চাটগাঁইয়া বুলি
Chittagonian
Indo-Aryan (Eastern)
Chittagonian is spoken in the Chittagong Division of southeastern Bangladesh. It shares lexicon with Bengali (bn) but differs in phonology and tone enough that the two are not mutually intelligible — Glottolog and Ethnologue treat it as a distinct language, though Bangladeshi state policy treats it as a regional Bengali variety. Closely related to Rohingya across the border.
Where it is spoken
87 core words in Chittagonian
Sources
Words compared
Compared with languages in the same classification: Indo-Aryan (Eastern)
| Meaning | Chittagonian | Rangpuri | Sylheti | Rohingya | Bengali | Bishnupriya Manipuri | Hajong |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Water | ফানি /fani/ | পানি /pani/ | পানি /pani/ | faní /fani/ | জল /dʒɔl/ | পানি /paːni/ | pani /pani/ |
| Fire | আগ্যন /aɡːon/ | আগুন /aɡun/ | আগুন /aɡun/ | ooin /oːin/ | আগুন /aɡun/ | আগুন /aːɡun/ | ag /aɡ/ |
| Sun | সূর্য /surdʒo/ | সুরুজ /suɾudʒ/ | সুরুজ /suruz/ | beil /beil/ | সূর্য /ʃuɾdʒo/ | বেল /bel/ | bela /bela/ |
| Moon | চান /tʃan/ | চাইন /tʃain/ | চান /tʃan/ | sán /sãn/ | চাঁদ /tʃãd/ | জুনাক /dʒunak/ | চান /tʃan/ |
| Star | তারা /tara/ | তারা /taɾa/ | তারা /tara/ | tara /tara/ | তারা /taɾa/ | তারা /taɾa/ | tara /taɾa/ |
| Night | রাইত /raːit/ | রাইত /rait/ | রাইত /rait/ | rait /rait/ | রাত /rat/ | রাতি /rati/ | rati /rati/ |
| Rain | ঝর /dʒɔr/ | ঝড়ি /dʒʱoɽi/ | মেঘ /mɛɡ/ | zór /zɔr/ | বৃষ্টি /ˈbriʃʈi/ | — | mek /mek/ |
| Snow | বরফ /bɔrɔf/ | বরফ /bɔɾɔf/ | বরফ /bɔɾɔf/ | boróf /boˈrof/ | তুষার /tuʃar/ | বরফ /bɔrof/ | borof /bɔrof/ |
| Wind | বাতাস /batas/ | বাতাস /batas/ | বাতাস /batas/ | boiyar /bojar/ | বাতাস /bataʃ/ | বাতাস /batas/ | batas /batas/ |
| Earth | মাটি /maʈi/ | মাটি /maʈi/ | মাটি /maʈi/ | mati /mati/ | মাটি /maʈi/ | মাটি /maʈi/ | মাটি /maʈi/ |
| Stone | ফাত্যোর /fatːɔr/ | পাথর /patʰor/ | পাথর /ˈfatɔr/ | fattór /fatːɔr/ | পাথর /ˈpatʰor/ | পাথর /patʰor/ | — |
| Mountain | ফাআর /faːr/ | পাহাড় /pahaɽ/ | পাহাড় /faaɽ/ | faár /faːr/ | পাহাড় /paˈhaɽ/ | পাহাড় /pahaɽ/ | — |
| Sea | সাগর /saɡɔr/ | সাগর /saɡoɾ/ | সাগর /ʃaɡɔr/ | doijja /dɔidʒa/ | সমুদ্র /ˈʃomudro/ | সমুদ্র /ʃɔmudɾo/ | — |
| Mother | মা /ma/ | মাও /mao/ | মা /ma/ | maa /maː/ | মা /ma/ | মা /maː/ | ma /ma/ |
| Father | বাফ /baf/ | বাও /bao/ | বাফ /baf/ | baba /baba/ | বাবা /baba/ | বাবা /baːba/ | baba /baba/ |
| Daughter | মাইয়া /maija/ | বেটি /beʈi/ | ফুড়ি /fuɽi/ | zíi /ziː/ | মেয়ে /mee/ | জিলক /ˈdʒilɔk/ | — |
| I | আঁই /ãi/ | মুই /mui/ | আমি /ami/ | añí /ãɲi/ | আমি /ami/ | মি /mi/ | moi /muɪ/ |
| You | তুঁই /tũi/ | তুই /tui/ | তুই /tui/ | tuñí /tuɲi/ | তুমি /tumi/ | তি /ti/ | tui /tuɪ/ |
| We | আঁরা /ãra/ | হামরা /hamɾa/ | আমরা /amra/ | añára /ãɲara/ | আমরা /amra/ | আমি /ami/ | amra /amra/ |
| Name | নাম /nam/ | নাম /nam/ | নাম /nam/ | nam /nam/ | নাম /nam/ | নাং /naŋ/ | nam /nam/ |
| Person | মানুষ /manuʃ/ | মানুষ /manus/ | মানুষ /manuʃ/ | manúc /manuʃ/ | মানুষ /ˈmanuʃ/ | মানু /manu/ | — |
| Head | মাতা /mata/ | মাথা /matʰa/ | মাতা /mata/ | matá /mata/ | মাথা /matʰa/ | — | — |
| Eye | চোক /tʃɔk/ | চখ /tʃɔkʰ/ | ছকু /ʃoku/ | suk /suk/ | চোখ /tʃokʰ/ | আহি /ahi/ | soku /sɔku/ |
| Ear | কান /kan/ | কান /kan/ | কান /xan/ | han /han/ | কান /kan/ | কান /kan/ | kan /kan/ |
| Nose | নাক /nak/ | নাক /nak/ | নাক /nax/ | nak /nak/ | নাক /nak/ | নাক /nak/ | nak /nak/ |
| Mouth | মুক /muk/ | মুখ /mukʰ/ | মুখ /muk/ | gal /ɡal/ | মুখ /mukʰ/ | — | — |
| Tooth | দাঁত /dãt/ | দাঁত /dãt/ | দাত /dat/ | dat /dat/ | দাঁত /dãt/ | দাঁত /dãt/ | dat /dat/ |
| Tongue | জিব /dʒib/ | জিভা /dʒibʱa/ | জিফরা /zifra/ | zíb /zib/ | জিভ /dʒibʱ/ | জু /dʒu/ | jiba /dʒiba/ |
| Hand | আত /at/ | হাত /haːt/ | আত /at/ | hát /hat/ | হাত /hat/ | আত /at/ | hat /hat/ |
| Foot | ফাও /fao/ | পাও /pao/ | ফাও /fau/ | théng /ʈʰeŋ/ | পা /pa/ | জাং /dʒaŋ/ | theng /ʈʰeŋ/ |
| Heart | মন /mon/ | মন /mon/ | দিল /dil/ | dil /dil/ | হৃদয় /hɾidɔe̯/ | মন /mon/ | mon /mon/ |
| Bone | আড্ডি /aɖːi/ | হাড্ডী /haɖːi/ | হাড্ডি /haɖːi/ | háñdhdhi /hãɖːi/ | হাড় /haɽ/ | হাড় /haɽ/ | harang /haraŋ/ |
| Blood | রক্ত /rɔkto/ | রক্ত /rɔkto/ | লউ /lou/ | lou /lou/ | রক্ত /rɔkto/ | রকত /rɔkot/ | rokto /rɔkto/ |
| Poop | আগি /aɡi/ | গু /ɡu/ | গু /ɡu/ | gúu /ɡuː/ | হাগু /haɡu/ | — | — |
| Love | মহব্যত /mohobːot/ | মনোয়াব /monojab/ | মহব্বত /mohobbot/ | muhábbot /muhabːot/ | ভালোবাসা /bʱalobaʃa/ | মায়া /maja/ | — /—/ |
| Tree | গাছ /ɡatʃʰ/ | গাছ /ɡatʃʰ/ | গাছ /ɡas/ | gas /ɡas/ | গাছ /ɡatʃʰ/ | গাছ /ɡaːtʃʰ/ | gas /ɡas/ |
| Dog | কুত্তা /kutːa/ | কুকুর /kukuɾ/ | কুত্তা /kutta/ | kuñir /kuɲir/ | কুকুর /kukuɾ/ | কুট্টা /kuʈːaː/ | kuthura /kutʰuɾa/ |
| Cat | বিলাই /bilaj/ | বিরাল /biɾal/ | বিলাই /bilai/ | bilai /bilai/ | বিড়াল /biɽal/ | বিল্লি /bilːi/ | — /—/ |
| Fish | মাছ /maːtʃʰ/ | মাছ /maːtʃʰ/ | মাছ /mas/ | mas /mas/ | মাছ /matʃʰ/ | মাছ /maːtʃʰ/ | mas /maːtʃʰ/ |
| Bird | ফাকি /faki/ | পাখি /pakʰi/ | পাখি /paxi/ | faik /faik/ | পাখি /pakʰi/ | পাখি /pakʰi/ | — |
| Egg | আন্ডা /anɖa/ | ডিমা /ɖima/ | ডিম /dim/ | dhim /dim/ | ডিম /ɖim/ | ডিম /dim/ | dim /dim/ |
| Bear | ভাল্যুক /balːuk/ | ভাল্লুক /bʱalluk/ | ভাল্লুক /balluk/ | bálluk /balːuk/ | ভালুক /bʱaluk/ | — | — |
| Horse | ঘোড়া /ɡʱoɽa/ | ঘোড়া /ɡʱoɽa/ | ঘুড়া /ɡuɾa/ | gúra /ɡura/ | ঘোড়া /ɡʱoɽa/ | — | — |
| House | গর /ɡɔr/ | ঘর /ɡʱoɾ/ | ঘর /ɡʱor/ | gór /ɡɔr/ | বাড়ি /baɽi/ | ঘর /ɡʱaɾ/ | ghor /ɡʱoɾ/ |
| Milk | দুধ /dudʱ/ | দুধ /dudʱ/ | দুধ /dud/ | dud /dud/ | দুধ /dudʱ/ | দুধ /dudʱ/ | dudh /dudʱ/ |
| Honey | মধু /mɔdʱu/ | মধু /modʱu/ | মউ /mou/ | moudu /moudu/ | মধু /modʱu/ | — | — |
| Salt | নুন /nun/ | নুন /nun/ | লুন /lun/ | nun /nun/ | নুন /nun/ | নুন /nun/ | — |
| Wine | আংগুর রস /aŋɡur rɔs/ | আংগুর রস /aŋɡur rɔs/ | — | córab /ʃɔrab/ | ওয়াইন /o̯ai̯n/ | — | — |
| Rice | চইল /tʃɔil/ | চাউল /tʃaul/ | চাউল /saul/ | soil /sɔil/ | চাল /tʃal/ | — | — |
| Chocolate | চকলেট /tʃɔkleʈ/ | — | — | — | চকোলেট /tʃokolɛʈ/ | — | — |
| Iron | লোয়া /lowa/ | লুহা /luha/ | লুয়া /lua/ | luwá /luwa/ | লোহা /loɦa/ | লোহা /loɦa/ | luha /luɦa/ |
| Silk | রেশম /reʃom/ | — | রেশম /reʃɔm/ | recóm /reʃom/ | রেশম /ˈreʃom/ | — | — |
| Book | বই /boi/ | বই /boi/ | বই /bɔi/ | kitab /kitab/ | বই /boi/ | — | — |
| Eat | খাওয়া /kʰaɔwa/ | খাওয়া /kʰawa/ | খাইন /xain/ | háwa /haːwa/ | খাওয়া /kʰaoa/ | খাব /kʰaːb/ | kha /kʰa/ |
| Drink | ফিওয়া /fiɔwa/ | খাওয়া /kʰawa/ | ফিন /fin/ | piya /pija/ | পান করা /pan kɔɾa/ | পান কর /paːn kaɾ/ | kha /kʰa/ |
| Sleep | গুম যন /ɡum dʒɔn/ | শুতা /suta/ | ঘুমাইন /ɡumain/ | gúmza /ɡumza/ | ঘুমানো /ɡʱumano/ | — | ghuma /ɡʱuma/ |
| One | এক /ek/ | এক /ek/ | এক /ex/ | ek /ek/ | এক /ɛk/ | এক /ek/ | ek /ek/ |
| Two | দুই /dui/ | দুই /dui/ | দুই /dui/ | dui /dui/ | দুই /dui/ | দুই /dui/ | dui /duɪ/ |
| Three | তিন /tin/ | তিন /tin/ | তিন /tin/ | tin /tin/ | তিন /tin/ | তিন /tin/ | tin /tin/ |
| Four | চাইর /tʃaːir/ | চাইর /tʃaiɾ/ | চাইর /sair/ | sair /sair/ | চার /tʃar/ | চার /tʃar/ | — |
| Five | ফাঁচ /fãtʃ/ | পাঁচ /pãːtʃ/ | পাঁচ /faːs/ | fañs /fãs/ | পাঁচ /pãtʃ/ | পাঁচ /patʃ/ | — |
| Hundred | একশ /ekʃɔ/ | একশ /ekso/ | একশ /ekʃɔ/ | cót /ʃɔt/ | একশো /ɛkʃo/ | — | — |
| Hello | আদাব /adab/ | হামার সালাম /hamaɾ salam/ | আদাব /adab/ | assalam /assalam/ | নমস্কার /nɔmɔʃkaɾ/ | নমস্কার /nomoskar/ | — /—/ |
| Thank you | শুকরিয়া /ʃukrija/ | ধইন্যা /dʱoinɲa/ | শুকরিয়া /ʃukria/ | cúkuriya /ʃukurija/ | ধন্যবাদ /dʱonnobad/ | ধইন্যবাদ /dʱoinjobaːd/ | — /—/ |
| Good | ফাল্লে /falːe/ | ভাল্ /bʱal/ | ভালা /bʱala/ | bála /baːla/ | ভালো /bʱalo/ | ভালা /bʱaːlaː/ | bhala /bʱala/ |
| New | নয়া /nɔja/ | নয়া /nɔja/ | নোয়া /nɔea/ | noya /noja/ | নতুন /nɔtun/ | — | — |
| Red | লাল /lal/ | লাল /lal/ | লাল /lal/ | lal /lal/ | লাল /lal/ | রাঙা /raŋa/ | lal /lal/ |
| White | ধলা /dʱɔla/ | সাদা /sada/ | ধলা /dʱɔla/ | dóla /doːla/ | সাদা /ʃada/ | ধলা /dʱɔla/ | dhola /dʱola/ |
| Black | হালা /hala/ | কালা /kala/ | কালা /xala/ | hala /hala/ | কালো /kalo/ | — | — |
| Green | হোস্যুয়া /hosːuwa/ | সবুজ /sobudʒ/ | কচুয়া /xɔsua/ | áil /ail/ | সবুজ /ʃobudʒ/ | — | — |
| Cuckoo | কোগিল /koˈɡil/ | — | — | kuilá /kuiˈla/ | কোকিল /kokil/ | — | কুলুকুনী /kuluˈkuni/ |
Open the interactive map: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Part of LangMap — a linguistic visualization project. This is a static, crawlable summary; the interactive maps offer pronunciation audio, filters, and a globe view.
Made by Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap home