Цӏаӏхна миз
Tsakhur
NE Caucasian (Lezgic, Aghul-Tabasaran-Tsakhur subgroup)
Tsakhur (ЦӀаIхна миз or Yiqby in autonym) is a Northeast Caucasian (Lezgic) language of southern Daghestan and adjacent NE Azerbaijan. The Tsakhur are traditionally transhumant pastoralists whose summer pastures are in the high Caucasus and winter pastures in lower Azerbaijan. Tsakhur shares the Lezgic family's typological hallmarks: rich consonant inventory with ejectives, ergative-absolutive alignment, four noun classes, and elaborate spatial case morphology (~17 cases including locative subcategorization). The 1992 Cyrillic-based orthography was adopted under Daghestan's minority-language policy.
Where it is spoken
87 core words in Tsakhur
Sources
Words compared
Compared with languages in the same classification: NE Caucasian (Lezgic, Aghul-Tabasaran-Tsakhur subgroup)
| Meaning | Tsakhur | Rutul | Aghul | Budukh | Tabasaran | Kryts | Lezgian |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Water | хьян /xjan/ | хьед /ħed/ | хьед /ħed/ | хьад /xad/ | шид /ʃid/ | xəd /xæd/ | яд /jad/ |
| Fire | цӏа /tsʼa/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏа /tsʼa/ | цӏа /tsʼa/ | цӏа /tsʼa/ | tsʼə /tsʼæ/ | цӏай /tsʼaj/ |
| Sun | верыгъ /werɨʁ/ | варагъ /waraʁ/ | рагъ /raʁ/ | вирагъ /viraʁ/ | ригъ /riʁ/ | virağ /viraʁ/ | рагъ /raʁ/ |
| Moon | ваз /waz/ | ваз /waz/ | ваз /vaz/ | вез /vez/ | ваз /vaz/ | vəz /væz/ | варз /varz/ |
| Star | хаӏне /χaˤne/ | хед /χed/ | гӏад /ʕad/ | хӏачӏ /ħatʃʼ/ | хяд /xæd/ | ħəçʼ /ħætʃʼ/ | гъед /ʁed/ |
| Night | хаӏм /χaˤm/ | выш /vɨʃ/ | ӏуьш /ʕyʃ/ | йудженджидж /judʒendʒidʒ/ | йишв /jiʃv/ | yif /jif/ | йиф /jif/ |
| Rain | гʼогъуй /ɡʲoʁuj/ | гьугъал /huɣal/ | угъал /uɣal/ | маф /maf/ | мархь /marx/ | çʼebic /tʃʼebidʒ/ | марф /marf/ |
| Snow | йиз /jiz/ | йиз /jiz/ | ибхь /ibħ/ | йиз /jiz/ | йиф /jif/ | yiz /jiz/ | жив /ʒiv/ |
| Wind | мыц /mɨts/ | хьыбыл /x̌ɨbɨl/ | кулак /kulak/ | кулак /kulak/ | микӏ /mikʼ/ | kulak /kulak/ | гар /ɡar/ |
| Earth | накьв /naqʼʷ/ | накьв /naqʼʷ/ | наькьв /næqʼʷ/ | нокь /noqʼ/ | жил /ʒil/ | nöqʼ /nøqʼ/ | накьв /naqʷʼ/ |
| Stone | къае /ɢaje/ | духул /duχul/ | гъван /ʁʷan/ | къайе /qaje/ | гъван /ʁvan/ | xud /xud/ | къван /qːwan/ |
| Mountain | сува /suwa/ | бан /ban/ | сув /suw/ | дагъ /daʁ/ | дагъ /daʁ/ | bel /bel/ | дагъ /daʁ/ |
| Sea | дерйагь /derjah/ | дайрагь /dajrah/ | хӏуьл /ħyl/ | кӏуф /kʼuf/ | гьюл /hyl/ | — | гьуьл /hyl/ |
| Mother | едʼ /jedʲ/ | нин /nin/ | баб /bab/ | диде /dide/ | дада /dada/ | dəy /dæj/ | диде /dide/ |
| Father | дек /dek/ | дид /did/ | дад /dad/ | ада /ada/ | адаш /adaʃ/ | bəy /bæj/ | буба /buba/ |
| Daughter | йиш /jiʃ/ | рыш /rɨʃ/ | руш /ruʃ/ | риж /riʒ/ | риш /riʃ/ | riş /riʃ/ | руш /ruʃ/ |
| I | зы /zɨ/ | зы /zɨ/ | зун /zun/ | зы /zɨ/ | узу /uzu/ | zın /zɨn/ | зун /zun/ |
| You | гъу /ʁu/ | вы /wɨ/ | вун /wun/ | вы /wɨ/ | уву /uvu/ | vun /vun/ | вун /wun/ |
| We | ши /ʃi/ | йе /je/ | хьин / чин /xin / tʃin/ | йин /jin/ | ухьу / учу /uxu / utʃu/ | jin / žin /jin / ʒin/ | чун /tʃun/ |
| Name | до /do/ | дур /dur/ | ттур /tːur/ | тур /tur/ | ччвур /tʃːʷur/ | tʼır /tʼɨr/ | тӏвар /tʼʷar/ |
| Person | инсан /insan/ | эдеми /edemi/ | инсан /insan/ | идми /idmi/ | инсан /insan/ | admi /admi/ | инсан /insan/ |
| Head | калле /kalːe/ | кьул /qʼul/ | кӏил /kʼil/ | кьыл /qʼɨl/ | кӏул /kʼul/ | qʼıl /qʼɨl/ | кьил /qʼil/ |
| Eye | улʼ /ulʲ/ | ул /ul/ | ул /ul/ | гӏуьл /ʕyl/ | ул /ul/ | ʕül /ʕyl/ | вил /vil/ |
| Ear | кӏыры /kʼɨrɨ/ | убур /ubur/ | ибур /ibur/ | ибир /ibir/ | иб /ib/ | ibır /ibɨr/ | йаб /jab/ |
| Nose | хъов /qow/ | хьехь /xex/ | хъехъв /qeqʷ/ | меъел /meʔel/ | хъюхъ /qyq/ | miʔel /miʔel/ | нер /ner/ |
| Mouth | гӏалʼ /ʕalʲ/ | гъал /ʁal/ | сив /siw/ | сив /siv/ | ушв /uʃv/ | siv /siv/ | сив /siw/ |
| Tooth | сили /sili/ | сылаб /sɨlab/ | силеб /sileb/ | сил /sil/ | силиб /silib/ | sil /sil/ | сас /sas/ |
| Tongue | миз /miz/ | миз /miz/ | мез /mez/ | мез /mez/ | мелз /melz/ | mez /mez/ | мез /mez/ |
| Hand | хыл /χɨl/ | хыл /χɨl/ | гъил /ʁil/ | хаб /χab/ | хил /xil/ | xəb /xæb/ | гъил /ʁil/ |
| Foot | мыкӏли /mɨkʼli/ | гъил /ʁil/ | лек /lek/ | къил /qil/ | лик /lik/ | qil /qil/ | кӏвач /kʼa̹tʃ/ |
| Heart | йикӏ /jikʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | юркӏв /jurkʼʷ/ | йыкӏ /jɨkʼ/ | юкӏв /jukʼʷ/ | yikʼ /jikʼ/ | рикӏ /rikʼ/ |
| Bone | баркӏ /barkʼ/ | кьырыб /qʼɨrɨb/ | иркк /irkː/ | кӏерепӏ /kʼerepʼ/ | кӏураб /kʼurab/ | kʼərəpʼ /kʼæræpʼ/ | кӏараб /kʼarab/ |
| Blood | эб /eb/ | эбир /ebir/ | иъ /iʔ/ | ирд /ird/ | ифи /ifi/ | irəc /irædʒ/ | иви /iwi/ |
| Love | ыкийканас /ɨkijkanas/ | — /—/ | кӏанди /kʼandi/ | — /—/ | ккунивал /kːunival/ | ikəcu /ikædʒu/ | кӏан хьун /kʼan xun/ |
| Tree | йив /jiw/ | хук /χuk/ | кӏур /kʼur/ | дар /dar/ | гьар /har/ | dar /dar/ | тар /tar/ |
