Jaqaru aru
ג׳קארו
איימארה
חַ'קארו (Jaqi aru, "שפת העם") היא אחת משתי השפות החיות של משפחת האיימרה (השנייה היא איימרה, ay), שעמה היא חולקת כ-30% מאוצר המילים ומאפיינים דקדוקיים רבים (עיצורים אֶגֶ'קטיביים, אגלוטינציה עתירת סופיות, סימון אבידנציאליות). מדוברת כמעט אך ורק במחוז ההרים הקטן טוּפֶּה שבמחוז יָאוּיוֹס באזור לימה, פרו, עם שריד זעיר בקאצ'וּי הסמוכה. בסכנת הכחדה חמורה: רוב הדוברים הצעירים יותר עברו לספרדית; אונסק"ו מסווגת אותה כנמצאת בסכנת הכחדה ודאית. ההיפרדות בין חַ'קארו לאיימרה מוערכת בכ-1,500-2,000 שנה, מה שהופך אותן לשונות בערך כמו השפות הרומאניות.
היכן מדוברת
87 מילים בסיסיות בג׳קארו
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות מאותו סיווג: איימארה
| משמעות | ג׳קארו | איימרה | קצ'ואה קלאסית | קצ'ואה איאקוצ'ו | קצ'ואה קוסקו | קצ׳ואה | פינטופי-לוריטג'ה |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | uma /uma/ | uma /uma/ | unu /unu/ | yaku /jaku/ | unu /unu/ | yaku /jaku/ | kapi /kapi/ |
| אש | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | waru /waɻu/ |
| שמש | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | tjintu /cintu/ |
| ירח | paxshi /paχʃi/ | phaxsi /pʰaχsi/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | pira /piɻa/ |
| כוכב | waraxa /waɾaχa/ | warawara /waɾawaɾa/ | quyllur /qojʎur/ | quyllur /ˈqujʎuɾ/ | quyllur /ˈqojʎur/ | quyllur /ˈqujʎuɾ/ | kililpi /kiˈlilpi/ |
| לילה | aruma /aruma/ | aruma /aruma/ | tuta /tuta/ | tuta /tuta/ | tuta /tuta/ | tuta /tuta/ | munga /muŋa/ |
| גשם | jallu /haʎu/ | jallu /ˈxaʎu/ | para /para/ | para /ˈpaɾa/ | para /ˈpara/ | para /ˈpaɾa/ | — |
| שלג | khunu /kʰunu/ | khunu /kʰunu/ | ritʼi /ɾitʼi/ | rasu /ɾasu/ | ritʼi /ritʼi/ | ritʼi /ɾitʼi/ | — |
| רוח | wawya /wawja/ | thaya /ˈtʰaja/ | wayra /ˈwajra/ | wayra /ˈwajɾa/ | wayra /ˈwajɾa/ | wayra /ˈwajɾa/ | walpa /walpa/ |
| אבן | qala /qala/ | qala /ˈqala/ | rumi /rumi/ | rumi /ˈɾumi/ | rumi /ˈɾumi/ | rumi /ˈɾumi/ | puḻi /puɭi/ |
| הר | qaaqa /qaːqa/ | qullu /quʎu/ | urqu /orqo/ | urqu /uɾqu/ | urqu /urqu/ | urqu /ˈuɾqu/ | puḻi katu /puɭi katu/ |
| אמא | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | ngunytju /ŋuɲcu/ |
| אבא | awki /awki/ | tata /tata/ | yaya /jaja/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | mama /mama/ |
| אני | na /na/ | naya /naja/ | ñuqa /ɲoqa/ | ñuqa /ˈɲuqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | ñuqa /ˈɲuqa/ | ngayulu /ŋajulu/ |
| אתה | juma /huma/ | juma /xuma/ | qam /qam/ | qam /qam/ | qan /qan/ | qam /qam/ | nyuntu /ɲuntu/ |
| אנחנו | jiwsa /hiwsa/ | jiwasa / nanaka /xiwasa / nanaka/ | ñuqanchik / ñuqayku /ɲoqantʃik / ɲoqajku/ | ñuqanchik / ñuqayku /ɲuˈqantʃik / ɲuˈqajku/ | ñuqanchis / ñuqayku /ɲoˈqantʃis / ɲoˈqajku/ | ñuqanchik / ñuqayku /ɲuˈqantʃik / ɲuˈqajku/ | nganana /ŋanaɳa/ |
| שם | shutyi /ʃuci/ | suti /suti/ | suti /suti/ | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | yini /jini/ |
| אדם | jaqi /haqi/ | jaqi /xaqi/ | runa /runa/ | runa /ɾuna/ | runa /runa/ | runa /ˈɾuna/ | yanangu /janaŋu/ |
| ראש | nampʼa /nampʼa/ | pʼiqi /pʼiqi/ | uma /uma/ | uma /uma/ | uma /uma/ | uma /ˈuma/ | kata /kata/ |
| עין | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | kuru /kuɻu/ |
| אוזן | jinchu /hintʃu/ | jinchu /xintʃu/ | rinri /ɾinri/ | rinri /ɾinɾi/ | rinri /rinri/ | rinri /ɾinɾi/ | pina /pina/ |
| אף | nasa /nasa/ | nasa /ˈnasa/ | sinqa /siŋqa/ | sinqa /ˈsinqa/ | sinqa /ˈsɛnqa/ | sinqa /ˈsinqa/ | mulya /muʎa/ |
| שן | shimi /ʃimi/ | lakʼa /lakʼa/ | kiru /kiɾu/ | kiru /kiɾu/ | kiru /kiɾu/ | kiru /kiɾu/ | katiti /katiti/ |
| לשון | naxra /naχra/ | laxra /laχra/ | qallu /qaʎu/ | qallu /qaʎu/ | qallu /qaʎu/ | qallu /qaʎu/ | tjalinypa /caliɲpa/ |
| יד | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | mara /maɻa/ |
| כף רגל | kayu /kaju/ | kayu /kaju/ | chaki /tʃaki/ | chaki /tʃaki/ | chaki /tʃaki/ | chaki /tʃaki/ | tjina /cina/ |
| לב | kurasunha /kuɾasunha/ | chuyma /tʃujma/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | kututu /kututu/ |
| עצם | tsʼaaka /tsʼaːka/ | chʼakha /tʃʼakʰa/ | tullu /tuʎu/ | tullu /tuʎu/ | tullu /tuʎu/ | tullu /tuʎu/ | tarrka /taɾka/ |
| דם | wila /wila/ | wila /wila/ | yawar /jawar/ | yawar /jawaɾ/ | yawar /jawar/ | yawar /jawaɾ/ | milkali /milkali/ |
| אהבה | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | munay /munaj/ | kuyay /kujaj/ | munay /munaj/ | munay /munaj/ | mukulya /mukuʎa/ |
| עץ | arbuli /aɾbuli/ | quqa /quqa/ | sachʼa /satʃʼa/ | sacha /satʃa/ | sachʼa /satʃʼa/ | sacha /satʃa/ | punu /punu/ |
| כלב | hallqʼu /haʎqʼu/ | anu /anu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | papa /papa/ |
| חתול | phishi /pʰiʃi/ | phisi /pʰisi/ | misi /misi/ | michi /mitʃi/ | misi /misi/ | misi /misi/ | pusi /pusi/ |
| דג | challwa /tʃaʎwa/ | challwa /tʃaʎwa/ | challwa /tʃaʎwa/ | challwa /tʃaʎwa/ | challwa /tʃaʎwa/ | challwa /tʃaʎwa/ | piitji /piːʈi/ |
| ציפור | chʼipi /tʃʼipi/ | jamachʼi /xamatʃʼi/ | pisqu /pisqu/ | pisqu /pisqu/ | pisqu /pisqu/ | pisqu /pisqu/ | tjuḻpu /cuɭpu/ |
| ביצה | nuru /nuɾu/ | kʼawna /kʼawna/ | runtu /ɾuntu/ | runtu /ɾuntu/ | runtu /runtu/ | runtu /ˈɾuntu/ | ngampu /ŋampu/ |
| בית | uta /uta/ | uta /uta/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | ngurra /ŋuɾa/ |
| מלח | katyi /kaci/ | jayu /ˈxaju/ | kachi /katʃi/ | kachi /ˈkatʃi/ | kachi /ˈkatʃi/ | kachi /ˈkatʃi/ | paṉṯu /paɳʈu/ |
| לאכול | paluña /paluɲa/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikuy /mikuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | ngalkuni /ŋalkuni/ |
| לשתות | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | tjikini /cikini/ |
| לישון | ikiña /iˈkiɲa/ | ikiña /iˈkiɲa/ | puñuy /puɲuj/ | puñuy /puˈɲuj/ | puñuy /puˈɲuj/ | puñuy /puˈɲuj/ | kunkunpa /kunkunpa/ |
| אחד | maya /maja/ | maya /maja/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | kutju /kucu/ |
| שתיים | paxa /paχa/ | paya /paja/ | iskay /iskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | kutjarra /kucaɾa/ |
| שלוש | kimsa /kimsa/ | kimsa /kimsa/ | kimsa /kimsa/ | kimsa /kimsa/ | kinsa /kinsa/ | kimsa /kimsa/ | tjirripala /ciripala/ |
| ארבע | pushi /puʃi/ | pusi /pusi/ | tawa /tawa/ | tawa /tawa/ | tawa /tawa/ | tawa /tawa/ | puupala /puːpala/ |
| חמש | pichqa /pitʃqa/ | phisqa /ˈpʰisqa/ | pichqa /pitʃqa/ | pichqa /ˈpitʃqa/ | pichqa /ˈpitʃqa/ | pichqa /ˈpitʃqa/ | payipala /pajipala/ |
| מאה | pachak /patʃak/ | pataka /pataka/ | pachak /patʃak/ | pachak /patʃak/ | pachak /ˈpatʃak/ | pachak /ˈpatʃak/ | yantaṯa /jantaʈa/ |
| שלום | kamishti /kamiʃti/ | kamisaki /kamisaki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | palya /paʎa/ |
| תודה | yuspaa /juspaː/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | sulpayki /sulpajki/ | palya /paʎa/ |
| טוב | shuma /ʃuma/ | suma /suma/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | palya /paʎa/ |
| חדש | machaqa /matʃaqa/ | machaqa /matʃaqa/ | musuq /mosoq/ | musuq /musuq/ | musuq /musuq/ | musuq /ˈmusuq/ | kuwarritja /kuwaɾica/ |
| אדום | chukapa /tʃukapa/ | wila /wila/ | puka /puka/ | puka /puka/ | puka /puka/ | puka /puka/ | yulpa /julpa/ |
| לבן | janqʼu /hanqʼu/ | janqʼu /ˈxaɴqʼu/ | yuraq /juraq/ | yuraq /ˈjuɾaq/ | yuraq /ˈjuɾaq/ | yuraq /ˈjuɾaq/ | piranpa /piɾanpa/ |
| שחור | tsʼirara /tsʼiɾaɾa/ | chʼiyara /tʃʼijara/ | yana /jana/ | yana /jana/ | yana /jana/ | yana /jana/ | maru /maɻu/ |
עמוד 1/7
לפתיחת המפה האינטראקטיבית: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.
נוצר על ידי Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · דף הבית של LangMap