🕌 อาหรับสองแบบในปากเดียว: ภาวะภาษาสองระดับของเฟอร์กูสัน

ผู้ประกาศข่าวในไคโรพูดคำว่า 'พรุ่งนี้' ว่า ghadan แต่พอกลับบ้านกลับพูดว่า bukra ในปี 1959 ชาลส์ เฟอร์กูสันใช้ภาษาอาหรับเป็นกรณีหลักของการแบ่งแยกที่เขาเรียกว่าภาวะภาษาสองระดับ (diglossia) คือมีภาษาแบบหนึ่งสำหรับการเขียนและการพูดอย่างเป็นทางการที่ไม่มีใครเรียนรู้จากที่บ้าน กับอีกแบบหนึ่งที่ทุกคนพูดกัน

ในข่าวภาคค่ำที่ไคโร 'พรุ่งนี้' คือ ghadan (غدًا) แต่ในครัวที่บ้านของผู้ประกาศข่าวคนเดียวกัน คำนี้คือ bukra ในครัวที่แบกแดดใช้คำว่า bāchir ส่วนที่ราบัตใช้ ghadda เด็กที่พูดภาษาอาหรับทุกคนเติบโตมากับภาษาถิ่นที่บ้าน และเรียนภาษาอาหรับมาตรฐานสมัยใหม่ (MSA) ที่โรงเรียน MSA เป็นภาษาของหนังสือพิมพ์ คำเทศนา กฎหมาย และข่าวทางวิทยุโทรทัศน์ แต่ไม่มีใครได้ภาษานี้มาเป็นภาษาแม่

สี่กรณีของเฟอร์กูสัน

ชาลส์ เอ. เฟอร์กูสัน นักภาษาศาสตร์ชาวอเมริกัน บรรยายสภาพการณ์นี้ไว้ในบทความชื่อสั้น ๆ ว่า 'Diglossia' ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Word ปี 1959 (เล่ม 15 หน้า 325–340) เขาสร้างแนวคิดนี้จากชุมชนภาษาสี่แห่ง คือ ภาษาอาหรับ (ภาษาคลาสสิก/มาตรฐาน กับภาษาพูดท้องถิ่น) ภาษากรีกสมัยใหม่ (Katharevousa กับ Dimotiki) ภาษาเยอรมันสวิส (ภาษาเยอรมันมาตรฐาน กับ Schwyzertüütsch) และเฮติ (ภาษาฝรั่งเศส กับภาษาครีโอลเฮติ) เขาเรียกภาษาแบบทางการว่า H (high สูง) และแบบที่ใช้ในชีวิตประจำวันว่า L (low ต่ำ) เขานิยามภาวะภาษาสองระดับว่าเป็น “สถานการณ์ทางภาษาที่ค่อนข้างมั่นคง” ซึ่งภาษาแบบ H เรียนรู้ผ่านการศึกษาในระบบ และใช้ในการเขียนกับการพูดอย่างเป็นทางการ แต่ไม่มีกลุ่มใดในชุมชนใช้ในการสนทนาทั่วไป

เฟอร์กูสันไม่ได้เป็นผู้คิดคำนี้ขึ้น นักเขียนชาวกรีก เอ็มมานูเอล รอยดิส ใช้คำ diglōssía ในความหมายนี้มาตั้งแต่ปี 1885 นักภาษาศาสตร์ชาวฝรั่งเศสเชื้อสายกรีก โยอันนิส ปซีคาริส แปลงคำนี้เป็นภาษาฝรั่งเศสว่า diglossie และนักอาหรับศึกษา วิลเลียม มาร์แซ นำคำนี้มาใช้กับภาษาอาหรับในบทความปี 1930 ชื่อ 'La diglossie arabe' สิ่งที่เฟอร์กูสันเพิ่มเข้ามาคือกรอบการเปรียบเทียบ ว่า H และ L แต่ละแบบทำหน้าที่อะไร เรียนรู้กันอย่างไร และเหตุใดสภาพการณ์เช่นนี้จึงคงอยู่ได้นานหลายศตวรรษ

คำที่มาเป็นคู่

สัญญาณอย่างหนึ่งของภาวะภาษาสองระดับตามที่เฟอร์กูสันชี้ไว้ คือมีคำเป็นคู่สำหรับเรื่องในชีวิตประจำวัน และแค่เลือกคำใดคำหนึ่งก็บอกได้แล้วว่าทั้งประโยคเป็น H หรือ L ตัวอย่างภาษาอาหรับของเขาสำหรับ 'เห็น' คือ H raʾā กับ L šāf คำแสดงคำถามและคำบอกเวลาที่คนใช้บ่อยที่สุดก็แสดงการแบ่งแยกแบบเดียวกันทั่วทั้งภูมิภาค:

แผนที่ก็แสดงรูปแบบเดียวกันในคำศัพท์พื้นฐาน 'ดี' ใน MSA คือ jayyid แต่ในอียิปต์คือ kwayyis ในลิแวนต์คือ mnīḥ ในอิรักและอ่าวเปอร์เซียคือ zēn และในโมร็อกโกคือ mzyān ส่วน 'สอง' ใน MSA คือ ithnān ในไคโรคือ itnēn แต่ในโมร็อกโกคือ jūj และในตูนิเซียคือ zūz

ไม่ใช่ภาษาคลาสสิกฉบับเพี้ยน

ตามคำบรรยายของเฟอร์กูสัน ผู้พูดมองว่า H เหนือกว่า และมองว่า L เป็นรูปที่เสื่อมลงของ H แต่รูปคำข้างต้นกลับแสดงพัฒนาการที่มีแบบแผน jūj/zūz ของมัฆริบสืบมาจากคำภาษาอาหรับคลาสสิก zawj 'คู่' bukra ของอียิปต์และลิแวนต์มาจาก bukra 'เช้าตรู่' และ bāchir ของอิรักและอ่าวเปอร์เซียมาจาก bākir 'แต่เช้า' โดยผ่านการเปลี่ยนเสียง k→ch แบบเดียวกับที่ทำให้ kalb 'สุนัข' กลายเป็น chalb ในภาษาถิ่นอ่าวเปอร์เซีย เฟอร์กูสันยังรายงานด้วยว่า ชาวอาหรับที่มีการศึกษาอาจยืนกรานว่าตนไม่เคยใช้ L เลย ทั้งที่การสังเกตโดยตรงแสดงว่าพวกเขาใช้มันอยู่ตลอดในการสนทนาทั่วไป

ต่อมามีผู้ปรับแบบจำลองสองระดับนี้ให้ละเอียดขึ้น ในปี 1973 นักภาษาศาสตร์ชาวอียิปต์ เอล-ซาอีด บาดาวี บรรยายระดับภาษาห้าระดับในอียิปต์ ได้แก่ ภาษาอาหรับคลาสสิกของมรดกทางศาสนา (fuṣḥā al-turāth) ภาษาอาหรับมาตรฐานร่วมสมัย (fuṣḥā al-ʿaṣr) ภาษาพูดของผู้มีการศึกษา (ʿāmmiyyat al-muthaqqafīn) ภาษาพูดของผู้รู้หนังสือ (ʿāmmiyyat al-mutanawwirīn) และภาษาพูดของผู้ไม่รู้หนังสือ (ʿāmmiyyat al-ummiyyīn) ภาษามอลตาแสดงให้เห็นว่าจะเกิดอะไรขึ้นเมื่อไม่มีภาษาแบบ H อยู่ข้างบน ภาษานี้สืบมาจากภาษาอาหรับซิซิลีสมัยกลาง เขียนด้วยอักษรละตินและมีมาตรฐานของตนเอง โดยไม่มี MSA อยู่เหนือขึ้นไป 'สอง' คือ tnejn และ 'เมื่อวาน' คือ lbieraħ คำเหล่านี้ปรากฏในงานเขียนเฉพาะในตัวสะกดละตินของภาษามอลตาเท่านั้น ไม่เคยเขียนด้วยอักษรอาหรับ

⚖️ เปรียบเทียบ 'พรุ่งนี้': มาตรฐาน อียิปต์ อิรัก โมร็อกโก ตูนิเซีย
ภาษาตระกูลภาษาผู้พูดพรุ่งนี้น้ำหนึ่ง
ภาษาอาหรับมาตรฐานเซมิติก~400 ล้านغدا/ɣadan/ماء/maːʔ/واحد/waːħid/
ภาษาอาหรับอียิปต์เซมิติก~100 ล้านبكرة/ˈbokɾa/ميّه/majːa/واحد/waːħed/
ภาษาอาหรับอิรักเซมิติก~30 ล้านباچر/baːtʃir/ماي/maːj/واحد/waːħid/
ภาษาอาหรับโมร็อกโกเซมิติก~30 ล้านغدا/ɣadda/لما/lma/واحد/waːħəd/
ภาษาอาหรับตูนิเซียเซมิติก~12 ล้านغدوة/ˈɣudwa/ما/me/واحد/ˈweːħəd/
⚖️ เปรียบเทียบ 'ดี' ในภาษาอาหรับห้าแบบ
ภาษาตระกูลภาษาผู้พูดดีน้ำหนึ่ง
ภาษาอาหรับมาตรฐานเซมิติก~400 ล้านجيد/dʒajjid/ماء/maːʔ/واحد/waːħid/
ภาษาอาหรับอียิปต์เซมิติก~100 ล้านكويّس/kwajːes/ميّه/majːa/واحد/waːħed/
ภาษาอาหรับเลแวนต์เซมิติก~50 ล้านمنيح/mniːħ/ميّ/majj/واحد/waːħad/
ภาษาอาหรับอ่าวเปอร์เซียแอโฟร-เอเชียติก (เซมิติก, กลาง เซมิติก, อาหรับ)~11 ล้านزين/zeːn/ماي/maːj/واحد/waːħid/
ภาษาอาหรับโมร็อกโกเซมิติก~30 ล้านمزيان/mzjaːn/لما/lma/واحد/waːħəd/
⚖️ เปรียบเทียบ 'สอง' จาก ithnān ถึง zūz
ภาษาตระกูลภาษาผู้พูดสองน้ำหนึ่ง
ภาษาอาหรับมาตรฐานเซมิติก~400 ล้านاثنان/iθnaːn/ماء/maːʔ/واحد/waːħid/
ภาษาอาหรับอียิปต์เซมิติก~100 ล้านاتنين/etˈneːn/ميّه/majːa/واحد/waːħed/
ภาษาอาหรับโมร็อกโกเซมิติก~30 ล้านجوج/ʒuːʒ/لما/lma/واحد/waːħəd/
ภาษาอาหรับตูนิเซียเซมิติก~12 ล้านزوز/zuːz/ما/me/واحد/ˈweːħəd/
ภาษามอลตาเซมิติก~520,000tnejn/tnɛjn/ilma/ˈɪlma/wieħed/ˈwɪːħɛt/

แหล่งข้อมูล

อ่านต่อ

ดูเพิ่มเติม: บทความ · Word Map — 168 คำหลัก · Han Map — การอ่านอักษรจีน

เปิดแผนที่แบบโต้ตอบ: Word Map · Han Map · Name Map · Time Map · Word Order · Tree

ส่วนหนึ่งของ LangMap — โครงการแสดงภาพทางภาษาศาสตร์ นี่คือสรุปแบบสถิตที่ค้นเก็บได้ แผนที่แบบโต้ตอบมีเสียงการออกเสียง ตัวกรอง และมุมมองลูกโลก

จัดทำโดย Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · หน้าแรก LangMap