| Dog | хва /χʷa/ | хыних /χɨniχ/ | гъуй /ʁuj/ | хор /χor/ | ху /xu/ | xʷar /xʷar/ | кицӏ /kitsʼ/ |
| Cat | аӏбын /aˤbɨn/ | гету /ɡetu/ | къурмев /qurmew/ | кач /katʃ/ | гату /ɡatu/ | — /—/ | кац /kats/ |
| Fish | балугъ /baluʁ/ | балугъ /baluʁ/ | чӏекӏ /tʃʼekʼ/ | балугъ /baluʁ/ | балугъ /baluʁ/ | balığ /balɨʁ/ | гъед /ʁed/ |
| Bird | шитӏ /ʃitʼ/ | шурук /ʃuruk/ | къуш /quʃ/ | къуш /quʃ/ | ничхир /nitʃxir/ | quş /quʃ/ | къуш /quʃ/ |
| Butterfly | кабай /kabaj/ | дебдебил /debdebil/ | цӏабрахъил /tsʼabraqʰil/ | чуьнглеле /tʃynɡlele/ | ппазипенди /pːazipendi/ | kübelek /kybelek/ | чепелукь /tʃepeluqʼ/ |
| Egg | кьукь /qʼuqʼ/ | гъылыгъ /ʁɨlɨʁ/ | гъурагъал /ʁuraʁal/ | къусхуд /qusxud/ | мурта /murta/ | kusuntʼ /kusuntʼ/ | кака /kaka/ |
| Bear | сʼо /sʲo/ | си /si/ | багниш /baɡniʃ/ | сор /sor/ | швеъ /ʃʷeʔ/ | sar /sar/ | сев /sev/ |
| Horse | балкан /balkan/ | йиван /jiwan/ | хӏейван /ħejwan/ | хилаь /xilæ/ | гьяйван /hæjvan/ | bəlkən /bælkæn/ | шив /ʃiw/ |
| House | хав /χaw/ | хал /χal/ | хал /xal/ | кӏул /kʼul/ | хал /xal/ | kʼul /kʼul/ | кӏвал /kʼval/ |
| Milk | няк /nʲak/ | наӏк /naʕk/ | некк /nekː/ | йух /jux/ | никк /nikː/ | yux /jux/ | нек /nek/ |
| Honey | итв /itʷ/ | ит /it/ | уьтт /ytː/ | йит /jit/ | йиччв /jitʃːv/ | yit /jit/ | вирт /virt/ |
| Salt | кьев /qʼew/ | кьел /qʼel/ | кьаьл /qʼæl/ | кьел /qʼel/ | кьил /qʼil/ | qʼel /qʼel/ | кьел /qʼel/ |
| Wine | чахыр /tʃaχɨr/ | чахыр /tʃaxɨr/ | чахир /tʃaxir/ | чахыр /tʃaxɨr/ | чяхир /tʃæxir/ | çaxır /tʃaxɨr/ | чехир /tʃexir/ |
| Rice | биринз /birinz/ | дуькӏ /dykʼ/ | бириндж /birindʒ/ | — | дюгю /dyɡy/ | vidar /vidar/ | дуьгуь /dyɡy/ |
| Iron | йива /jiwa/ | йилаг /jilaɡ/ | рукь /ruqʼ/ | йилег /jileɡ/ | рукь /ruqʼ/ | dəmır /dæmɨr/ | ракь /raqʼ/ |
| Wheel | текар /tekar/ | чарх /tʃarx/ | фур /fur/ | чарх /tʃarx/ | чарх /tʃarx/ | çerx /tʃerx/ | чарх /tʃarx/ |
| Silk | ипак /ipak/ | йипак /jipak/ | ипак /ipak/ | барама /barama/ | кӏаз /kʼaz/ | ipeg /ipeɡ/ | пек /pek/ |
| Book | китаб /kitab/ | китаб /kitab/ | китаб /kitab/ | дафтар /daftar/ | китаб /kitab/ | kitab /kitab/ | улуб /ulub/ |
| Eat | охьанас /oxanas/ | ухьун /uħun/ | ӏуьтӏанас /ʕytʼanas/ | соъул- /soʡul/ | ипӏуб /ipʼub/ | ʕulcu /ʕuldʒu/ | тӏуьн /tʼyn/ |
| Drink | илʼогъас /ilʲoʁas/ | эджин /edʒin/ | ухас /uxas/ | согъуру /soʁuru/ | убхъуб /ubqub/ | qırcu /qɨrdʒu/ | хъун /qun/ |
| Sleep | къапихьас /ɢapixas/ | сахын /saxɨn/ | гъархьас /ʁarħas/ | архар /arxar/ | ахуб /axub/ | — | ксун /ksun/ |
| One | са /sa/ | са /sa/ | сад /sad/ | са /sa/ | саб /sab/ | səd /sæd/ | сад /sad/ |
| Two | кьоӏд /qʼoˤd/ | кьуьд /qʼyd/ | ӏуд /ʕud/ | кьад /qʼad/ | кьюб /qʼyb/ | qʼʷad /qʼʷad/ | кьвед /qʷʼed/ |
| Three | хьебыд /xebɨd/ | хьибыд /ʜibɨd/ | хьибуд /ʜibud/ | шубуд /ʃubud/ | шубуб /ʃubub/ | şibır /ʃibɨr/ | пуд /pud/ |
| Four | йокьуд /joqʼud/ | юкьуд /juqʼud/ | йакьуд /jaqʼud/ | юкьуд /juqʼud/ | юкьуб /juqʼub/ | yuqʼud /juqʼud/ | кьуд /qʼud/ |
| Five | хьод /xod/ | хьуд /ʜud/ | гӏифуд /ʕifud/ | фуд /fud/ | хьуб /hub/ | fır /fɨr/ | вад /wad/ |
| Hundred | ваӏш /waˤʃ/ | веш /weʃ/ | верш /werʃ/ | фухъад /fuqad/ | варж /varʒ/ | fuqʼar /fuqʼar/ | виш /wiʃ/ |
| Hello | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | — /—/ | салам /salam/ |
| Thank you | бахытыд /baχɨtɨd/ | — /—/ | баркалла /barkalːa/ | — /—/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ | — /—/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ |
| Good | югна /juɡna/ | йишды /jiʃdɨ/ | иджеф /idʒef/ | гӏари /ʕari/ | ужу /uʒu/ | ğaləd /ʁalæd/ | хъсан /qsan/ |
| New | цӏедын /tsʼedɨn/ | цӏинды /tsʼindɨ/ | цӏайеф /tsʼajef/ | таза /taza/ | цӏийиб /tsʼijib/ | tsʼiyə /tsʼijæ/ | цӏийи /tsʼiji/ |
| Red | чӏаӏран /tʃʼaˤran/ | ирды /irdɨ/ | иреф /iref/ | ал /al/ | уьруб /yrub/ | qırmızı /qɨrmɨzɨ/ | яру /jaru/ |
| White | джагваран /dʒaɡʷaran/ | джагварды /dʒaɡʷardɨ/ | джагварф /dʒaɡvarf/ | лузу /luzu/ | лизуб /lizub/ | ləzı /læzɨ/ | лацу /latsu/ |
| Black | кӏаарна /kʼaːrna/ | лыӏхды /lɨˤxdɨ/ | кӏареф /kʼaref/ | лагӏа /laʕa/ | кӏару /kʼaru/ | ləħə /læħæ/ | чӏулав /tʃʼulav/ |
| Green | чыван /tʃɨwan/ | шилды /ʃildɨ/ | гъазеф /ʁazef/ | йашил /jaʃil/ | чруб /tʃrub/ | çʼukʼni /tʃʼukʼni/ | къацу /qatsu/ |
| Blue | лезан /leˈzan/ | хьылынды /ħɨlɨnˈdɨ/ | куюлед /kujuˈled/ | цӏору /tsʼoˈru/ | укӏуб /ukʼub/ | yeksərğur /jeksærʁur/ | вили /ˈʋili/ |
| Cuckoo | гукки /ɡukːi/ | гиггу /ɡiɡːu/ | кекку /kːekːu/ | гугутӏ /ɡuɡutʼ/ | кукум /kukum/ | — /—/ | кукупӏ /kːukːupʼ/ |
| Sugar | шакар /ʃakar/ | шагар /ʃaɡar/ | шаккар /ʃakːar/ | къанд /qand/ | шекер /ʃeker/ | şəkər /ʃækær/ | шекер /ʃeker/ |
Page 1/10
Open the interactive map: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Part of LangMap — a linguistic visualization project. This is a static, crawlable summary; the interactive maps offer pronunciation audio, filters, and a globe view.
Made by Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap home