iˈɲoni/ | enyonyi /eɲoɲi/ | enyonyi /eɲoɲi/ | enyonyi /eɲoɲi/ | enyonyi /eɲoɲi/ | nyonyi /ɲoɲi/ |
| Kipepeo | ikinyugunyugu /ikiɲuɡuɲuɡu/ | ikinyugunyugu /ikiɲuɡuɲuɡu/ | ekihuguuhugu /ekihuɡuːhuɡu/ | ekinyugunyugu /etʃiɲuɡuɲuɡu/ | ekihoiholya /ekihoiholja/ | — | — |
| Yai | igi /iɡi/ | igi /iɡi/ | eihuri /eihuri/ | eihuri /eihuri/ | ihuli /ihuli/ | ihuli /ihuli/ | ighe /iɣe/ |
| Dubu | idubu /iduβu/ | idubu /iduːbu/ | edubu /edubu/ | edubu /edubu/ | edubu /edubu/ | edubu /edubu/ | — |
| Farasi | ifarashi /ifaˈraʃi/ | ifarashi /ifaraʃi/ | embaraasi /embaraːsi/ | embaraasi /embaraːsi/ | embarasi /embarasi/ | embaraasi /embaraːsi/ | nyumbu /ɲumbu/ |
| Nyumba | inzu /inzu/ | inzu /inzu/ | enju /endʒu/ | enju /endʒu/ | enju /endʒu/ | enju /endʒu/ | nyumba /ɲumba/ |
| Maziwa | amata /amata/ | amata /amata/ | amate /amate/ | amate /amate/ | amata /amata/ | amata /amata/ | maya /maja/ |
| Asali | ubuki /ubuki/ | ubuki /ubuki/ | obwoki /obwoki/ | obwuuki /obwuːtʃi/ | obwoki /oβwoki/ | obwoki /obwoki/ | ruke /ruke/ |
| Chumvi | umunyu /umuɲu/ | umunyu /umuɲu/ | omwonyo /omwoɲo/ | omwonyo /omwoɲo/ | omunyu /omuɲu/ | omunyu /omuɲu/ | munyu /muɲu/ |
| Mvinyo | divayi /divaji/ | umuvinyu /umuviɲu/ | viino /viːno/ | viino /viːno/ | eviini /eviːni/ | eviini /eviːni/ | divai /divai/ |
| Mchele | umuceri /umuˈtʃeri/ | umuceri /umutʃeri/ | omukyeeri /omukjeːri/ | omukyeeri /omutʃeːri/ | — | — | — |
| Chokoleti | shokora /ʃokora/ | amashokola /amaʃokola/ | — | — | chocolate | — | — |
| Chuma | icyuma /iˈtʃuma/ | icuma /iˈtʃuma/ | ekyoma /eˈkjoma/ | obutare /obutare/ | ekyoma /ekjoma/ | ekyoma /ekjoma/ | ichuma /itʃuma/ |
| Gurudumu | uruziga /uɾuziɡa/ | ipine /ipine/ | enyamuziga /eɲamuziɡa/ | enyamuziga /eɲamuziɡa/ | enyamuziga /eɲamuziɡa/ | enyamuziga /eɲamuziɡa/ | — |
| Hariri | hariri /hariri/ | ihariri /ihariri/ | riiri /riːri/ | riiri /riːri/ | liiri /liːri/ | liiri /liːri/ | hariri /haɾiɾi/ |
| Kitabu | igitabo /iɡitabo/ | igitabo /iɡitabo/ | ekitabo /ekitabo/ | ekitabo /etʃitabo/ | ekitabu /ekitaβu/ | ekitabu /ekitaβu/ | gitabu /ɡitabu/ |
| Kula | kurya /kuɾja/ | kurya /kuɾja/ | kurya /kurja/ | kurya /kurja/ | kulya /kulja/ | kulya /kulja/ | kuria /kuɾia/ |
| Kunywa | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ |
| Kulala | gusinzira /ɡusinzira/ | gusinzira /ɡusinzira/ | kubyama /kubjama/ | kubyama /kubjama/ | kubyama /kuβjama/ | kubyama /kubjama/ | kurara /kuɾaɾa/ |
| Moja | rimwe /ɾimwe/ | rimwe /ɾimwe/ | emwe /emwe/ | rumwe /rumwe/ | emu /emu/ | emu /emu/ | umwe /umwe/ |
| Mbili | kabiri /kabiri/ | kabiri /kabiri/ | ibiri /iβiri/ | ibiri /iβiri/ | ibiri /iβiri/ | ibiri /iβiri/ | aviri /aβiri/ |
| Tatu | gatatu /ɡatatu/ | gatatu /ɡatatu/ | ishatu /iʃatu/ | ishatu /iʃatu/ | isatu /iːsatu/ | isatu /isatu/ | itatu /itatu/ |
