Aramado
Kiaari
Kiafro-Asia
Kiaari (Aramado) ni lugha ya Kiomotiki ya familia ya Kiafro-Asia, inayozungumzwa na watu wapatao 150,000 katika Eneo la Omo Kusini kusini mwa Ethiopia, hasa katika woreda ya Aari. Waaari ni mojawapo ya makundi makubwa zaidi yanayozungumza lugha za Kiomotiki katika nyanda za chini za kusini mwa Ethiopia zenye wingi wa lugha za Kikushi na Kiomotiki. Kiisimu, Kiaari ni sehemu ya tawi-ndogo la Kiaroidi la Kiomotiki pamoja na Kihamer-Banna na Kidime — Kiomotiki chenyewe ni tawi lililojitenga zaidi la Kiafro-Asia, huku kukiwa na mjadala mkubwa miongoni mwa wataalamu wa Kiafrika kuhusu iwapo Kiomotiki kinapaswa hata kuwekwa ndani ya Kiafro-Asia (Bender, Theil na wengineo wanapendekeza kwamba Kiomotiki kichukuliwe kama familia ya lugha tofauti). Kiaari kinahifadhi sifa za kawaida za Kiomotiki ikiwemo mpangilio wa maneno wa SOV, konsonanti za ejective, na mofolojia tata ya vitenzi yenye mifumo isiyo ya kawaida ya kuonyesha nafsi.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kiaari
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Kiafro-Asia
| Maana | Kiaari | Kiyangkaal | Proto-Afroasia | Kifrigia | Kiumbria | Kidamin | Kietruska |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | noqa /noˈkʼa/ | nguku /ŋuku/ | *maw- /maw/ | bedu /ˈbedu/ | utur /ˈutur/ | n!2u /ŋ͡ǃŋ͡ǃu/ | neri /ˈneri/ |
| Moto | noha /noˈha/ | ngida /ŋida/ | — /—/ | — /—/ | pir /pir/ | — /—/ | verse /ˈwerse/ |
| Jua | háy /haj/ | warrku /waɾku/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | usil /ˈuzil/ |
| Mwezi | arfi /arfi/ | waldarra /waldaɾa/ | — /—/ | masê /maˈseː/ | — /—/ | — /—/ | tiur /ˈtiur/ |
| Nyota | manka /ˈmanka/ | miburlda thungalda /mibuɭda t̪uŋalda/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Usiku | tumi /tʼumi/ | ngimi /ŋimi/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mvua | doobi /doːbi/ | — | — | — | — | — | — |
| Udongo | fechʼe /feˈtʃʼe/ | — | — | — | — | — | cel /kel/ |
| Jiwe | seeni /seːni/ | — | *ʔabun- /ʔabun/ | — | — | kuujpu /kuːt̠ʲpu/ | tul /tul/ |
| Mama | inde /inde/ | ngamathu /ŋamat̪u/ | *ʔim- /ʔim/ | mater /ˈmater/ | matrer /ˈmatrer/ | — /—/ | ati /ˈati/ |
| Baba | baba /baba/ | kanthathu /kant̪at̪u/ | *ʔab- /ʔab/ | atas /aˈtas/ | patre /ˈpatre/ | — /—/ | apa /ˈapa/ |
| Mimi | ita /ʔiˈta/ | ngada /ŋada/ | *ʔan- /ʔan/ | az /az/ | — /—/ | n!aa /ŋ͡ǃaː/ | mi /mi/ |
| Wewe | ahna /ahˈna/ | nyingka /ɲiŋka/ | — /—/ | — /—/ | tu /tuː/ | n!uu /ŋ͡ǃuː/ | — /—/ |
| Sisi | wota /woˈta/ | ngakulda / ngalda /ŋakulda / ŋalda/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | n!aa /ŋ͡ǃaː/ | — /—/ |
| Jina | naami /naːˈmi/ | nida /nida/ | *sim- /sim/ | onoman /ˈonoman/ | nome /ˈnome/ | — /—/ | — /—/ |
| Mtu | ed /ʔed/ | — | — | — | — | ngaajpu /ŋaːt̠ʲpu/ | — |
| Kichwa | mata /maˈta/ | — | — | — | — | nguu /ŋuː/ | — |
| Jicho | aafi /aːfi/ | miburlda /mibuɭda/ | *ʕayn- /ʕayn/ | — /—/ | — /—/ | k'uu /kʼuː/ | — /—/ |
| Sikio | qaam /kʼaːm/ | — | *ʔudun- /ʔudun/ | — | — | — | — |
| Pua | nuki /ˈnuki/ | — | — | — | — | — | — |
| Mdomo | afa /ʔaˈfa/ | — | — | — | — | — | — |
| Jino | achʼi /atsʼi/ | damanda /damanda/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Ulimi | adim /adim/ | jalngantha /ɟalŋant̪a/ | *lis- /lis/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mkono | aani /ʔaːni/ | — /—/ | — /—/ | zeira /ˈzeːra/ | manuv-e /maˈnuwe/ | — /—/ | — /—/ |
| Mguu | duuti /duːti/ | — | — | petes /ˈpetes/ | persi /ˈpersi/ | nguuwii /ŋuːwiː/ | — |
| Moyo | buudi /ˈbuːdi/ | — /—/ | *lib- /lib/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mfupa | lefi /lefi/ | julda /ɟulda/ | *ḳas- /kʼas/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Damu | qase /ˈkʼase/ | kandu /kandu/ | *dam- /dam/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Kinyesi | tooni /ˈtoːni/ | — | — | — | — | — | — |
| Upendo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mti | ahqe /ahːˈkʼe/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | wiijpu /wiːt̠ʲpu/ | — /—/ |
| Mbwa | aksi /ˈʔaksi/ | — /—/ | — /—/ | kan /kan/ | — /—/ | nh!2u /ŋ͡ǀŋ͡ǀu/ | — /—/ |
| Paka | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Samaki | toila /toila/ | yakuri /jakuɾi/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | l*i /ɬʔi/ | — /—/ |
| Ndege | afti /afti/ | — | — | — | auif /ˈawif/ | — | — |
| Yai | muqa /muˈkʼa/ | — | — | — | — | — | — |
| Nyumba | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Chumvi | sooq /soːkʼ/ | — | — | — | salu /ˈsalu/ | — | — |
| Kula | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Kunywa | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Moja | wollaq /ˈwolːakʼ/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | unu /ˈunu/ | thuuku /t̻uːku/ | thu /θu/ |
| Mbili | qasken /kʼasˈken/ | kiyarrngka /kijaɾŋka/ | *sin- /sin/ | — /—/ | dur /dur/ | kurrijpi /kuɾit̠ʲpi/ | zal /tsal/ |
| Tatu | makken /makːen/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | trif /trif/ | — /—/ | ci /ki/ |
| Nne | oydi /ojdi/ | — | — | — | — | — | huth /huθ/ |
| Tano | donq /donkʼ/ | — | — | — | — | — | mach /max/ |
| Mia | mato /mato/ | — | — | — | — | — | — |
| Habari | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nzuri | laqami /lakʼaˈmi/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mpya | killa /kilːˈa/ | — | — | — | — | — | — |
| Nyekundu | zeymi /zejˈmi/ | kandukandu /kandukandu/ | — /—/ | — /—/ | rofa /ˈrofa/ | — /—/ | — /—/ |
| Nyeusi | chʼelmi /tʃʼelˈmi/ | — | — | — | atru /ˈatru/ | — | — |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap