Dōmʋārī
דומארי
הודו-אירופי (הודו-ארית, מרכזי)
דומארי היא השפה ההודו-ארית של בני הדום, קהילות נוודיות הפזורות מטורקיה והקווקז דרך הלבנט ועד מצרים ואיראן; היא בת דודה רחוקה של הרומאנית ולא אמה, שכן שתי הקבוצות עזבו את הודו בנפרד. הגרסה היחידה שתוארה לעומק היא ניב ירושלים שתיעד יארון מטראס בשנות ה-90, שבו גרעין הודי מורש (pani 'מים', xast 'יד', kuri 'בית') שורד בתוך דקדוק רווי ערבית פלסטינית — מילות חיבור, מילות יחס, מספרים מעל חמש ורוב פועלי המודאליות שאולים במלואם. שמות העצם שומרים על סיומות יחסה הודיות ואילו הפעלים נוטלים בחופשיות סמני אספקט ומודאליות ממקור ערבי, מה שהופך את הדומארי לאחת המערכות ההודו-אריות שעברו מבנה מחדש במגע בעוצמה הרבה ביותר שתועדה. אין לה כתיב תקני, וכשהיא נכתבת בכלל היא נכתבת בתעתיק לטיני ולעיתים בכתב ערבי או עברי; הפעלים מצוטטים כאן כשורשים חשופים, הצורה שבה משתמש מטראס באוצר המילים שלו. אונסק"ו מסווגת את הדומארי כנתונה בסכנת הכחדה חמורה: בירושלים פחות מ-200 אנשים עדיין מדברים אותה, ורוב כ-1,200 חברי הקהילה גדלים כיום בדיבור ערבית.
היכן מדוברת
87 מילים בסיסיות בדומארי
מקורות
- Matras, Yaron 2012, A Grammar of Domari (Mouton Grammar Library 59, De Gruyter), via Wiktionary Domari lemmas
- ASJP DOMARI and NAWAR_ZUTT (Macalister 1914) for confirmation
השוואת מילים
בהשוואה לשפות מאותו סיווג: הודו-אירופי (הודו-ארית, מרכזי)
| משמעות | דומארי | פשאי | רומאני ולאשי | האג׳ונג | רומאני | רומאני פיני | בישנופריה מניפורי |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | pani /pani/ | واری /waːri/ | pani /pani/ | pani /pani/ | pani /ˈpani/ | paani /paːni/ | পানি /paːni/ |
| אש | ag /aɡ/ | انگاری /aŋɡaːri/ | jag /jaɡ/ | ag /aɡ/ | jag /jaɡ/ | jaak /jaːk/ | আগুন /aːɡun/ |
| שמש | ṭaṭ /tˤatˤ/ | سور /sur/ | kham /kʰam/ | bela /bela/ | kham /kʰam/ | kham /kʰam/ | বেল /bel/ |
| ירח | qamar /qamar/ | مس /mas/ | čhonut /tʃʰonut/ | চান /tʃan/ | čhon /tʃʰon/ | choon /tʃʰoːn/ | জুনাক /dʒunak/ |
| כוכב | — /—/ | تارا /taːraː/ | čerhaj /tʃerˈhaj/ | tara /taɾa/ | čerhaj /tʃerˈhaj/ | čerhai /tʃerhai/ | তারা /taɾa/ |
| לילה | arat /arat/ | رات /rat/ | rat /rat/ | rati /rati/ | rat /rat/ | rat /rat/ | রাতি /rati/ |
| גשם | wars /wars/ | واښ /waːʂ/ | brišind /briʃind/ | mek /mek/ | briśind /briˈʃind/ | — | — |
| שלג | xiif /xiːf/ | ہیم /hiːm/ | iv /iv/ | borof /bɔrof/ | iv /iv/ | iiv /iːv/ | বরফ /bɔrof/ |
| רוח | wāy /waːj/ | واغن /waːʁan/ | balval /balval/ | batas /batas/ | balval /ˈbalval/ | balval /balval/ | বাতাস /batas/ |
| אדמה | bīṭ /biːtˤ/ | — | phuv /pʰuv/ | মাটি /maʈi/ | phuv /pʰuv/ | phuv /pʰuv/ | মাটি /maʈi/ |
| אבן | waṭ /watˤ/ | — | bar /bar/ | — | bar /baɾ/ | bar /bar/ | পাথর /patʰor/ |
| הר | jabal /dʒabal/ | — | plaj /plaj/ | — | plaj /plaj/ | halla /halːa/ | পাহাড় /pahaɽ/ |
| ים | baḥar /baħar/ | — | more /ˈmore/ | — | more /more/ | — | সমুদ্র /ʃɔmudɾo/ |
| אמא | day /daj/ | نا /naː/ | dej /dej/ | ma /ma/ | daj /daj/ | daij /daij/ | মা /maː/ |
| אבא | bōy /boːj/ | تاتا /taːtaː/ | dad /dad/ | baba /baba/ | dad /dad/ | daad /daːd/ | বাবা /baːba/ |
| אני | ama /ama/ | آ /aː/ | me /me/ | moi /muɪ/ | me /me/ | me /me/ | মি /mi/ |
| אתה | atu /atu/ | تو /tu/ | tu /tu/ | tui /tuɪ/ | tu /tu/ | tu /tu/ | তি /ti/ |
| אנחנו | eme /eme/ | اما /amaː/ | ame /ame/ | amra /amra/ | ame /ame/ | ame /ame/ | আমি /ami/ |
| שם | nām /naːm/ | نام /naːm/ | anav /aˈnav/ | nam /nam/ | anav /aˈnav/ | nav /nav/ | নাং /naŋ/ |
| אדם | manus /manus/ | — | manuš /maˈnuʃ/ | — | manuš /maˈnuʃ/ | komunis /komunis/ | মানু /manu/ |
| ראש | siri /siri/ | شیر /ʃiːr/ | šero /ˈʃero/ | — | šero /ˈʃero/ | šeero /ˈʃeːro/ | — |
| עין | iki /iki/ | اچی /atʃiː/ | jakh /jakʰ/ | soku /sɔku/ | jakh /jakʰ/ | jakk /jakː/ | আহি /ahi/ |
| אוזן | kan /kan/ | کن /kan/ | kan /kan/ | kan /kan/ | kan /kan/ | kan /kan/ | কান /kan/ |
| אף | pirin /pirin/ | — | nakh /nakʰ/ | nak /nak/ | nakh /nakʰ/ | nakh /nakʰ/ | নাক /nak/ |
| פה | zari /zari/ | گلان /ɡilaːn/ | muj /muj/ | — | muj /muj/ | muj /muj/ | — |
| שן | ḍanḍ /dˤandˤ/ | دند /dand/ | dand /dand/ | dat /dat/ | dand /dand/ | dand /dand/ | দাঁত /dãt/ |
| לשון | jib /dʒib/ | ژیب /ʒib/ | čhib /tʃʰib/ | jiba /dʒiba/ | čhib /tʃʰib/ | čimb /tʃimb/ | জু /dʒu/ |
| יד | xast /xast/ | دست /dast/ | vast /vast/ | hat /hat/ | vast /vast/ | vast /vast/ | আত /at/ |
| כף רגל | pɔw /pɔw/ | پا /paː/ | punro /ˈpunro/ | theng /ʈʰeŋ/ | punro /ˈpunro/ | piero /ˈpiero/ | জাং /dʒaŋ/ |
| לב | xur /xur/ | دل /dil/ | ilo /ilo/ | mon /mon/ | jilo /dʒilo/ | llo /lːo/ | মন /mon/ |
| עצם | xar /xar/ | اټھی /aʈʰiː/ | kokalo /ˈkokalo/ | harang /haraŋ/ | kokalo /ˈkokalo/ | kokalos /ˈkokalos/ | হাড় /haɽ/ |
| דם | nhīr /nʰiːr/ | رت /ratː/ | rat /rat/ | rokto /rɔkto/ | rat /rat/ | rat /rat/ | রকত /rɔkot/ |
| אהבה | ḥubb /ħubb/ | پیار /pjaːr/ | kamlipe /kamˈlipe/ | — /—/ | kamiben /kamibɛn/ | kamel /kamel/ | মায়া /maja/ |
| עץ | šajar /ʃadʒar/ | درغ /darʁ/ | kašt /kaʃt/ | gas /ɡas/ | rukh /ɾukʰ/ | rukh /rukʰ/ | গাছ /ɡaːtʃʰ/ |
| כלב | ṣnoṭa /sˤnotˤa/ | کوتا /kotaː/ | žukel /ʒukel/ | kuthura /kutʰuɾa/ | žukel /ʒukɛl/ | žukli /ʒukli/ | কুট্টা /kuʈːaː/ |
| חתול | brari /brari/ | بلور /baloːr/ | mačka /matʃka/ | — /—/ | mačka /matʃka/ | mačka /matʃka/ | বিল্লি /bilːi/ |
| דג | samak /samak/ | مچی /matʃiː/ | mačho /ˈmatʃo/ | mas /maːtʃʰ/ | mačho /ˈmatʃo/ | mačho /ˈmatʃo/ | মাছ /maːtʃʰ/ |
| ציפור | ṭēr /tˤeːr/ | — | čiriklo /tʃiˈriklo/ | — | čirikli /tʃirikli/ | čiriklo /tʃiriklo/ | পাখি /pakʰi/ |
| ביצה | ana /ana/ | اڼا /aɳaː/ | anro /ˈanro/ | dim /dim/ | anro /anro/ | jaaro /jaːro/ | ডিম /dim/ |
| בית | kuri /kuri/ | جوغ /dʒoʁ/ | kher /kʰer/ | ghor /ɡʱoɾ/ | kher /kʰɛɾ/ | kher /kʰer/ | ঘর /ɡʱaɾ/ |
| מלח | lon /lon/ | لوڼ /loːɳ/ | lon /lon/ | — | lon /lon/ | loon /loːn/ | নুন /nun/ |
| לאכול | q- /q/ | کخن- /kxn/ | xav /xav/ | kha /kʰa/ | xal /xal/ | xal /xal/ | খাব /kʰaːb/ |
| לשתות | py- /pj/ | پی- /piː/ | pijav /pijav/ | kha /kʰa/ | pijel /pijɛl/ | piel /piel/ | পান কর /paːn kaɾ/ |
| לישון | šuš- /ʃuʃ/ | — | sovel /soˈvel/ | ghuma /ɡʱuma/ | sovel /ˈsovel/ | sovel /ˈsovel/ | — |
| אחד | ikak /ikak/ | ایک /eːk/ | jek /jek/ | ek /ek/ | jekh /jɛkʰ/ | jekk /jekː/ | এক /ek/ |
| שתיים | diyyes /dijjes/ | دو /duː/ | duj /duj/ | dui /duɪ/ | duj /duj/ | duj /duj/ | দুই /dui/ |
| שלוש | taranes /taranes/ | لهی /ɬe/ | trin /trin/ | tin /tin/ | trin /trin/ | trin /trin/ | তিন /tin/ |
| ארבע | štares /ʃtares/ | چار /tʃaːr/ | štar /ʃtar/ | — | štar /ʃtar/ | staar /staːr/ | চার /tʃar/ |
| חמש | panj /pandʒ/ | پنج /pandʒ/ | pandž /pandʒ/ | — | pandž /pandʒ/ | pantš /pantʃ/ | পাঁচ /patʃ/ |
| שלום | — /—/ | سلام /salaːm/ | t’aves baxtalo /tʼaves baxtalo/ | — /—/ | lačho dives /latʃʰo divɛs/ | šukar diives /ʃukaɾ diːves/ | নমস্কার /nomoskar/ |
| תודה | — /—/ | شکریه /ʃukrija/ | najis tuke /najis tuke/ | — /—/ | nais tuke /najs tukɛ/ | naais /naːis/ | ধইন্যবাদ /dʱoinjobaːd/ |
| טוב | ghāy /ɡhaːj/ | شو /ʃoː/ | mišto /miʃto/ | bhala /bʱala/ | lačho /latʃʰo/ | šukar /ʃukaɾ/ | ভালা /bʱaːlaː/ |
| חדש | nawa /nawa/ | نوآ /nõaː/ | nevo /ˈnevo/ | — | nevo /ˈnevo/ | neevo /neːvo/ | — |
| אדום | lāl /laːl/ | لال /laːl/ | lolo /ˈlolo/ | lal /lal/ | lolo /ˈlolo/ | lolo /ˈlolo/ | রাঙা /raŋa/ |
| לבן | pnār /pnaːr/ | — | parno /ˈparno/ | dhola /dʱola/ | parno /ˈparno/ | parno /parno/ | ধলা /dʱɔla/ |
| ירוק | axḍar /axdˤar/ | — | zeleno /zeˈleno/ | — | zeleno /zeˈleno/ | grönt /ɡrønt/ | — |
| קפה | qahwa /qahwa/ | — | — | — | — | kaali /kaːli/ | — |
לפתיחת המפה האינטראקטיבית: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.
נוצר על ידי Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · דף הבית של LangMap