| Nne | kane /kane/ | kane /kane/ | eina /eina/ | ina /ina/ | ina /iːna/ | ina /ina/ | inne /inːe/ |
| Tano | gatanu /ɡataːnu/ | gatanu /ɡataːnu/ | itaano /itaːno/ | itaano /itaːno/ | itaano /iˈtaːno/ | itaano /iˈtaːno/ | itano /itano/ |
| Mia | ijana /iʒana/ | ijana /iʒana/ | igana /iɡana/ | igana /iɡana/ | kikumi /kikumi/ | kikumi /tʃikumi/ | ighana /iɣana/ |
| Habari | muraho /muɾaːho/ | amahoro /amahoɾo/ | agandi /aɡandi/ | oraire /oraire/ | oraire ota /oraire ota/ | oraire ota /oraire ota/ | mbukire /mbukiɾe/ |
| Asante | murakoze /muɾakoze/ | murakoze /muɾakoze/ | webare /webare/ | webare /webare/ | webale /webale/ | webale /webale/ | asante /aˈsante/ |
| Nzuri | byiza /bjiza/ | nziza /nziza/ | kirungi /kiruŋɡi/ | kurungi /kuruŋɡi/ | kurungi /kuruŋɡi/ | kurungi /kuruŋɡi/ | kihi /kihi/ |
| Mpya | gishya /ɡiʃja/ | nshasha /nʃaʃa/ | ekisya /ekisja/ | ekisya /etʃisja/ | ekihyaka /ekihjaka/ | ekihyaka /ekihjaka/ | mpya /mpja/ |
| Nyekundu | utukura /utukura/ | gutukura /ɡutukura/ | kutukura /kutukura/ | kutukura /kutukura/ | kutukura /kutukura/ | kutukura /kutukura/ | ntune /ntune/ |
| Nyeupe | umweru /umweru/ | umweru /umweru/ | kwera /kwera/ | kwera /kwera/ | kwera /kwera/ | kwera /kwera/ | njeru /ndʒeru/ |
| Nyeusi | umukara /umukara/ | umukara /umukara/ | kwiragura /kwiraɡura/ | kwiragura /kwiraɡura/ | kwiragura /kwiraɡura/ | kwiragura /kwiraɡura/ | njiutiki /ndʒiutiki/ |
| Kijani | icyatsi /iˈtʃaːtsi/ | akatsi gatoto /akatsi ɡatoto/ | kibabi /kibabi/ | kinyaasi /tʃiɲaːsi/ | — | — | — |
| Buluu | ubururu /ubururu/ | ubururu /ubururu/ | bururu /bururu/ | — | bururu /βururu/ | — | — |
| Kompyuta | mudasobwa /mudasobwa/ | orodinateri /orodinateri/ | kompyuta /kompjuta/ | kompiyuta /kompijuta/ | kompyuta /kompjuta/ | — | — |
| Sushi | sushi /suʃi/ | — | — | — | — | — | — |
| Chai | icyayi /itʃaːji/ | icayi /itʃaji/ | chai /tʃai/ | cayi /tʃaji/ | — | — | — |
| Kahawa | ikawa /ikawa/ | ikawa /ikawa/ | kaawa /kaːwa/ | — | kaawa /kaːwa/ | — | — |
| Sukari | isukari /isukari/ | isukari /isukaɾi/ | shukaari /ʃukaːri/ | sukari /sukari/ | — | — | — |
| Chungwa | icunga /itʃuŋɡa/ | icunga /itʃuŋɡa/ | omucungwa /omutʃuŋɡwa/ | — | omucunguwa | — | — |
| 99 | mirongo cyenda nʼicyenda /miɾoŋɡo tʃenda nitʃenda/ | mirongo icenda nʼicenda /miɾoŋɡo itʃenda nitʃenda/ | makumi mwenda na mwenda /makumi mwenda na mwenda/ | makumi mwenda na mwenda /makumi mwenda na mwenda/ | — | kyenda na mwenda /tʃenda na mwenda/ | makumi kenda na kenda /makumi kenda na kenda/ |
| Kicheko mtandaoni | hhhh | — | — | — | — | — | — |
Ulinganishaji wa mpangilio wa maneno
Linganisha na lugha kuu za dunia
Linganisha na lugha za uainishaji ule ule
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap