คำอังกฤษ moon น่าจะแปลว่า “ผู้วัด” moon สืบไปถึงภาษาอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิม *mḗh₁n̥s “ดวงจันทร์ เดือน” ซึ่งน่าจะมาจาก *meh₁- “วัด” moon กับ month เป็นคำอังกฤษสองคำสำหรับสิ่งเดียวกัน และ month มาจากรากเดียวกันทางอื่น ก่อนที่ใครจะทำปฏิทินได้ บนฟ้ามีวัตถุใหญ่ที่เปลี่ยนรูปตามกำหนดเวลา และทุกคนก็ใช้มันนับวัน มันจึงเป็นนาฬิกาเรือนแรกโดยปริยาย และในหลายส่วนของโลก ชื่อของมันก็ยังเป็นหลักฐานอยู่
ดวงจันทร์และเดือน
มองไปทั่วแผนที่ ดวงจันทร์กับเดือนมักเป็นคำเดียวกัน ภาษามลายู bulan แปลว่าดวงจันทร์และเดือน คำนี้ปรากฏครั้งแรกในจารึกปี 683 ภาษาตุรกี ay แปลได้ทั้งสองอย่าง ภาษาฟินแลนด์ kuu และภาษาเกาหลี 달 (tal) ก็เช่นกัน ภาษาญี่ปุ่น 月 (tsɯki) คือดวงจันทร์ และอักษรตัวนี้ใช้กับทุกเดือนในปฏิทิน ภาษาฮังการี hold เก็บคู่คำไว้อย่างเข้าที มันมาจากภาษายูราลิกดั้งเดิม *kuŋe และ hó “เดือน” เป็นคำร่วมเชื้อสาย ภาษาเยอรมัน Mond และภาษาสวีเดน måne เป็นคำเรียกดวงจันทร์แบบอังกฤษ คงหาหลักฐานที่ชัดกว่านี้ได้ยากว่าวัตถุนี้มีไว้ใช้ทำอะไร
สิ่งที่ส่องแสง
ละตินมองอีกแบบ คือเรียกดวงจันทร์ว่า lūna จาก *louksnā “สิ่งที่ส่องแสง” ซึ่งมีรากเดียวกับ lūx “แสง” คำนี้ให้ภาษาฝรั่งเศส lune ภาษาสเปน luna ภาษาอิตาลี luna และคำอังกฤษ lunar กับ lunatic ทางใต้จึงมองดวงจันทร์แล้วเห็นโคมไฟ ทางเหนือมองแล้วเห็นปฏิทิน กลุ่มสลาฟมีทั้งสองอย่าง ภาษารัสเซีย луна (ɫʊˈna) ใช้คำส่องแสงเรียกดวงบนฟ้า และเก็บ месяц (mesyats) จาก *mḗh₁n̥s ไว้เรียกเดือน ภาษายูเครน місяць (ˈmʲisʲɐtsʲ) ใช้คำนั้นเรียกดวงจันทร์เอง ภาษาสเปนซึ่งใช้ของคุ้มเสมอ ยังให้ luna ทำงานเพิ่มอีกอย่าง คือเรียกกระจกหน้ารถ
คำของตัวเอง
ภาษาอื่นมีคำของตัวเอง ภาษาอาหรับ قمر (qamar) เป็นคำที่วิกิพจนานุกรมบอกว่ายืนโดดเดี่ยวในกลุ่มเซมิติก ไม่ทราบที่มา และรากเดียวกันให้คำกริยา “เล่นการพนัน” ภาษาฮีบรู ירח (jaˈʁeaχ) สืบไปถึงภาษาเซมิติกดั้งเดิม *warḫ- ภาษากรีกสมัยใหม่ φεγγάρι (feˈŋɡaɾi) ห่างจากคำโบราณ σελήνη (selɛ̌ːnɛː) ไปแล้ว ภาษาจีนกลาง 月亮 (ɥɛ˥˩ ljɑŋ) ปรากฏครั้งแรกในบทกวีสมัยราชวงศ์ถัง โดยมี 亮 “สว่าง” ต่อท้าย 月 เก่า ส่วนภาษากวางตุ้ง 月光 (jyːt˨ kʷɔːŋ˥) พูดว่า “แสงจันทร์” ภาษาสวาฮีลี mwezi ก็แปลทั้งดวงจันทร์และเดือน
ดวงจันทร์ทำงานนี้มานานมาก แม้ในที่ที่ดวงอาทิตย์รับหน้าที่นับวันไปแล้ว หน่วยเก่าก็ยังอยู่ในคำ คนพูดภาษาอังกฤษที่ดูวันที่บนโทรศัพท์ ในทางภาษาก็ยังแหงนมองฟ้าดูว่าดวงจันทร์เหลืออีกแค่ไหน