คำว่า tomato ที่ทั้งโลกใช้ ถ้าพูดกันตรง ๆ คือชื่อของพืชอีกชนิด ในภาษานาวาตล์ tomatl คือโตมาตีโย ส่วนมะเขือเทศจริง ๆ คือ xītomatl ภาษาสเปนเอาคำที่สั้นกว่ามาเป็น tomate ภาษาอังกฤษรับแล้วปรับเป็น tomato แผนที่มีเส้นทางนี้ 317 ช่อง เห็นแอปเปิล 68 ช่อง เห็นของต่างแดน 52 ช่อง และภาพอื่น 51 ช่อง
คำนาวาตล์
เม็กซิโกยังแยกสองคำนี้อยู่ ภาษาสเปนเม็กซิโกยังพูด jitomate มักใช้กับชนิดแดง จาก xīctli “สะดือ” และ tomātl ชาวแอซเท็กปลูกหลายพันธุ์ เบร์นาร์ดิโน เด ซาอากุนบันทึกว่าเห็นในตลาดเตโนชตีตลันทั้งมะเขือเทศใหญ่ เล็ก ใบ หวาน งูใหญ่ และทรงหัวนม
หลังการพิชิต ชาวสเปนนำพืชนี้ไปปลูกทั่วอาณานิคมและนำไปถึงฟิลิปปินส์ จากนั้นก็แพร่ไปทั่วเอเชีย คำนี้จึงใช้กันกว้างขวาง ภาษาฝรั่งเศส tomate ภาษาเยอรมัน Tomate ภาษาตุรกี domates ภาษากรีก ντομάτα (doˈmata) ภาษาอาหรับ طماطم (tˤaˈmaːtˤim) ภาษาฮินดี टमाटर (ʈəmaːʈəɾ) อยู่บนเส้นทางนี้ และภาษาญี่ปุ่น トマト (tomato) มาผ่านอังกฤษ
แอปเปิลทองและสวรรค์
อิตาลีมองต่างไป pomodoro คือ pomo d’oro “แอปเปิลทอง” มัตติโอลุสบันทึกในศตวรรษที่ 16 ในรูปพหูพจน์ pomi d’oro อาจเพราะพันธุ์แรกที่ถึงยุโรปเป็นสีเหลือง ภาษารัสเซีย помидор (pəmʲɪˈdor) ยืมจากพหูพจน์นั้น ภาษาโปแลนด์ pomidor อยู่เส้นทางเดียวกัน และทั้งสองภาษาก็ไม่ได้ยินคำว่าทองในคำนี้อีกแล้ว
บางแห่งยกแอปเปิลนี้ขึ้นไปอีกขั้น ภาษาฮังการี paradicsom มีบันทึกตั้งแต่ปี 1845 ย่อจากคำประสมที่แปลว่า “แอปเปิลสวรรค์” แปลตามภาษาเยอรมัน Paradiesapfel และเป็นคำเดียวกับสวรรค์ ภาษาเยอรมันออสเตรียยังพูด Paradeiser ภาษาเซอร์เบีย парадајз (parǎdajz) ตามมา ภาษาฝรั่งเศสเคยมี pomme d’amour แอปเปิลแห่งรัก ปัจจุบันเลิกใช้ ปี 1963 New York Times อธิบายว่าเป็นการอ่านผิดแบบฝรั่งเศสของคำอิตาลี pomo dei Mori แอปเปิลของชาวมัวร์ A Curious Herbal ของเอลิซาเบธ แบล็กเวลล์บรรยายว่าในอิตาลีกินแอปเปิลแห่งรักกับน้ำมันและน้ำส้มสายชู แบบเดียวกับที่บริเตนกินแตงกวา
มะเขือต่างแดน
เอเชียมักเทียบกับผักที่รู้จักอยู่แล้ว ภาษาไทย มะเขือเทศ คือ “มะเขือต่างแดน” และภาษาจีนกลาง 番茄 (fan˥ tɕʰjɛ˧˥) สร้างแบบเดียวกัน พืชนี้คงเข้าจีนในศตวรรษที่ 16 ผ่านฟิลิปปินส์หรือมาเก๊า ภาษาเปอร์เซีย گوجهفرنگی (ɡowdʒefæɾæŋˈɡiː) คือ “พลัมยุโรป” ภาษาดารีมี “มะเขือโรมัน” ภาษาเบงกอลมี “มะเขืออังกฤษ” ภาษาเวียดนาม cà chua ไม่สนว่ามาจากไหน บอกแค่ว่าเป็นลูกเปรี้ยว
ชาวสเปนเอามันเข้าครัว แต่ที่อื่นในยุโรปทีแรกปลูกไว้ดูเล่น เพราะเห็นว่าเป็นญาติกับพืชตระกูลมะเขือที่มีพิษ จึงคิดว่ามันมีพิษด้วย ฝั่งวิทยาศาสตร์ยังเพิ่มชื่อแปลก ๆ ให้อีกชื่อ Lycopersicum “ลูกท้อหมาป่า” กาเลนใช้กับพืชที่ไม่เคยมีใครระบุได้ ลุยจี อังกวิลลารา คาดเดาในศตวรรษที่ 16 ว่าอาจเป็นมะเขือเทศ และแม้จะเป็นไปไม่ได้ ชื่อนี้ก็ยังเข้าสู่วงการวิทยาศาสตร์
“ช่อง” คือรายการของภาษาหรือสำเนียงหนึ่งบนแผนที่