ส้มมีสองชนิด จึงมีชื่อเรียกมากมาย ส้มขมมาถึงอิตาลีอย่างช้าในศตวรรษที่ 11 ส่วนส้มหวานเพิ่งมาถึงยุโรปในศตวรรษที่ 15 และทีแรกปลูกแทบจะแค่ในโปรตุเกส การมาแต่ละครั้งก็พาชื่อมาด้วย แผนที่มีลูกหลานชื่อเก่า 268 ช่อง จากโปรตุเกส 78 ช่อง จากจีน 79 ช่อง และคำท้องถิ่น 259 ช่อง
ชื่อเก่า
ชื่อเก่าเดินทางไกล ย้อนไปถึงภาษาตระกูลดราวิเดียนในอินเดียใต้ ต่อด้วยภาษาสันสกฤต nāraṅga ภาษาเปอร์เซีย nārang และภาษาอาหรับ nāranj ภาษาสเปน naranja ยังรักษารูปนั้นไว้ ส่วนภาษาอื่นทำ n หายหรือเปลี่ยนไป ภาษาโปรตุเกสมี laranja ภาษาอิตาลี arancia เคยเป็น narancia และภาษาฝรั่งเศสมาถึง orange ภาษาอังกฤษรับไปในศตวรรษที่ 14 และชื่อเมืองออร็องจ์ซึ่งไม่เกี่ยวกันเลยมีผลต่อตัวสะกด ชื่อสีมาทีหลัง ภาษาอังกฤษมีบันทึกว่าใช้เป็นชื่อสีครั้งแรกในปี 1502 ก่อนหน้านั้นก็เรียกกันว่า “เหลืองแดง” ไปก่อน
ตั้งชื่อตามโปรตุเกส
ผลไม้หวานต้องมีชื่อแยกจากผลไม้ขม และยุโรปใต้ก็ให้สัญชาติแก่มัน ภาษากาตาลา taronja de Portugal “ส้มโปรตุเกส” กลายเป็นเพียง portogallo “ส้มหวาน” ในภาษาถิ่นอิตาลี และตำราอาหารเนเปิลส์ปี 1773 ยังใช้อยู่ จากนั้นมันแพร่ไปทางตะวันออก
ภาษากรีก πορτοκάλι (poɾtoˈkali) และภาษาออตโตมัน portokal รับจากภาษาอิตาลีหรือเพื่อนบ้านใกล้ชิด ให้ภาษาตุรกี portakal ภาษาอาหรับ برتقال (burtuqaːl) มาผ่านสองภาษานี้ทางใดทางหนึ่ง และเป็นคำคู่กับชื่อภาษาอาหรับของโปรตุเกสเอง ภาษาอาหรับอียิปต์ برتقان (burtuˈʔaːn) ถูกปั้นใหม่ด้วยท้ายคำอาหรับ เส้นทางไปต่อถึงภาษาโรมาเนีย portocală ภาษาจอร์เจีย ფორთოხალი (pʰortʰoxali) ภาษาอัมฮาริก ብርቱካን (bɨrtukan) ในภาษาอาหรับและกรีก การแยกชื่อแบบเก่ายังใช้อยู่ nāranj และ νεράντζι (nerántzi) คือผลขม คำตระกูลโปรตุเกสคือผลหวาน ภาษาฮินดี संतरा (sənˈtɾaː) อาจเป็นอีกกรณี อาจตั้งตามเมืองซินตราในโปรตุเกส ส่วนภาษาโปรตุเกสเองแน่นอนว่าเรียก laranja
ตั้งชื่อตามจีน หรือไม่ตามใคร
ยุโรปเหนือยกเครดิตให้ประเทศอื่น ภาษาดัตช์ sinaasappel สร้างจาก Sina รูปเก่าของคำว่าจีน กับ appel พบครั้งแรกปี 1693 และ Chinas-appel ปี 1683 ความคิดนี้ผ่านเยอรมันต่ำไปถึงภาษาเยอรมัน Apfelsine ตระกูลเดียวกันมีภาษาสวีเดน apelsin ภาษารัสเซีย апельсин (ɐpʲɪlʲˈsʲin) ภาษาฟินแลนด์ appelsiini ภาษาอาหรับโมร็อกโก لتشين (litʃiːn) ไปถึงจีนอีกทาง จากภาษาฝรั่งเศส la Chine กลุ่มนี้บังเอิญเดาใกล้ความจริงทางพฤกษศาสตร์ที่สุด ส้มหวานเกิดขึ้นจากการเพาะปลูกในเอเชียตะวันออก ในเขตที่รวมจีนตอนใต้
ภาษาอื่นเก็บคำของตัวเอง ภาษาจีนกลางว่า 橙 (ʈʂʰɤŋ˧˥) ภาษาเวียดนามว่า cam ภาษาไทยว่า ส้ม ภาษาฮีบรูไม่เข้าพวกไหนเลย תפוז (taˈpuz) สร้างขึ้นโดยผสม tapuach “แอปเปิล” กับ zahav “ทอง” และไม่ชี้ไปประเทศใด
“ช่อง” คือรายการของภาษาหรือสำเนียงหนึ่งบนแผนที่