Ajagbe
Kiaja
Niger-Kongo
Kiaja (kwa jina lake la asili Ajagbe) ni lugha ya kundi la Gbe katika familia ya Niger-Congo, inayozungumzwa na watu wapatao 600,000 kusini-magharibi mwa Benin na mashariki mwa Togo unaopakana nayo. Kihistoria, Waaja ndio watu wa Gbe wa "asili" ambao kutoka kwao Wafon (Dahomey) na Waewe (Ghana/Togo) walihamia kusini katika karne ya 17 — kwa hivyo Kiaja huchukuliwa kuwa karibu zaidi na nchi ya asili ya Proto-Gbe kuliko lahaja za Kifon na Kiewe zilizoko zaidi kusini. Ufalme wa Aja wa Tado ulikuwa dola kubwa ya kabla ya ukoloni katika eneo la Ghuba ya Benin. Kiisimu, Kiaja ni sehemu ya mwendelezo wa lahaja za Gbe pamoja na Kiewe (ee) na Kifon (fon), kukiwa na ueleweka mkubwa wa pande mbili kwa lahaja zenye uhusiano wa karibu lakini chenye utambulisho wake mahususi. Falme za Allada na Dahomey za karne ya 17 zina mizizi ya Kiaja ingawa lugha yao ya nasaba ya kifalme hatimaye ilibadilika kuwa Kifon.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kiaja
shokola
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Niger-Kongo
| Maana | Kiaja | Kigen | Kiewe | Kifon | Kiurhobo | Kiisoko | Kiedo |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | esi /esi/ | esi /esi/ | tsi /tsi/ | sin /sĩ/ | ame /ame/ | ame /ame/ | amẹ /amɛ̃/ |
| Moto | ezo /ezo/ | ezo /ezo/ | dzo /dzo/ | zo /zo/ | erhanre /eɾanɾe/ | erae /eɾae/ | erhẹn /eɾɛ̃/ |
| Jua | ewe /ewe/ | ewe /ewe/ | ɣe /ɣe/ | hwe /ɦʷe/ | uvo /uvo/ | ọvẹ /ɔvɛ/ | ovẹn /oʋɛ̃/ |
| Mwezi | esun /esun/ | wetri /wetri/ | ɣleti /ɣleti/ | sun /sũ/ | emeranvwe /emeɾanβwe/ | ọwa /ɔwa/ | uki /uki/ |
| Nyota | wlecivi /wletʃivi/ | wetrivi /wetrivi/ | ɣletivi /ɣletivi/ | sunví /sṹví/ | isio /isio/ | esi /esi/ | orhọnmwẹ /oɾɔ̃mwɛ̃/ |
| Usiku | ezan /ezã/ | zã /zã/ | zã /zã/ | zàn /zã̀/ | ason /asõ/ | aso /aso/ | asọn /asɔ̃/ |
| Mvua | eshi /eʃi/ | èji /èdʒi/ | tsidzadza /tsidzadza/ | jì /dʒì/ | osio /osio/ | oso /oso/ | — |
| Upepo | jihɔn /dʒihɔ̃/ | aya /aja/ | aya /aja/ | jɔhɔn /dʒɔhɔ̃/ | aphopho /aɸoɸo/ | ofou /ofou/ | ẹhoho /ɛhoho/ |
| Udongo | nyigban /ɲiɡbã/ | anyigbã /aɲiɡbã/ | anyigba /aɲiɡba/ | ayǐkúngban /ajǐkṹɡbã/ | otọ /ɔtɔ/ | otọ /ɔtɔ/ | otọ /otɔ/ |
| Jiwe | ekpe /ekpe/ | kpe /kpe/ | kpe /kpe/ | awǐnnya /awĩ̌ɲa/ | oragha /oɾaɣa/ | — | okuta /okuta/ |
| Mlima | eto /eto/ | eto /eto/ | to /to/ | só /só/ | ugbenu /uɡbenu/ | ugbehru /uɡbehɾu/ | oke /oke/ |
| Bahari | axu /axu/ | apu /apu/ | atsiaƒu /atsiaɸu/ | xù /xù/ | abadi /abadi/ | abade /abade/ | okun /okũ/ |
| Mama | enɔ /enɔ/ | nɔ /nɔ/ | dada /dada/ | nɔ /nɔ/ | oni /oni/ | oni /oni/ | iye /ije/ |
| Baba | eda /eda/ | tɔ /tɔ/ | fofo /fofo/ | tɔ /tɔ/ | ọsẹ /ɔsɛ/ | ọsẹ /ɔsɛ/ | érhá /eɾa/ |
| Binti | vi nyɔnuvi /vi ɲɔnuvi/ | nyɔ̃nùvi /ɲɔ̃nùvi/ | vinyɔnu /viɲɔnu/ | vǐ nyɔ̌nu /vǐ ɲɔ̌nu/ | ọmọtẹ /ɔmɔtɛ/ | ọmọtẹ /ɔmɔtɛ/ | ọmọ okhuo /ɔmɔ oxuo/ |
| Mimi | nyɛ /ɲɛ/ | enye /eɲe/ | nye /ɲɛ/ | nyɛ̀ /ɲɛ̀/ | mẹ /mɛ/ | mẹ /mɛ/ | mẹ /mɛ̃/ |
| Wewe | wo /wo/ | wò /wò/ | wò /wò/ | hwɛ̀ /hwɛ̀/ | wẹ /wɛ/ | whẹ /ʍɛ/ | wẹ /wɛ/ |
| Sisi | mi /mi/ | mí /mí/ | mí /mí/ | mǐ /mǐ/ | avwanre /aβwanɾe/ | ma /ma/ | ma /ma/ |
| Jina | ŋkɔ /ŋkɔ/ | nyikɔ /ɲikɔ/ | ŋkɔ /ŋkɔ/ | nyǐkɔ /ɲĩ̌kɔ/ | odẹ /odɛ/ | odẹ /odɛ/ | eni /ẽ̀nĩ̀/ |
| Mtu | amɛ /amɛ/ | agbetɔ /aɡbetɔ/ | ame /ame/ | mɛ̀ /mɛ̀/ | ohwo /ohwo/ | ohwo /ohwo/ | ọmwa /ɔmwã/ |
| Kichwa | eta /eta/ | eta /eta/ | ta /ta/ | ta /ta/ | uyovwi /ujoβwi/ | uzou /uzou/ | uhunmwu /uhũmwũ/ |
| Jicho | ŋkuvi /ŋkuvi/ | ŋkuvi /ŋkuvi/ | ŋku /ŋku/ | nukún /nukṹ/ | ẹro /ɛɾo/ | ẹro /ɛɾo/ | aro /aro/ |
| Sikio | etɔ /etɔ/ | eto /eto/ | to /to/ | tó /tó/ | erhọn /eɾɔ̃/ | ozọ /ozɔ/ | ehọ /ehɔ/ |
| Mdomo | enu /enu/ | nu /nu/ | nu /nu/ | nu /nu/ | unu /unu/ | unu /unu/ | unu /unu/ |
| Jino | aɖu /aɖu/ | aɖu /aɖu/ | aɖu /aɖu/ | aɖu /aɖu/ | ako /ako/ | akọ /akɔ/ | akọn /akɔ̃/ |
| Ulimi | aɖe /aɖe/ | aɖe /aɖe/ | aɖe /aɖe/ | ɖɛ̀ /ɖɛ̀/ | ẹrẹnvwe /ɛɾɛnβwe/ | erou /eɾou/ | aranmwẹ /aranmwɛ̃/ |
| Mkono | alɔ /alɔ/ | alɔ /alɔ/ | asi /asi/ | alɔ /alɔ/ | obọ /obɔ/ | obọ /obɔ/ | obọ /obɔ/ |
| Mguu | afɔ /afɔ/ | afɔ /afɔ/ | afɔ /àfɔ̀/ | afɔ /afɔ/ | owọ /owɔ/ | owọ /owɔ/ | owẹ /owɛ/ |
| Moyo | eji /edʒi/ | eji /edʒi/ | dzi /dzi/ | ayi /aji/ | udu /udu/ | udu /udu/ | ekhọe /exɔe/ |
| Mfupa | exu /exu/ | epu /epu/ | ƒu /ɸu/ | xú /xú/ | ubeku /ubeku/ | ubeku /ubeku/ | ùgbòlòkò /ùɡbòlòkò/ |
| Damu | ehun /ehũ/ | ehũ /ehũ/ | ʋu /ʋu/ | hun /hũ/ | ọbara /ɔbaɾa/ | azẹ /azɛ/ | esagiẹn /esaɡiɛ̃/ |
| Upendo | lɔ̃ /lɔ̃/ | lɔ̃lɔ̃ /lɔ̃lɔ̃/ | lɔ̃lɔ̃ /lɔ̃lɔ̃/ | yiwanu /jiwanu/ | ẹguọnọ /ɛɡwɔnɔ/ | ọsuọ /ɔswɔ/ | arhuẹmwonmwan /aɾuɛ̃mwɛ̃/ |
| Mti | aci /atʃi/ | ati /ati/ | ati /ati/ | atin /atĩ/ | urhe /uɾe/ | orhan /oɾan/ | erhan /eɾã/ |
| Mbwa | avu /avu/ | avũ /avũ/ | avu /avu/ | avun /avũ/ | eranko /eɾanko/ | ebọ /ebɔ/ | awa /awa/ |
| Paka | ami /ami/ | — /—/ | dadi /dadi/ | asé /asé/ | ọtọma /ɔtɔma/ | ọtọmha /ɔtɔmha/ | apusi /apusi/ |
| Samaki | kpavi /kpavi/ | elãvi /elãvi/ | tɔmelã /tɔmelã/ | hweví /ʍeví/ | eri /eɾi/ | yei /jei/ | ehẹn /ehɛ̃/ |
| Ndege | xevi /xevi/ | xevi /xevi/ | xevi /xeʋi/ | xɛ /xɛ/ | ọphran /ɔɸɾã/ | evra /evɾa/ | ahianmwẹ /ahjãmwɛ̃/ |
| Farasi | esɔ /esɔ/ | esɔ /esɔ/ | sɔ /sɔ/ | sɔ́ /sɔ́/ | esi /esi/ | anyenya /aɲeɲa/ | ẹ́sín /ɛsĩ/ |
| Nyumba | avia /avia/ | exɔ /exɔ/ | aƒe /aɸe/ | xwé /xʷé/ | uwevwi /uweβwi/ | uwowhe /uwowhe/ | owa /owa/ |
| Maziwa | anɔshu /anɔʃu/ | nyinɔsi /ɲinɔsi/ | notsi /notsi/ | anɔ̌sin /anɔ̌sĩ/ | ameivie /ameivie/ | imiliki /imiliki/ | ewẹn /ewɛ̃/ |
| Asali | enyishi /eɲiʃi/ | anyisi /aɲisi/ | anyitsi /aɲitsi/ | wǐin /wǐĩ/ | ọnyọn /ɔɲɔ̃/ | ọnyọ /ɔɲɔ/ | owọn /owɔ̃/ |
| Chumvi | eje /edʒe/ | eje /edʒe/ | dze /dze/ | jɛ̀ /dʒɛ̀/ | ughweraka /uɣʷeɾaka/ | uwhei /uʍei/ | umwẹ /umwɛ̃/ |
| Mvinyo | vɛn /vɛ̃/ | vɛ̃ /vɛ̃/ | wain /wain/ | vɛ̌ɛn /vɛ̌ɛ̃/ | udi /udi/ | enwaene /enwaene/ | ayọn /ajɔ̃/ |
| Mchele | mɔlu /mɔlu/ | — | mɔlu /mɔlu/ | mɔ̌likún /mɔ̌likṹ/ | irosu /iɾosu/ | osikapa /osikapa/ | izẹ /izɛ/ |
| Chokoleti | shokola | — | tsokolate /tsokolate/ | — | ishọkọleti | echọkọleti | chocolate |
| Chuma | ega /eɡa/ | gayibɔ /ɡajibɔ/ | ga /ɡa/ | gan /ɡã/ | utehru /utehɾu/ | ayọno /ajɔno/ | ematọn /ematɔ̃/ |
| Kitabu | wema /wema/ | xoma /xoma/ | agbalẽ /aɡbalẽ/ | wémà /wémà/ | ọbe /ɔbe/ | ụbị /ʊbɪ/ | ebe /ebe/ |
| Kula | ɖu /ɖu/ | ɖu /ɖu/ | ɖu /ɖu/ | ɖu /ɖu/ | re /ɾe/ | re /ɾe/ | re /re/ |
| Kunywa | nu /nu/ | nù /nù/ | no /no/ | nu /nu/ | da /da/ | da /da/ | da /da/ |
| Kulala | dɔn alɔn /dɔ̃ alɔ̃/ | dɔ̃ alɔ̃ /dɔ̃ alɔ̃/ | dɔ alɔ̃ /dɔ alɔ̃/ | dɔ́ amlɔ /dɔ́ amlɔ/ | vwerhẹ /βweɾɛ/ | wezẹ /wɛzɛ/ | vbiẹ /ʋiɛ/ |
| Moja | eɖe /eɖe/ | ɖeka /ɖeka/ | ɖeka /ɖeka/ | ɖokpó /ɖokpó/ | ọvo /ɔvo/ | ọvo /ɔvo/ | ọkpa /ɔkpa/ |
| Mbili | eve /eve/ | eve /eve/ | eve /ève/ | wè /wè/ | ivẹ /ivɛ/ | ivẹ /ivɛ/ | eva /èʋà/ |
| Tatu | etɔ̃ /etɔ̃/ | etɔ̃ /etɔ̃/ | etɔ̃ /etɔ̃/ | atɔn /atɔ̃/ | erha /eɾa/ | isa /isa/ | eha /eha/ |
| Nne | ɛnɛ /ɛnɛ/ | ene /ene/ | ene /ene/ | ɛnɛ /ɛnɛ/ | ẹne /ɛne/ | ịnị /ɪnɪ/ | enẹ /ènɛ̀/ |
| Tano | atɔ̃ /atɔ̃/ | atɔ̃ /atɔ̃/ | atɔ̃ /atɔ̃/ | atɔ́ɔn /atɔ́ɔ̃/ | iyori /ijoɾi/ | isoi /isɔi/ | isẹn /isɛ̃/ |
| Habari | nɛnɛ /nɛnɛ/ | ado /ado/ | ŋdi /ŋdi/ | a fɔn ganji /a fɔ̃ ɡãdʒi/ | migwo /miɡwo/ | mavọ /mavɔ/ | kóyo /kojo/ |
| Asante | amɛ akpe /amɛ akpe/ | akpe /akpe/ | akpe /akpe/ | àwǎnú /àwǎnú/ | — /—/ | migwo /miɡwo/ | ù rú èsé /ù rú èsé/ |
| Nzuri | nwi /nwi/ | nyɔ /ɲɔ/ | nyo /ɲo/ | ɖagbe /ɖaɡbe/ | emamọ /emamɔ/ | ọwhọ /ɔwhɔ/ | ma /ma/ |
| Mpya | yoyu /joju/ | yeye /jeje/ | yeye /jeje/ | yɔ̌yɔ́ /jɔ̌jɔ́/ | ọkpokpọ /ɔkpokpɔ/ | ọkpokpọ /ɔkpokpɔ/ | ọgbọn /ɔɡbɔ̃/ |
| Nyekundu | ejun /edʒũ/ | jɛ̃ /dʒɛ̃/ | dzĩ /dziː̃/ | vɔvɔ /vɔvɔ/ | vwavwanre /βwaβwanɾe/ | wowe /wowe/ | baa /baː/ |
| Nyeupe | eyi /eji/ | ɣe /ɣe/ | ɣi /ɣi/ | wéwé /wéwé/ | ọfuanfon /ɔfuanfɔ̃/ | ọfuafụ /ɔfuafʊ/ | fua /fua/ |
| Nyeusi | eyu /eju/ | yibɔ /jibɔ/ | yibɔ /jibɔ/ | wiwi /wiwi/ | biebi /biebi/ | obiebi /obiebi/ | nekhui /nexui/ |
| Kijani | makpafan /makpafã/ | amamu /amamu/ | gbemumu /ɡbemumu/ | amamǔ /amamǔ/ | ọgiọgiọ /ɔɡiɔɡiɔ/ | — | ebeebe /ebeebe/ |
| Kompyuta | ɔdinatɛɛ /ɔdinatɛː/ | — | kɔmputa /kɔmputa/ | ɔdinatɛ́ɛ /ɔdinatɛ́ɛ/ | ikọmputa /ikɔmputa/ | ekọmputa /ekɔmputa/ | ekọmputa /ekɔmputa/ |
| Chai | ti /ti/ | — | tii /tii/ | tíi /tíi/ | iti /iti/ | iti /iti/ | eti /eti/ |
| Kahawa | kafe /kafe/ | — | kafe /kafe/ | kafée /kafée/ | ikọfi /ikɔfi/ | ekọfi /ekɔfi/ | — |
| Sukari | sukle /sukle/ | — | sukli /sukli/ | suklè /suklè/ | oyibu /ojibu/ | isugẹ /isuɡɛ/ | — |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap