Eshisango
Kisangu
Atlantiki-Kongo (Kibantu, magharibi Tanzania)
Sangu (Eshisango, pia Kisangu) ni lugha ya Kibantu F13 ya tambarare za Usangu kusini-magharibi mwa Tanzania, karibu na Hifadhi ya Taifa ya Ruaha. Wasangu kihistoria walikuwa wapinzani wa Wahehe (vita vya Wahehe na Wasangu vya karne ya 19 chini ya machifu Mkwawa na Mwinyikupinga), na walijenga utambulisho wa kipekee wa ufugaji wa ng'ombe unaotofautiana na jamii jirani za Kibantu za kilimo. Licha ya idadi ndogo ya wasemaji wa kisasa, lugha hii inaendelea kurithishwa kikamilifu kati ya vizazi katika jamii za vijijini.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kisangu
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Atlantiki-Kongo (Kibantu, magharibi Tanzania)
| Maana | Kisangu | Kiyao | Kimakonde | Kibemba | Kiluhya | Kinyamwezi | Kinyaturu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | amalenga /amalenɡa/ | meesi /meːsi/ | medi /medi/ | amenshi /amenʃi/ | amatsi /amatsi/ | minzi /minzi/ | maji /madʒi/ |
| Moto | umooto /umoːto/ | mooto /moːto/ | moto /moto/ | umulilo /umulilo/ | omuliro /omuliro/ | moto /moto/ | moto /moto/ |
| Jua | ilijuva /ilijuva/ | lyuŵa /ʎuβa/ | liduva /liduva/ | akasuba /akasuba/ | liuba /liuba/ | lyuba /ljuβa/ | yura /juɾa/ |
| Mwezi | umwesi /umwesi/ | lwesi /lwesi/ | mwedi /mwedi/ | umweshi /umweʃi/ | omwesi /omwesi/ | ngʼwezi /ŋweːzi/ | umweri /umweɾi/ |
| Nyota | inondwe /inondwe/ | ndondwa /ndondwa/ | inondwa /inondwa/ | intanda /intanda/ | engʼiningʼini /eŋiniŋini/ | nsonda /nsonda/ | njota /ndʒota/ |
| Usiku | paashilo /paːʃilo/ | chilo /tʃilo/ | chilo /tʃilo/ | ubushiku /ubuʃiku/ | eshilo /eʃilo/ | buziku /buziku/ | utiku /utiku/ |
| Mvua | inoonya /inoːɲa/ | ula /ula/ | imbula /imbula/ | imfula /imˈfula/ | efula /eˈfula/ | mbula /mbula/ | mbura /mbura/ |
| Upepo | ilipepo /ilipepo/ | mbungo /mbuŋɡo/ | lipungo /lipuŋɡo/ | umwela /umwela/ | omuyeka /omujeka/ | myaga /mjaɡa/ | mpefo /mpefo/ |
| Udongo | ililongo /ililoŋɡo/ | litaka /litaka/ | ulongo /uloŋɡo/ | umushili /umuʃili/ | liloba /liloba/ | bulongo /buloŋɡo/ | irongo /iɾoŋɡo/ |
| Jiwe | ilingʼanga /iliŋaŋɡa/ | liganga /liɡaŋɡa/ | liyanga /lijaŋɡa/ | ibwe /iˈbwe/ | lichina /litʃina/ | iwe /iwe/ | igwe /iɡwe/ |
| Mlima | ishidunda /iʃidunda/ | chitumbi /tʃitumbi/ | lichinga /litʃiŋɡa/ | ulupili /ulupili/ | eshikulu /eʃikulu/ | lugulu /luɡulu/ | gitanto /ɡitanto/ |
| Bahari | bahali /bahali/ | bahali /bahali/ | bahali /bahali/ | bemba /bemba/ | inyanza /iɲanza/ | nyanza /ɲanza/ | irambo /iɾambo/ |
| Mama | umaayi /umaːji/ | amao /amao/ | mama /mama/ | bamayo /bamajo/ | mayi /maji/ | mayu /maju/ | mama /mama/ |
| Baba | udaada /udaːda/ | atati /atati/ | baba /baba/ | bataata /bataːta/ | papa /papa/ | baba /baba/ | tata /tata/ |
| Binti | mwali /mwali/ | mwali /mwali/ | nahaku /nahaku/ | umwana mwanakashi /umwana mwanakaʃi/ | omukhaana /omuxaːna/ | mwana mukima /mwana mukima/ | muncha /muntʃa/ |
| Mimi | one /one/ | une /une/ | une /une/ | ine /ine/ | ese /ese/ | nene /ˈnene/ | une /une/ |
| Wewe | owe /owe/ | ugwe /uɡwe/ | uve /uve/ | iwe /iwe/ | ewe /ewe/ | gwegwe /ˈɡweɡwe/ | uwe /uwe/ |
| Sisi | ose /ose/ | uwe /uwe/ | hwetu /hwetu/ | ifwe /ifwe/ | efwe /efwe/ | iswe /iswe/ | sese /sese/ |
| Jina | ilitaawa /ilitaːwa/ | liina /liːna/ | lina /lina/ | ishina /iʃina/ | elira /elira/ | lina /ˈlina/ | rina /ɾina/ |
| Mtu | umuunu /umuːnu/ | mundu /mundu/ | munu /munu/ | umuntu /umuntu/ | omundu /omundu/ | munhu /munhu/ | muntu /muntu/ |
| Kichwa | umutwe /umutwe/ | ntwe /ntwe/ | muti /muti/ | umutwe /umutwe/ | omurwe /omurwe/ | mutwe /mutwe/ | itwe /itwe/ |
| Jicho | iliiho /iliːho/ | liso /liso/ | liso /liso/ | ilinso /ilinso/ | liiso /liːso/ | liso /liso/ | riho /riho/ |
| Sikio | ilikutu /ilikutu/ | liwiwi /liwiwi/ | likutu /likutu/ | ukutwi /ukutwi/ | eshirwi /eʃirwi/ | itwi /itwi/ | ikutwi /ikutwi/ |
| Pua | imula /imula/ | lupula /lupula/ | imula /imula/ | umona /umona/ | amolu /amolu/ | nindo /nindo/ | mpura /mpuɾa/ |
| Mdomo | umulomo /umulomo/ | kang'wa /kaŋwa/ | kanya /kaɲa/ | akanwa /akanwa/ | omunwa /omunwa/ | mulomo /mulomo/ | momo /momo/ |
| Jino | iliino /iliːno/ | liino /liːno/ | lino /lino/ | ilino /ilino/ | lino /lino/ | lino /lino/ | ino /ino/ |
| Ulimi | ulumili /ulumili/ | lulimi /lulimi/ | lulimi /lulimi/ | ululimi /ululimi/ | olulimi /olulimi/ | lulimi /lulimi/ | urimi /urimi/ |
| Mkono | iliwokho /iliwoxo/ | nkono /nkono/ | nkono /nkono/ | ukuboko /ukuboko/ | omukhono /omukʰono/ | kukono /kukono/ | ukuboko /ukuboko/ |
| Mguu | iligulu /iliɡulu/ | lukongolo /lukoŋɡolo/ | likambatu /likambatu/ | ulukasa /ulukasa/ | eshilenje /eʃilendʒe/ | kugulu /kuɡulu/ | mughuu /muɣuː/ |
| Moyo | inumbula /inumbula/ | ntima /ntima/ | ntima /ntima/ | umutima /umutima/ | omwoyo /omwojo/ | moyo /mojo/ | umutima /umutima/ |
| Mfupa | ilifupa /ilifupa/ | liupa /liupa/ | ligwangwa /liɡwaŋɡwa/ | ifupa /ifupa/ | eshikumba /eʃikumba/ | iguha /iɡuha/ | ikufa /ikufa/ |
| Damu | idanda /idanda/ | miasi /miasi/ | myadi /mjadi/ | umulopa /umulopa/ | amasayi /amasaji/ | magazi /maɡazi/ | sakami /sakami/ |
| Kinyesi | mafi /mafi/ | manyi /maɲi/ | mavi /mavi/ | amafi /amafi/ | amafwi /amafwi/ | maafi /maːfi/ | — |
| Upendo | ulugano /uluɡano/ | unonyelo /unoɲelo/ | kupenda /kupenda/ | ukutemwa /ukutemwa/ | obuyanzi /obujanzi/ | butogwa /butoɡwa/ | butogwa /butoɡwa/ |
| Mti | umupishi /umupiʃi/ | chitela /tʃitela/ | nnandi /nːandi/ | icimuti /itʃimuti/ | omusala /omusala/ | muti /muti/ | umuti /umuti/ |
| Mbwa | imbwa /imbwa/ | mbwa /mbwa/ | nshenye /nʃeɲe/ | imbwa /imbwa/ | imbwa /imbwa/ | mbwa /mbwa/ | imbwa /imbwa/ |
| Paka | paka /paka/ | paka /paka/ | imaaka /imaːka/ | pushi /puʃi/ | lipusi /lipusi/ | paka /paka/ | paka /paka/ |
| Samaki | inswi /inswi/ | somba /somba/ | homba /homba/ | isabi /isabi/ | inyeni /iɲeni/ | somba /soːmba/ | somba /somba/ |
| Ndege | indege /indeɡe/ | chijuni /tʃidʒuni/ | chuni /tʃuni/ | icuni /itʃuni/ | linyonyi /liɲoɲi/ | noni /noni/ | nyonyi /ɲoɲi/ |
| Yai | ilikhankha /ilixanxa/ | lindanda /lindanda/ | liye /lije/ | ilini /ilini/ | liki /liki/ | igi /iɡi/ | ighe /iɣe/ |
| Dubu | dubu /dubu/ | dubu /dubu/ | dubu /dubu/ | bea /bea/ | itubu /itubu/ | — | — |
| Farasi | ifalaasi /ifalaːsi/ | falasi /falasi/ | falasi /falasi/ | kabalwe /kabalwe/ | ifarasi /ifarasi/ | falasi /falasi/ | nyumbu /ɲumbu/ |
| Nyumba | ilitembe /ilitembe/ | nyuumba /ɲuːmba/ | ing'ande /iŋande/ | ingʼanda /iŋːanda/ | enzu /enzu/ | numba /numba/ | nyumba /ɲumba/ |
| Maziwa | utupyo /utupjo/ | maŵele /maβele/ | mavele /mavele/ | umukaka /umukaka/ | amabeere /amabeːre/ | mabeele /maβeːle/ | maya /maja/ |
| Asali | uwuushi /uwuːʃi/ | uchi /utʃi/ | uchi /utʃi/ | ubuci /ubutʃi/ | obushi /obuʃi/ | buuki /buːki/ | ruke /ruke/ |
| Chumvi | umuunyo /umuːɲo/ | njete /ndʒete/ | munyu /muɲu/ | umucele /umutʃele/ | omunyu /omuɲu/ | munu /munu/ | munyu /muɲu/ |
| Mvinyo | idivaayi /idivaːji/ | divai /divai/ | divayi /divaji/ | umwangashi /umwaŋɡaʃi/ | idivai /idivai/ | mvinyo /mviɲo/ | divai /divai/ |
| Chuma | ishuuma /iʃuːma/ | chisyano /tʃisjano/ | chitale /tʃitale/ | icela /iˈtʃela/ | eshibia /eʃibia/ | kisinza /kisinza/ | ichuma /itʃuma/ |
| Hariri | haliili /haliːli/ | halili /halili/ | halili /halili/ | shiliki /ʃiliki/ | — | — | hariri /haɾiɾi/ |
| Kitabu | ilitaafili /ilitaːfili/ | chitabu /tʃitabu/ | chitabu /tʃitabu/ | icitabo /itʃitabo/ | eshitabu /eʃitabu/ | kitabu /kitabu/ | gitabu /ɡitabu/ |
| Kula | kiilya /kiːlja/ | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ | ukulya /ukulja/ | khulia /kʰulia/ | kulya /kuʎa/ | kuria /kuɾia/ |
| Kunywa | kiingʼwa /kiːŋwa/ | kung'wa /kuŋwa/ | kukumbila /kukumbila/ | ukunwa /ukunwa/ | khunywa /kʰuɲwa/ | kunwa /kunwa/ | kunywa /kuɲwa/ |
| Kulala | kigona /kiɡona/ | kugona /kuɡona/ | kugona /kuɡona/ | ukulaala /ukulaːla/ | khukona /kʰukona/ | kulala /kulala/ | kurara /kuɾaɾa/ |
| Moja | imo /imo/ | mo /mo/ | nimo /nimo/ | cimo /tʃimo/ | ndala /ndala/ | imo /imo/ | umwe /umwe/ |
| Mbili | sivili /sivili/ | iŵili /iβili/ | vavili /vaʋili/ | fibili /fibili/ | tsibili /tsibili/ | ibili /iβili/ | aviri /aβiri/ |
| Tatu | sitatu /sitatu/ | sitatu /sitatu/ | nnaatu /nːaːtu/ | fitatu /fitatu/ | tsitaru /tsitaru/ | idatu /idatu/ | itatu /itatu/ |
| Nne | sina /sina/ | ncheche /ntʃetʃe/ | ncheche /ntʃetʃe/ | fine /fine/ | tsine /tsine/ | inne /inːe/ | inne /inːe/ |
| Tano | sisaanu /sisaːnu/ | nsano /nsano/ | mwaanu /mwaːnu/ | fisano /fisano/ | tsirano /tsirano/ | itaano /itaːno/ | itano /itano/ |
| Mia | ligana /liɡana/ | mia /mia/ | miya /miːja/ | umwanda /umwanda/ | emia /emia/ | igana /iɡana/ | ighana /iɣana/ |
| Habari | mbasala /mbasala/ | salama /salama/ | nakushukuru /nakuʃukuɾu/ | muli shani /muli ʃani/ | mulembe /mulembe/ | mwadita /mwadita/ | mbukire /mbukiɾe/ |
| Asante | nashukulu /naʃukulu/ | — /—/ | nashukuru /naʃukuɾu/ | natotela /natotela/ | orio /orio/ | twabakaba /twaβakaβa/ | asante /aˈsante/ |
| Nzuri | inofu /inofu/ | chambone /tʃambone/ | mbone /mbone/ | cisuma /tʃisuma/ | malayi /malaji/ | soga /soɡa/ | kihi /kihi/ |
| Mpya | ishipya /iʃipja/ | jasambano /dʒasambano/ | chahambi /tʃahambi/ | cipya /tʃipja/ | eshiyia /eʃijia/ | pya /pja/ | mpya /mpja/ |
| Nyekundu | induuhu /induːhu/ | chechejeu /tʃetʃedʒeu/ | nahuvi /nahuvi/ | kashika /kaʃika/ | kumafu /kumafu/ | laluku /laluku/ | ntune /ntune/ |
| Nyeupe | imbalafu /imbalafu/ | cheswela /tʃeswela/ | naswe /naswe/ | buuta /buːta/ | eshilafu /eʃilafu/ | pe /pe/ | njeru /ndʒeru/ |
| Nyeusi | niitu /niːtu/ | chepiliu /tʃepiliu/ | napi /napi/ | fiita /fiːta/ | eshimali /eʃimali/ | pi /pi/ | njiutiki /ndʒiutiki/ |
| 99 | mashumi gonja ni gonja /maʃumi ɡonja ni ɡonja/ | makumi msano ni mcece kwisa msano ni mcece /makumi msano ni mtʃetʃe kwisa msano ni mtʃetʃe/ | tisini na tisa /tisini na tisa/ | amakumi pabula na pabula /amakumi pabula na pabula/ | amakhumi tisa na tisa /amaxumi tisa na tisa/ | makumi kenda na kenda /makumi kenda na kenda/ | makumi kenda na kenda /makumi kenda na kenda/ |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap