คำเรียกดวงอาทิตย์ในภาษามลายูคือดวงตา ภาษามลายู matahari และภาษาอินโดนีเซีย matahari มาจาก mata “ตา” บวก hari “วัน” ดวงอาทิตย์จึงเป็นดวงตาของกลางวัน นักเต้นชาวดัตช์ที่ใช้ชื่อในวงการว่ามาตา ฮารีก็ยืมคำนี้มา ลองแหงนมองฟ้าในเช้าที่ฟ้าใส แล้วจะเถียงภาพนี้ได้ยาก ดวงตาสว่างจ้าดวงเดียว ลืมตาตั้งแต่รุ่งสางถึงพลบค่ำ มองดูทุกสิ่ง
คำเก่า
อินโด-ยูโรเปียนเรียกแบบเรียบ ๆ และคงที่กว่า *sóh₂wl̥ อยู่เบื้องหลังภาษาละติน sōl ภาษากรีกโบราณ ἥλιος (hɛ̌ːlios) ภาษารัสเซีย солнце (ˈsontsə) ภาษาโปแลนด์ słońce ภาษาเยอรมัน Sonne และภาษาอังกฤษ sun ภาษากรีกให้เห็นว่าคำคำหนึ่งเปลี่ยนไปได้ไกลแค่ไหน s ต้นคำกลายเป็น h ส่วนที่เหลือสึกไป จนกลายเป็นภาษากรีกสมัยใหม่ ήλιος (ˈiʎos) ภาษาอังกฤษและเยอรมันรับรูปที่มี n จากต้นคำในการกอื่น ส่วนละตินรับอีกรูปที่มี l แผง solar กับวันที่ sunny จึงเป็นสองปลายของคำนามเก่าคำเดียวกัน ภาษาสวีเดน sol และภาษาสเปน sol มีรูปที่มี l
ดวงอาทิตย์และกลางวัน
ภาษาที่ไม่แยกดวงอาทิตย์ออกจากกลางวันมีมากจนน่าทึ่ง ภาษาฮังการี nap แปลได้ทั้งดวงอาทิตย์และวัน และไม่ทราบที่มา ภาษาตากาล็อก araw ก็แปลทั้งดวงอาทิตย์และวัน สืบไปถึงภาษามาลาโย-พอลินีเชียนดั้งเดิม ภาษาเกาหลี 해 (hɛ) คือดวงอาทิตย์ แสงแดด และเวลากลางวัน ภาษาเหล่านี้ก็มีเหตุผล เพราะกลางวันก็คือสิ่งที่ดวงอาทิตย์ทำ ภาษาสวาฮีลี jua สืบไปถึงภาษาบันตูดั้งเดิม และคำที่สะกดเหมือนกันนี้ก็เป็นคำกริยาธรรมดาแปลว่า “รู้” แม้จะไม่มีอะไรบอกว่าเกี่ยวกัน และถ้าไม่เกี่ยวก็นับเป็นความบังเอิญที่น่ารัก
หยางยิ่งใหญ่
ภาษาจีนมีคำที่มีปรัชญาซ่อนอยู่ข้างใน คำเก่าคือ 日 ซึ่งยังเป็นตัวที่ใช้ในภาษาญี่ปุ่น 日 (çi) และเป็นอักษรที่ให้ชื่อประเทศญี่ปุ่นด้วย ภาษาจีนกลาง 太阳 (tʰaɪ̯˥˩ jɑŋ˧˥) และภาษากวางตุ้ง 太陽 (tʰaːi˧ jœːŋ˨˩) ปัจจุบันใช้คำสองพยางค์ และวิกิพจนานุกรมเสนอว่าอาจได้ชื่อนี้เพราะดวงอาทิตย์ถูกมองว่าเป็นที่สุดของหยาง หนึ่งในสองพลังหลักในความเชื่อจีน คำธรรมดาที่ใช้เรียกสิ่งบนฟ้าทุกวันจึงเป็นถ้อยคำทางจักรวาลวิทยา
ภาษาอื่น ๆ ยังใช้คำเก่าของตัวเอง ภาษาอาหรับ شمس (ʃams) และภาษาฮีบรู שמש (ˈʃemeʃ) สืบไปถึงภาษาเซมิติกดั้งเดิม *śamš- ภาษาตุรกี güneş มาจากภาษาเตอร์กิกดั้งเดิม โดยความหมายเก่าคือที่แดดส่อง ที่มาของภาษาฟินแลนด์ aurinko ยังไม่แน่ชัด และมีข้อเสนอหนึ่งเชื่อมกับคำบอลติกที่แปลว่ารุ่งอรุณ
ดวงอาทิตย์คือสิ่งที่เห็นชัดที่สุดเท่าที่ภาษาไหนเคยต้องตั้งชื่อ ถึงอย่างนั้นตระกูลภาษาใหญ่ ๆ ก็ยังเห็นไม่ตรงกันว่ามันคืออะไร มันเป็นแสง เป็นกลางวัน เป็นพลังในจักรวาล และเป็นดวงตาที่เฝ้ามอง มีแต่คำตอบของภาษามลายูเท่านั้นที่มองกลับมาที่เรา