Gã
Kiga
Niger-Kongo
Kiga (jina la asili Gã) ni lugha ya Kwa ya familia ya Niger-Congo, inayozungumzwa na watu wapatao 750,000 hasa katika Mkoa wa Greater Accra nchini Ghana, ambako Kiga ni mojawapo ya lugha mashuhuri zaidi za mijini pamoja na Kitwi/Kiakan na Kiingereza. Watu wa Ga ni wakazi wa asili wa Accra (mji mkuu wa Ga, Nkran) na uwanda wa pwani unaouzunguka kuelekea mashariki hadi mto Volta. Kiisimu, Kiga kinahusiana kwa karibu na Kiadangme (ada) — vyote viwili huunda tawi la Ga-Adangme la Kwa — na kwa mbali zaidi na lugha nyingine kuu za Ghana kama Kitwi/Kiakan (ak), Kiewe (ee), na Kidagbani. Kiga kimekuwa lugha ya usasa wa mijini huko Accra tangu Misheni ya Basel ilipoanzisha shule za lugha ya Ga katika karne ya 19, ikiwa na vyombo vya habari na redio kubwa za lugha ya Ga. Tamasha la kila mwaka la mavuno la Ga la Homowo (mwanzoni mwa Agosti) ni mojawapo ya matukio mashuhuri zaidi ya kitamaduni nchini Ghana.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kiga
tsɔkoleti
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Niger-Kongo
| Maana | Kiga | Kiadangme | Kiakan | Kinzima | Kiewe | Kiaja | Kitetela |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | nu /nu/ | nyu /ɲu/ | nsuo /nsuo/ | nzule /nzule/ | tsi /tsi/ | esi /esi/ | ashi /aʃi/ |
| Moto | la /la/ | la /la/ | ogya /odʑa/ | sinya /sinja/ | dzo /dzo/ | ezo /ezo/ | dja /dʒa/ |
| Jua | hulu /hulu/ | hyɛ /çɛ/ | owia /owia/ | ewia /ewia/ | ɣe /ɣe/ | ewe /ewe/ | onya /oɲa/ |
| Mwezi | ŋɔɔŋmɔ /ŋɔɔŋmɔ/ | nyɔnyɔɛ /ɲɔɲɔɛ/ | ɔsrane /ɔsrane/ | siane /sjane/ | ɣleti /ɣleti/ | esun /esun/ | ngondo /ŋɡɔndɔ/ |
| Nyota | ŋulami /ŋùlámi/ | ŋulami /ŋulami/ | nsoromma /n̩sòròmmá/ | nzonlenle /nzɔnlɛnlɛ/ | ɣletivi /ɣletivi/ | wlecivi /wletʃivi/ | ɔtɔtɔ /ɔtɔtɔ/ |
| Usiku | nyɔŋ /ɲɔŋ/ | nyɔmi /ɲɔmi/ | anadwo /anadwo/ | nɔzo /nɔzo/ | zã /zã/ | ezan /ezã/ | otsho /otʃo/ |
| Mvua | nugbɔ /nuˈɡbɔ/ | hiɔmi /hiɔmi/ | osu /oˈsu/ | ezule /ezule/ | tsidzadza /tsidzadza/ | eshi /eʃi/ | mvula /mvula/ |
| Theluji | snoo /snoː/ | snoo /snoː/ | sukyerɛmma /sutɕɪrɛmma/ | ezukɔtweaba /ezukɔtweaba/ | sno /sno/ | — | loonge /looŋɡe/ |
| Upepo | kɔɔyɔɔ /kɔːjɔː/ | kɔɔhiɔ /kɔːhiɔ/ | mframa /mframa/ | anwoma /anwoma/ | aya /aja/ | jihɔn /dʒihɔ̃/ | lopepe /lɔpɛpɛ/ |
| Udongo | shikpɔŋ /ʃikpɔŋ/ | zugba /zuɡba/ | asase /asase/ | azɛlɛ /azɛlɛ/ | anyigba /aɲiɡba/ | nyigban /ɲiɡbã/ | kete /kɛtɛ/ |
| Jiwe | tɛ /tɛ/ | tɛ /tɛ/ | ɔboɔ /ɔˈboɔ/ | bolɛ /bolɛ/ | kpe /kpe/ | ekpe /ekpe/ | dive /dive/ |
| Mlima | gɔŋ /ɡɔŋ/ | yoku /joku/ | bepɔ /bepɔ/ | boka /boka/ | to /to/ | eto /eto/ | ukungu /ukuŋɡu/ |
| Bahari | ŋshɔ /ŋʃɔ/ | wo /wo/ | ɛpo /ɛpo/ | nyevile /ɲevile/ | atsiaƒu /atsiaɸu/ | axu /axu/ | ashi a wuki /aʃi a wuki/ |
| Mama | nyɛ /ɲɛ/ | nyɛ /ɲɛ/ | ɛna /ɛna/ | enwo /enwo/ | dada /dada/ | enɔ /enɔ/ | nyango /ɲaŋɡo/ |
| Baba | tsɛ /tsɛ/ | tsɛ /tsɛ/ | agya /adʑa/ | papa /papa/ | fofo /fofo/ | eda /eda/ | shi /ʃi/ |
| Binti | biyoo /bijoː/ | biyo /bijo/ | ɔbabaa /ɔbabaː/ | ra raalɛ /ra raːlɛ/ | vinyɔnu /viɲɔnu/ | vi nyɔnuvi /vi ɲɔnuvi/ | ona umuntu /ona umuntu/ |
| Mimi | mi /mì/ | i /i/ | me /mɪ̀/ | me /mè/ | nye /ɲɛ/ | nyɛ /ɲɛ/ | dimi /dimi/ |
| Wewe | bo /bo/ | mo /mo/ | wo /wʊ̀/ | wɔ /wɔ/ | wò /wò/ | wo /wo/ | wɛ /wɛ/ |
| Sisi | wɔ /wɔ̀/ | wɔ /wɔ/ | yɛn /jɛ̀n/ | yɛ /jɛ̀/ | mí /mí/ | mi /mi/ | sho /ʃo/ |
| Jina | gbɛi /ɡbɛ́i/ | biɛ /biɛ/ | din /dín/ | duma /duma/ | ŋkɔ /ŋkɔ/ | ŋkɔ /ŋkɔ/ | lokombo /lokombo/ |
| Mtu | gbɔmɔ /ɡbɔmɔ/ | nɔmlɔ /nɔmlɔ/ | onipa /onipa/ | sonla /sonla/ | ame /ame/ | amɛ /amɛ/ | untu /untu/ |
| Kichwa | yitso /jitso/ | yi /ji/ | etire /etire/ | ti /ti/ | ta /ta/ | eta /eta/ | ote /ɔtɛ/ |
| Jicho | hiŋmɛi /hiŋmɛi/ | hiŋmɛ /hiŋmɛ/ | aniwa /aniwa/ | anye /anje/ | ŋku /ŋku/ | ŋkuvi /ŋkuvi/ | diso /diso/ |
| Sikio | toi /toi/ | toi /toi/ | aso /aso/ | anzo /anzo/ | to /to/ | etɔ /etɔ/ | tui /tui/ |
| Pua | gugɔŋ /ɡuɡɔŋ/ | gugwɔ /ɡuɡwɔ/ | hwene /ʍene/ | bonyi /boɲi/ | ŋɔti /ŋɔti/ | — | ohembe /ɔhɛmbɛ/ |
| Mdomo | naa /naː/ | nya /ɲa/ | ano /ano/ | nloa /nloa/ | nu /nu/ | enu /enu/ | unyo /uɲo/ |
| Jino | nyɛnyoŋ /ɲɛɲoŋ/ | luŋu /luŋu/ | ɛse /ɛse/ | ɛjele /ɛdʒele/ | aɖu /aɖu/ | aɖu /aɖu/ | dino /dino/ |
| Ulimi | lilɛi /lilɛi/ | lilɛ /lilɛ/ | tɛkrɛma /tɛkrɛma/ | ɛtɛfima /ɛtɛfima/ | aɖe /aɖe/ | aɖe /aɖe/ | lodemi /lodemi/ |
| Mkono | nine /nine/ | nine /nine/ | nsa /nsa/ | ɛsa /ɛsa/ | asi /asi/ | alɔ /alɔ/ | lonya /loɲa/ |
| Mguu | nane /nane/ | nane /nane/ | nan /nan/ | gyakɛ /ɡʲakɛ/ | afɔ /àfɔ̀/ | afɔ /afɔ/ | dikaka /dikaka/ |
| Moyo | tsui /tsui/ | tsui /tsui/ | akoma /akoma/ | ahonle /ahonle/ | dzi /dzi/ | eji /edʒi/ | utema /utema/ |
| Mfupa | wu /wu/ | wu /wu/ | dompe /dompe/ | bowule /bowule/ | ƒu /ɸu/ | exu /exu/ | weka /weka/ |
| Damu | lá /lá/ | muɔ /muɔ/ | mogya /moɡʲa/ | mogya /moɡʲa/ | ʋu /ʋu/ | ehun /ehũ/ | dikila /dikila/ |
| Kinyesi | wamɔ /wamɔ/ | fĩ /fĩ/ | ebin /ebin/ | ebinli /ebinli/ | afɔdzi /afɔdzi/ | — | tumi /tumi/ |
| Upendo | suɔmɔ /suɔmɔ/ | suɔmi /suɔmi/ | ɔdɔ /ɔdɔ/ | ɛlɔlɛ /ɛlɔlɛ/ | lɔ̃lɔ̃ /lɔ̃lɔ̃/ | lɔ̃ /lɔ̃/ | langɔ /laŋɡɔ/ |
| Mti | tso /tso/ | tso /tso/ | dua /dua/ | baka /baka/ | ati /ati/ | aci /atʃi/ | otamba /otamba/ |
| Mbwa | gbei /ɡbei/ | gbe /ɡbe/ | kraman /kraman/ | kraman /kraman/ | avu /avu/ | avu /avu/ | fɔ /fɔ/ |
| Paka | adi /adi/ | adi /adi/ | agyinamoa /adʑinamoa/ | agyinamoa /adʑinamoa/ | dadi /dadi/ | ami /ami/ | paka /paka/ |
| Samaki | loo /loː/ | lo /lo/ | apataa /apataː/ | fɛlɛ /fɛlɛ/ | tɔmelã /tɔmelã/ | kpavi /kpavi/ | lose /lose/ |
| Ndege | loofɔlɔ /loːfɔlɔ/ | lohwe pɛlitsɛ /lohwe pɛlitsɛ/ | anoma /aˈnoma/ | anloma /anloma/ | xevi /xeʋi/ | xevi /xevi/ | fudu /fudu/ |
| Kipepeo | abei /abei/ | kutu /kutu/ | afofantɔ /afofantɔ/ | ɛbolakɔlɛ /ɛbolakɔlɛ/ | kpakpaluʋui /kpakpaluʋui/ | — | lumbudi /lumbudi/ |
| Yai | wuɔ /wuɔ/ | hlui /hlui/ | kosua /kosua/ | kolonvia /kolonvia/ | koklozi /koklozi/ | — | ukeli /ukeli/ |
| Farasi | okpɔŋɔ /okpɔŋɔ/ | okpɔŋɔ /okpɔŋɔ/ | ɔpɔnkɔ /ɔpɔŋkɔ/ | ɛkpɔnwɔ /ɛkpɔnwɔ/ | sɔ /sɔ/ | esɔ /esɔ/ | falasa /falasa/ |
| Nyumba | shia /ʃia/ | we /we/ | efie /efie/ | suakɛ /suakɛ/ | aƒe /aɸe/ | avia /avia/ | loodu /loodu/ |
| Maziwa | fufɔ /fufɔ/ | nyɔ nyu /ɲɔ ɲu/ | nufusu /nufusu/ | nyɛfonzule /ɲɛfonzule/ | notsi /notsi/ | anɔshu /anɔʃu/ | awele /awele/ |
| Asali | wo /wo/ | hwo /hwo/ | ɛwoɔ /ɛwoɔ/ | wolɛ /wolɛ/ | anyitsi /aɲitsi/ | enyishi /eɲiʃi/ | usanga /usanɡa/ |
| Chumvi | ŋo /ŋo/ | ŋo /ŋo/ | nkyene /ntɕene/ | ngyenle /ndʑenle/ | dze /dze/ | eje /edʒe/ | leho /leho/ |
| Mvinyo | wain /wain/ | wai /wai/ | bobesa /bobesa/ | nwanye /nwaɲe/ | wain /wain/ | vɛn /vɛ̃/ | wanu /wanu/ |
| Mchele | omɔ /omɔ/ | omɔ /omɔ/ | ɛmo /ɛmo/ | awule /awule/ | mɔlu /mɔlu/ | mɔlu /mɔlu/ | eponga /epoŋɡa/ |
| Chokoleti | tsɔkoleti | chocolate | — | twokileti | tsokolate /tsokolate/ | shokola | chocolat |
| Chuma | dade /dade/ | dade /dade/ | dadeɛ /dadeɛ/ | bulalɛ /bulalɛ/ | ga /ɡa/ | ega /eɡa/ | luwulu /luwulu/ |
| Gurudumu | shwiili /ʃwiːli/ | tlɔɔke nane /tlɔːke nane/ | ntwahonan /ntwahonan/ | ehwili /ehwili/ | afɔti /afɔti/ | — | otshimbi /otʃimbi/ |
| Hariri | seda /seda/ | seda /seda/ | serekye /seretɕe/ | selekye /seletɕe/ | seda /seda/ | — | — |
| Kitabu | wolo /wolo/ | womi /womi/ | nwoma /ɲʷoma/ | buluku /buluku/ | agbalẽ /aɡbalẽ/ | wema /wema/ | buku /buku/ |
| Kula | yɛ /jɛ/ | ye /je/ | didi /didi/ | di /di/ | ɖu /ɖu/ | ɖu /ɖu/ | ndɛ /ndɛ/ |
| Kunywa | nu /nu/ | nu /nu/ | nom /nom/ | nu /nu/ | no /no/ | nu /nu/ | nɔ /nɔ/ |
| Kulala | wɔ /wɔ/ | hwɔ mahe /hwɔ mahe/ | da /da/ | dafi /dafi/ | dɔ alɔ̃ /dɔ alɔ̃/ | dɔn alɔn /dɔ̃ alɔ̃/ | djɔ /dʒɔ/ |
| Moja | ekome /ekome/ | kake /kake/ | baako /baːko/ | kʊ /kʊ/ | ɖeka /ɖeka/ | eɖe /eɖe/ | ɔtɔi /ɔtɔi/ |
| Mbili | enyɔ /eɲɔ/ | enyɔ /eɲɔ/ | mmienu /m̩mìɛ̀nu/ | nwiɔ /nwiɔ/ | eve /ève/ | eve /eve/ | hende /hende/ |
| Tatu | etɛ /etɛ/ | etɛ /etɛ/ | ɛbiɛsa /ɛbiɛsa/ | nsa /nsa/ | etɔ̃ /etɔ̃/ | etɔ̃ /etɔ̃/ | hasatu /hasatu/ |
| Nne | ejwɛ /edʒwɛ/ | eywɛ /ejwɛ/ | ɛnan /ɛnã/ | nna /nnã/ | ene /ene/ | ɛnɛ /ɛnɛ/ | anei /anei/ |
| Tano | enumɔ /enumɔ/ | enuɔ /enuɔ/ | enum /ɛnũ/ | nnu /nnu/ | atɔ̃ /atɔ̃/ | atɔ̃ /atɔ̃/ | atanu /atanu/ |
| Mia | oha /oha/ | lafa /lafa/ | ɔha /ɔha/ | ɛya /ɛja/ | alafa /alafa/ | — | lukama /lukama/ |
| Habari | ɔ jɔ /ɔ jɔ/ | daa /daː/ | akwaaba /akʷaːba/ | akwaaba /akʷaːba/ | ŋdi /ŋdi/ | nɛnɛ /nɛnɛ/ | nyongo /ɲoŋɡo/ |
| Asante | oyiwala /ojiwala/ | ojakuɛ /odʒakwɛ/ | medaase /medaase/ | medaase /medaase/ | akpe /akpe/ | amɛ akpe /amɛ akpe/ | toleko /toleko/ |
| Nzuri | ekpakpa /ekpakpa/ | hɛŋmi /hɛŋmi/ | pa /pa/ | kpa /kpa/ | nyo /ɲo/ | nwi /nwi/ | lɔlɔ /lɔlɔ/ |
| Mpya | hee /heː/ | he /he/ | foforɔ /foforɔ/ | fofolɛ /fofolɛ/ | yeye /jeje/ | yoyu /joju/ | uyuyu /ujuju/ |
| Nyekundu | tsuru /tsuru/ | tsu /tsu/ | kɔkɔɔ /kɔkɔː/ | kɔkɔlɛ /kɔkɔlɛ/ | dzĩ /dziː̃/ | ejun /edʒũ/ | tilili /tilili/ |
| Nyeupe | yɛŋ /jɛŋ/ | hiɔ /hiɔ/ | fitaa /fitaː/ | fufule /fufule/ | ɣi /ɣi/ | eyi /eji/ | wɛma /wɛma/ |
| Nyeusi | diŋ /diŋ/ | yumu /jumu/ | tuntum /tuntum/ | bile /bile/ | yibɔ /jibɔ/ | eyu /eju/ | tshududu /tʃududu/ |
| Kijani | ŋoli /ŋoli/ | — | ahahammono /ahahammono/ | asuomenle /asuomenle/ | gbemumu /ɡbemumu/ | makpafan /makpafã/ | eleselese /eleselese/ |
| Buluu | bla /bla/ | bluu /bluː/ | tuntum /tuntum/ | buluwu /buluwu/ | amã /amã/ | — | bule /bule/ |
| Kompyuta | kɔmpiuta /kɔmpiuta/ | kɔmpiuta /kɔmpiuta/ | kɔmputa /kɔmputa/ | kɔmpita /kɔmpita/ | kɔmputa /kɔmputa/ | ɔdinatɛɛ /ɔdinatɛː/ | ɔrdinatɛrɛ /ɔrdinatɛrɛ/ |
| Chai | tii /tiː/ | — | tii /tiː/ | tii /tiː/ | tii /tii/ | ti /ti/ | tshayi /tʃaji/ |
| Kahawa | kɔfi /kɔfi/ | kɔfi /kɔfi/ | kɔfe /kɔfe/ | — | kafe /kafe/ | kafe /kafe/ | eloko /eloko/ |
| Sukari | sikli /sikli/ | sikli /sikli/ | asikre /asikre/ | asikyɛlɛ /asikjɛlɛ/ | sukli /sukli/ | sukle /sukle/ | sukadi /sukadi/ |
| Chungwa | akutu /akutu/ | akutu /akutu/ | akutu /akutu/ | akutue /akutue/ | akutu /akutu/ | — | ɔranjɛ |
| 99 | nyɔŋmai nɛɛhu kɛ nɛɛhu /ɲɔŋmai nɛːhu kɛ nɛːhu/ | nyingmi nɛɛ kɛ nɛɛ /ɲiŋ͡mi nɛː kɛ nɛː/ | aduɔkron akron /aduɔkrõ akrõ/ | abulahɔnla nee ngɔnla /abulahɔ̃lã neː ŋɡɔ̃lã/ | blaasiekɛ vɔ asiekɛ /blaasiekɛ vɔ asiekɛ/ | — | akumi divwa la divwa /akumi divwa la divwa/ |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap