Yélî Dnye
Kiyele
Lugha peke (nyakati fulani huwekwa Yele-New Britain Magharibi)
Yélî Dnye ni lugha pekee (isiyo na ndugu) inayozungumzwa na takriban watu 4,000–5,000 katika Kisiwa cha Rossel, kisiwa cha mashariki mwa mbali zaidi cha Funguvisiwa la Louisiade karibu na Papua New Guinea. Ina mojawapo ya hazina kubwa zaidi za fonimu duniani (takriban konsonanti 90, ikiwa ni pamoja na vizuizi vyenye matamshi maradufu na utofautishaji kati ya mfululizo sahili na ule uliopalatalishwa), mfumo tata mno wa portmanteau wa wakati/hali/nafsi wenye maelfu ya maumbo ya vitenzi yasiyo ya kawaida, na msamiati wa kuepuka unaotegemea jinsia (wanawake huepuka maneno fulani yanayohusiana na bahari).
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kiyele
Vyanzo
- Henderson, J. (1995) Phonology and Grammar of Yele, Papua New Guinea. Pacific Linguistics B-112.
- Levinson, S. C. (2022) A Grammar of Yélî Dnye: The Papuan Language of Rossel Island. De Gruyter Mouton (Pacific Linguistics 666).
- Levinson, S. C. (2013) The Island of Time: Yélî Dnye, the Language of Rossel Island. Frontiers in Psychology 4: 61.
- Glottolog: Yele
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Lugha peke (nyakati fulani huwekwa Yele-New Britain Magharibi)
| Maana | Kiyele | Kilhomi | Kikomba | Kineko | Kiwichita | Kigiriki cha Kimycenae | Kitochari Asilia |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | mbwaa /mbʷaː/ | ཆུ་ /tɕʰu˥/ | too /toː/ | wai /wai/ | kicʔa /kitsʔa/ | 𐀄𐀈 /hudɔːr/ | *wär /wər/ |
| Moto | ndê /ɳɖə/ | མེ་ /me˥/ | kârâp /kɐɾɐp/ | titɛ /titɛ/ | heːcʔa /heːtsʔa/ | 𐀢 /pyːr/ | *pŭwār /puwaːr/ |
| Jua | kââdî /kɑːʈɨ/ | ཉི་མ་ /ɲi˥ma˩/ | mirâsiŋ /miɾɐsiŋ/ | aatʌ /aːtʌ/ | saːkhirʔa /saːkʰiɾʔa/ | 𐀀𐀸𐀪𐀍 /haːwelios/ | *kāunä /kaːunə/ |
| Mwezi | d:ââ /ʈɑ̃ː/ | ཟླ་བ་ /dawa˩/ | kâin /kɐin/ | — /—/ | waːh /waːh/ | 𐀕 /mɛːn/ | *mēñē /meːɲeː/ |
| Nyota | pudu /puʈu/ | སྐར་མ /karma˥/ | sâŋgelak /sɐŋɡelak/ | kumba /kumba/ | hiːkwirikʔa /hiːkʷiɾikʔa/ | 𐀀𐀳𐀫 /astɛːr/ | *scär /stsər/ |
| Usiku | mgîdî /mɡɨʈɨ/ | མཚན་མོ /tsʰemːu˥/ | ŋâtik /ŋɐtik/ | — /—/ | ckhaːrʔa /tskʰaːɾʔa/ | — /—/ | *wyäṣi /wjəʂi/ |
| Mvua | tpii /t̪piː/ | — | map /map/ | wai /wai/ | — | — | *sŭwese /suwese/ |
| Upepo | yópu /jopu/ | — | pibâ /pibɐ/ | — | niweʔeːrʔa /niweʔeːɾʔa/ | 𐀀𐀚𐀗 /anemos/ | *wyente /wjente/ |
| Jiwe | chêêpî /tʃəːpɨ/ | རྡོ་ /do˥/ | kât /kɐt/ | — | — | — | — |
| Mlima | mbu /mbu/ | — | bakŋâ /bakŋɐ/ | — | — | — | *ṣwyäle /ʂwjəle/ |
| Mama | pye /pʲɛ/ | ཨ་མ་ /ʔama˩/ | mam /mam/ | — /—/ | eciyeːh /etsijeːh/ | 𐀔𐀳 /maːtɛːr/ | *mācer /maːtser/ |
| Baba | mî /mɨ/ | ཨ་པ་ /ʔapa˩/ | ibâ /ibɐ/ | — /—/ | taːtah /taːtah/ | 𐀞𐀳 /patɛːr/ | *āppo /aːppo/ |
| Mimi | nê /ɳə/ | ང /ŋa˩/ | nâ /nɐ/ | na /na/ | nacʔih /natsʔih/ | 𐀁𐀒 /eɡɔː/ | *ñäś /ɲəɕ/ |
| Wewe | nyi /ɲi/ | ཁྱོད /kʰjø˥/ | gâ /ɡɐ/ | ga /ɡa/ | nasʔih /nasʔih/ | 𐀶 /tuː/ | *tuwe /tuwe/ |
| Sisi | — /—/ | — /—/ | nen /nen/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Jina | pi /pi/ | མིང /miŋ˩/ | kut /kut/ | iwi /iwi/ | hissaːrʔa /hissaːɾʔa/ | 𐀃𐀜𐀔 /onoma/ | *ñēmä /ɲeːmə/ |
| Kichwa | mbodo /mbɔʈɔ/ | — | kâuk /kɐuk/ | pit /pit/ | — | — | *ćäpālä /tɕəpaːlə/ |
| Jicho | ngwolo /ŋʷɔlɔ/ | མིག་ /mik˥/ | si /si/ | ta /ta/ | kirikʔa /kiɾikʔa/ | — /—/ | *ëk /ək/ |
| Sikio | ngwene /ŋʷɛɳɛ/ | — | kindap /kindap/ | asipi /asipi/ | — | — | *kleutsān /kleutsaːn/ |
| Jino | nyóó /ɲoː/ | སོ /so˥/ | sât /sɐt/ | maati /maːti/ | aːkʔa /aːkʔa/ | — /—/ | *keme /keme/ |
| Ulimi | dêê /ʈəː/ | ལྕེ /tɕila˥/ | nâmbâlam /nɐmbɐlam/ | melepi /mɛlepi/ | hacʼa /hatsʔa/ | — /—/ | *käntwo /kəntwo/ |
| Mkono | kêê /kəː/ | ལག་པ་ /lakpa˩/ | bit /bit/ | — /—/ | iskʔa /iskʔa/ | 𐀐𐀁 /kʰɛːr/ | *ṣar /ʂar/ |
| Mguu | yi /ji/ | རྐང་པ /kaŋpa˥/ | ki /ki/ | tar /tar/ | asʔa /asʔa/ | 𐀡𐀆 /podei/ | *peine /peine/ |
| Moyo | gha /ɣa/ | སྙིང་ /ɲiŋ˥/ | kabiam /kabiam/ | — /—/ | sikicʔa /sikitsʔa/ | — /—/ | *āräñce /aːrəɲtse/ |
| Mfupa | dînê /ʈɨɳə/ | རུས་པ /ryːpa˥/ | siŋit /siŋit/ | — /—/ | kiːsʔa /kiːsʔa/ | — /—/ | *āyä /aːjə/ |
| Damu | wêê /wəː/ | ཁྲག /tʰak˥/ | gilâm /ɡilɐm/ | — /—/ | waːckicʔa /waːtskitsʔa/ | — /—/ | *yä́sar /jə́sar/ |
| Upendo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | 𐀠𐀫 /pʰilos/ | — /—/ |
| Mti | yi /ji/ | ཤིང་ /ɕiŋ˥/ | nak /nak/ | tei /tei/ | tiyaːhkw /tijaːhkʷ/ | 𐀈𐀬 /doru/ | — /—/ |
| Mbwa | w:ââ /wɑ̃ː/ | ཁྱི་ /kʰi˥/ | wâu /wɐu/ | gonʌ /ɡonʌ/ | kiciyeːh /kitsijeːh/ | 𐀓𐀺 /kuwɔːn/ | *ku /ku/ |
| Paka | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Samaki | te /t̪ɛ/ | ན /na˥/ | iŋan /iŋan/ | nom /nom/ | kaːcʔa /kaːtsʔa/ | — /—/ | — /—/ |
| Ndege | ńmê /n̪mə/ | — | nii /niː/ | nuŋ /nuŋ/ | ichir /itsʰiɾ/ | — | — |
| Yai | w:uu /wũː/ | — | — | — | nikwiːkʔa /nikʷiːkʔa/ | — | — |
| Dubu | mbeyê /mbɛjə/ | དོམ /dom˩/ | — | — | — | — | — |
| Farasi | hósi /hosi/ | — | biosi /biosi/ | — | — | 𐀂𐀦 /ikkʷos/ | *yäkwe /jəkwe/ |
| Nyumba | ngomo /ŋɔmɔ/ | ཁྱིམ་ /kʰim˥/ | mirâ /miɾɐ/ | — /—/ | akhaːrʔa /akʰaːɾʔa/ | 𐀺𐀂𐀒 /woikos/ | *wostŭ /wostu/ |
| Asali | mty:aa /mtʲãː/ | — | — | — | — | 𐀕𐀪 /meli/ | *ḿətə /mʲətə/ |
| Chumvi | ntii /n̪t̪iː/ | ཚྭ་ /tsʰa˥/ | sii /siː/ | — | — | — | — |
| Mvinyo | wain /wain/ | — | waiŋ /waiŋ/ | — | — | 𐀺𐀜 /woinos/ | — |
| Kitabu | puku /puku/ | — | ekap /ekap/ | — | — | — | — |
| Kula | ma /ma/ | ཟ་ /sa˩/ | ni- /ni/ | nei /nei/ | kaʔac /kaʔats/ | 𐀁𐀈𐀕𐀙 /edmenai/ | — /—/ |
| Kunywa | ndanî /ɳɖaɳɨ/ | འཐུང་ /tʰuŋ˩/ | ni- /ni/ | — /—/ | kikʔa /kikʔa/ | 𐀡𐀜 /piːnɔː/ | — /—/ |
| Moja | ngmidi /ŋmiʈi/ | གཅིག་ /tɕik˥/ | kânok /kɐnok/ | — /—/ | chiʔass /tsʰiʔass/ | 𐀁 /hen/ | *sems /sems/ |
| Mbili | miyó /mijo/ | གཉིས /ɲi˩/ | zagât /zaɡɐt/ | iri /iri/ | wic /wits/ | 𐀉𐀺 /duwoː/ | *wë /wə/ |
| Tatu | pyile /pʲile/ | གསུམ /ʰsum˥/ | karâmbut /karɐmbut/ | tabe /tabe/ | taw /taw/ | 𐀯𐀪 /tiri/ | *treyä /trejə/ |
| Tano | limi /limi/ | ལྔ /ʰŋa˥/ | bâtnâmbut /bɐtnɐmbut/ | — | — | — | *pʼä́ñćä /pʲə́ɲtɕə/ |
| Mia | yonoy:a /jɔɳɔjã/ | — | handeret /handeret/ | — | — | — | *känte /kənte/ |
| Habari | mw:ââkó /mʷɑ̃ːko/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /taɕi˥ tele˩/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nzuri | mb:aa /mbãː/ | ཡག་པོ་ /jakpo˩/ | âlipŋâ /ɐlipŋɐ/ | — /—/ | acs /atss/ | 𐀀𐀏𐀳 /aɡatʰos/ | — /—/ |
| Mpya | kamî /kamɨ/ | — | irakŋâ /irakŋɐ/ | — | — | 𐀚𐀺 /newos/ | *ñäwe /ɲəwe/ |
| Nyekundu | mtyemtye /mtʲɛmtʲɛ/ | དམར་པོ /mar˥pu˩/ | kuriŋ /kuriŋ/ | kanb /kanb/ | kwhaːc /kʷʰaːts/ | 𐀁𐀬𐀲𐀨 /erutʰraː/ | *rŭtäre /rutəre/ |
| Nyeupe | kpaapîkpaapî /kpaːpɨkpaːpɨ/ | དཀར་པོ /kar˥pu˩/ | kâukâu /kɐukɐu/ | — | — | 𐀩𐀄𐀒 /leukos/ | *ārkwi /aːrkwi/ |
| Nyeusi | kpêdêkpêdê /kpəʈəkpəʈə/ | — | sumun sumun /sumun sumun/ | — | — | — | *erkent /erkent/ |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap