Eʋegbe

Kiewe

Niger-Kongo (Kwa, Gbe)

FamiliaNiger-Kongo (Kwa, Gbe) Wasemaji~7M HatiKilatini (yenye ƒ ɔ ɖ ɛ ɣ ŋ ʋ) NchiGhana, Togo Lugha rasmiTogo (inayotambuliwa kitaifa) Uhai wa lughasalama ISO 639-3ewe

Kiewe (Eʋegbe; ISO 639-3: ewe) ni lugha ya tawi la Gbe katika familia ya Niger-Kongo, inayozungumzwa hasa kusini mashariki mwa Ghana na kusini mwa Togo, huku lahaja zinazohusiana zikienea katika maeneo jirani. Ni lugha ya toni yenye vokali saba za kinywa, vokali tano za puani za kifonimu, na tofauti kati ya vikwamizo vya msuguano vya midomo yote miwili vinavyoandikwa ƒ na ʋ na vya mdomo na meno f na v. Lugha ya fasihi iliyoandikwa na kutegemea hasa lahaja ya Anlo ilianza kukua wakati Misheni ya Ujerumani Kaskazini, au Bremen, ilipoanzisha kituo chake Keta mwaka 1853; Bernhard Schlegel alichapisha kitabu cha kwanza cha kusomea Kiewe mwaka 1856 na sarufi mwaka 1857. Othografia ya kisasa inayotegemea Kilatini hutumia herufi zikiwemo ɖ, ɛ, ƒ, ɣ, ŋ, ɔ na ʋ, huku alama za toni zikitumiwa kwa kiwango kidogo katika maandishi ya kawaida. Kiewe hufuata mpangilio kiima–kitenzi–yambwa na hutumia sana miundo ya vitenzi mfululizo.

Maeneo inakozungumzwa

Vaa lugha hii Chagua tu maneno unayopenda — huchapishwa kwa fonti ile ile ya ramani. Tengeneza fulana kwa maneno ya Kiewe →

Maneno 87 ya msingi katika Kiewe

Maji

tsi

tsi

Moto

dzo

dzo

Jua

ɣe

ɣe

Mwezi

ɣleti

ɣleti

Nyota

ɣletivi

ɣletivi

Usiku

zã

zã

Mvua

tsidzadza

tsidzadza

Theluji

sno

sno

Upepo

aya

aja

Udongo

anyigba

aɲiɡba

Jiwe

kpe

kpe

Mlima

to

to

Bahari

atsiaƒu

atsiaɸu

Mama

dada

dada

Baba

fofo

fofo

Binti

vinyɔnu

viɲɔnu

Mimi

nye

ɲɛ

Wewe

wò

wò

Sisi

mí

mí

Jina

ŋkɔ

ŋkɔ

Mtu

ame

ame

Kichwa

ta

ta

Jicho

ŋku

ŋku

Sikio

to

to

Pua

ŋɔti

ŋɔti

Mdomo

nu

nu

Jino

aɖu

aɖu

Ulimi

aɖe

aɖe

Mkono

asi

asi

Mguu

afɔ

àfɔ̀

Moyo

dzi

dzi

Mfupa

ƒu

ɸu

Damu

ʋu

ʋu

Kinyesi

afɔdzi

afɔdzi

Upendo

lɔ̃lɔ̃

lɔ̃lɔ̃

Mti

ati

ati

Mbwa

avu

avu

Paka

dadi

dadi

Samaki

tɔmelã

tɔmelã

Ndege

xevi

xeʋi

Kipepeo

kpakpaluʋui

kpakpaluʋui

Yai

koklozi

koklozi

Farasi

sɔ

sɔ

Nyumba

aƒe

aɸe

Maziwa

notsi

notsi

Asali

anyitsi

aɲitsi

Chumvi

dze

dze

Mvinyo

wain

wain

Mchele

mɔlu

mɔlu

Chokoleti

tsokolate

tsokolate

Chuma

ga

ɡa

Gurudumu

afɔti

afɔti

Hariri

seda

seda

Kitabu

agbalẽ

aɡbalẽ

Kula

ɖu

ɖu

Kunywa

no

no

Kulala

dɔ alɔ̃

dɔ alɔ̃

Moja

ɖeka

ɖeka

Mbili

eve

ève

Tatu

etɔ̃

etɔ̃

Nne

ene

ene

Tano

atɔ̃

atɔ̃

Mia

alafa

alafa

Habari

ŋdi

ŋdi

Asante

akpe

akpe

Nzuri

nyo

ɲo

Mpya

yeye

jeje

Nyekundu

dzĩ

dziː̃

Nyeupe

ɣi

ɣi

Nyeusi

yibɔ

jibɔ

Kijani

gbemumu

ɡbemumu

Buluu

amã

amã

Kompyuta

kɔmputa

kɔmputa

Chai

tii

tii

Kahawa

kafe

kafe

Sukari

sukli

sukli

Chungwa

akutu

akutu

99

blaasiekɛ vɔ asiekɛ

blaasiekɛ vɔ asiekɛ

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Niger-Kongo (Kwa, Gbe)

Maana KieweKigenKiajaKifonKiadangmeKigaKikuna cha San Blas
Maji tsi /tsi/ esi /esi/ esi /esi/ sin /sĩ/ nyu /ɲu/ nu /nu/ di /di/
Moto dzo /dzo/ ezo /ezo/ ezo /ezo/ zo /zo/ la /la/ la /la/ so /so/
Jua ɣe /ɣe/ ewe /ewe/ ewe /ewe/ hwe /ɦʷe/ hyɛ /çɛ/ hulu /hulu/ dad /tad/
Mwezi ɣleti /ɣleti/ wetri /wetri/ esun /esun/ sun /sũ/ nyɔnyɔɛ /ɲɔɲɔɛ/ ŋɔɔŋmɔ /ŋɔɔŋmɔ/ nii /niː/
Nyota ɣletivi /ɣletivi/ wetrivi /wetrivi/ wlecivi /wletʃivi/ sunví /sṹví/ ŋulami /ŋulami/ ŋulami /ŋùlámi/ niisgwa /niːskwa/
Usiku zã /zã/ zã /zã/ ezan /ezã/ zàn /zã̀/ nyɔmi /ɲɔmi/ nyɔŋ /ɲɔŋ/ mutik /mutik/
Mvua tsidzadza /tsidzadza/ èji /èdʒi/ eshi /eʃi/ jì /dʒì/ hiɔmi /hiɔmi/ nugbɔ /nuˈɡbɔ/ —
Theluji sno /sno/ — — — snoo /snoː/ snoo /snoː/ —
Ukurasa 1/10

Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.

Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap