แผนที่มีแถวภาษานาวาตล์คลาสสิก 117 ช่อง และไม่มีช่องไหนเป็นช็อกโกแลต ช่องว่างนี้ตั้งใจเว้นไว้ ภาษาที่มอบคำนี้ให้โลกกลับเป็นภาษาเดียวบนแผนที่ที่ใส่คำนี้ไม่ได้ เหตุผลอยู่ที่นิรุกติศาสตร์ยอดนิยมเรื่องหนึ่ง และความต่างระหว่างอาหารกับเครื่องดื่ม
น้ำขมหรือไม้ตี
เรื่องเล่าทั่วไปให้ที่มาเดียวกันหมด คือ xocolātl จาก xococ “ขม” กับ ātl “น้ำ” ฟังดูเข้าที และมีอยู่ในหนังสือมากมาย ปัญหาคือไม่เคยมีใครบันทึกรูปนี้ไว้ที่ไหนเลย ในปี 2000 ดากินกับวิชมันน์เสนอว่าที่มาคือ chicolātl จาก chicolli ไม้ที่ใช้ตีเครื่องดื่ม เหตุผลที่แย้งเรื่องน้ำขมเป็นเรื่องเสียง ในตำแหน่งนี้ภาษานาวาตล์ไม่เปลี่ยน sh ของ xoco- เป็น ch ของที่ผู้คนเอามาตั้งชื่ออาจเป็นไม้อันนั้นจริง ๆ ก็ได้
ลำดับเวลายิ่งทำให้เรื่องยุ่งขึ้นอีก เอกสารภาษานาวาตล์ยุคแรกเรียกเครื่องดื่มนี้ว่า cacahuatl “น้ำโกโก้” และคำว่า chocolate ปรากฏครั้งแรกในภาษาสเปนเมื่อปี 1579 ส่วนเอร์นัน กอร์เตส อาจเป็นชาวยุโรปคนแรกที่พบเครื่องดื่มนี้ ที่ราชสำนักของม็อกเตซูมาที่ 2 ในปี 1520 สิ่งที่เม็กซิโกศตวรรษที่ 16 มีคือเครื่องดื่มนั้น แต่คำบนแผนที่หมายถึงอาหาร คือช็อกโกแลตแท่ง ซึ่งนิยามไว้ไม่ให้รวมเครื่องดื่มร้อน เมล็ด และต้น
แทบจะคำเดียว
ส่วนตัวคำเองไม่มีปัญหาแบบนั้น มันเป็นคำยืมจากภาษาสเปน พบครั้งแรกในภาษาอังกฤษปี 1604 แล้วส่งต่อจากภาษาสู่ภาษาโดยแทบไม่บุบสลาย ภาษาสเปน chocolate ภาษาฝรั่งเศส chocolat ภาษาเยอรมัน Schokolade ภาษาอิตาลี cioccolato ภาษารัสเซีย шоколад (ʂəkɐˈɫat) และภาษาฮีบรู שוקולד (ʃokoˈlad) แทบจะเป็นแค่ตัวสะกดต่างกันของคำเดียว บนแผนที่มีไม่กี่คำที่เป็นสากลได้ขนาดนี้
เขียนสองแบบ คำเดียว
ความสนุกอยู่ตรงชายขอบ ที่เสียงไม่ลงล็อก ภาษาฟินแลนด์ suklaa มาทางภาษาสวีเดน choklad ซึ่งออกเสียงด้วย sh และตอนนี้ดูเป็นคนละคำ ภาษาญี่ปุ่น チョコレート (tɕokoɾeːto) และภาษาเกาหลี 초콜릿 (tɕʰokʰolːit̚) เก็บครบทุกพยางค์ แล้วภาษาญี่ปุ่นก็ย่อทั้งคำเป็น choko เวลาพูด ในจีน คำอังกฤษคำเดียวเขียนได้สองแบบ ภาษาจีนกลาง 巧克力 (tɕʰjɑʊ˧˩˧ kʰɤ˥˩ li˥˩) ใช้ในภาษาเซี่ยงไฮ้ก่อน ส่วน 朱古力 (tsyː˥ kuː˥ lɪk˥) เริ่มในภาษากวางตุ้ง เมื่ออ่าน 巧克力 แบบกวางตุ้งจะได้ haau2 hak1 lik6 ซึ่งห่างจากช็อกโกแลตมาก
ทั้งสองแบบไม่มีความหมายเกี่ยวกับของหวานเลย และตรงนี้แหละที่อาจเข้าทีที่สุด ทั้งคู่เข้าภาษาจีนผ่านภาษาอังกฤษ คำจากเม็กซิโกที่ชาวสเปนพาไปและชาวอังกฤษส่งต่อ จึงมาจบในภาษาเซี่ยงไฮ้และกวางตุ้งเป็นคู่แฝดสองรูป ส่วนภาษานาวาตล์ก็ยังรออยู่ที่ปลายโซ่อีกด้าน บางทีอาจถือไม้ตีเครื่องดื่มอยู่ในมือ
“ช่อง” คือรายการของภาษาหรือสำเนียงหนึ่งบนแผนที่