Karifuna
Kigarifuna
Familia ya Kiarawak (kundi la Karibea)
Kigarifuna ni lugha ya watu wa Garifuna, wazao wa Wakaribi wenyeji na watumwa wa Afrika Magharibi waliokimbilia Kisiwa cha Saint Vincent katika karne ya 17. Kwa lugha hupewa kwa familia ya Kiarawak, lakini kihistoria mazungumzo ya wanaume yalikuwa na safu kubwa ya msamiati wa Kikaribi (leo tofauti kwa jinsia karibu zimepotea). Mwaka 2001 UNESCO ilikitangaza kama urithi wa kitamaduni usio wa kimwili.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kigarifuna
Vyanzo
- Ethnologue: cab
- Suazo (1994) Conversemos en Garífuna
- UNESCO Representative List of Intangible Heritage
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Familia ya Kiarawak (kundi la Karibea)
| Maana | Kigarifuna | Kikarib | Kisisilia | Kiekstremadura | Lugha ya Purépecha | Kihispania cha Guatemala | Kikabuverdianu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | huya /huja/ | tuna /tuna/ | acqua /ˈakkwa/ | augua /ˈawɣwa/ | itsï /iˈtsɨ/ | agua /ˈaɣwa/ | agu /aɡu/ |
| Moto | watu /watu/ | wàto /wahto/ | focu /ˈfɔku/ | huegu /ˈhweɣu/ | chpíri /ˈtʃpʰiɾi/ | fuego /ˈfweɣo/ | fogu /foɡu/ |
| Jua | weyu /weju/ | weju /weju/ | suli /ˈsuli/ | sol /sɔl/ | jurhiata /xuɽˈjata/ | sol /sol/ | sol /sɔl/ |
| Mwezi | hati /hati/ | nuno /nuno/ | luna /ˈluna/ | luna /ˈluna/ | kutsi /ˈkutsi/ | luna /ˈluna/ | lua /lua/ |
| Nyota | waruguma /waɾuɡuma/ | siriko /siɾiko/ | stidda /ˈstɪɖːa/ | estrella /ehˈtɾeʎa/ | jóskua /ˈxoskʷa/ | estrella /esˈtɾea/ | strela /ˈstɾelɐ/ |
| Usiku | gañau /ɡaɲau/ | koko /koko/ | notti /ˈnɔtti/ | nochi /ˈnotʃi/ | churikua /tʃuɾikʷa/ | noche /ˈnotʃe/ | noti /ˈnoti/ |
| Mvua | gunubu /ɡunubu/ | konopo /konopo/ | chiuvuta /kjuˈvuta/ | lluvia /ˈʎuβja/ | janikua /xanikʷa/ | lluvia /ˈʝuβja/ | txuba /ˈtʃubɐ/ |
| Theluji | niewe /niewe/ | — | nivi /ˈniːvi/ | ñevi /ˈɲeβi/ | iéjta /ˈjexta/ | nieve /ˈnjeβe/ | nevi /ˈnevi/ |
| Upepo | garabali /ɡarabali/ | pepeito /pepeito/ | ventu /ˈvɛntu/ | ventu /ˈbentu/ | tarhiata /taˈɽiata/ | viento /ˈbjento/ | bentu /ˈbentu/ |
| Udongo | múa /mua/ | nono /nono/ | terra /ˈtɛrra/ | tierra /ˈtjera/ | echeri /etʃeɾi/ | tierra /ˈtjera/ | téra /tera/ |
| Jiwe | dübü /dɨbɨ/ | topu /topu/ | petra /ˈpɛːtra/ | piedra /ˈpjeðɾa/ | tsakapu /tsaˈkapu/ | piedra /ˈpjeðɾa/ | pedra /ˈpɛdɾɐ/ |
| Mlima | wǘbü /ˈwɨbɨ/ | wypy /wɨpɨ/ | muntagna /munˈtaɲɲa/ | montaña /monˈtaɲa/ | uata /wata/ | montaña /monˈtaɲa/ | monti /ˈmõti/ |
| Bahari | barana /ˈbarana/ | parana /paɾana/ | mari /ˈmari/ | mar /maɾ/ | kʼéri japunta /ˈkʰeɾi xapunta/ | mar /maɾ/ | mar /maɾ/ |
| Mama | úguchu /uɡutʃu/ | sano /sano/ | matri /ˈmatri/ | mai /mai/ | nana /ˈnana/ | madre /ˈmaðɾe/ | mai /maj/ |
| Baba | úguchili /uɡutʃili/ | papa /papa/ | patri /ˈpatri/ | pairi /ˈpajɾi/ | tata /ˈtata/ | padre /ˈpaðɾe/ | pai /paj/ |
| Binti | isani würi /isani wɨɾi/ | emyiry /emɨiɾɨ/ | figghia /ˈfiɟɟa/ | ija /ˈiha/ | — | hija /ˈiha/ | fidja /ˈfidʒɐ/ |
| Mimi | au /au/ | au /au/ | iu /ju/ | yo /ʝo/ | ji /xi/ | yo /ʝo/ | mi /mi/ |
| Wewe | amürü /amɨɾɨ/ | amoro /amoɾo/ | tu /tu/ | tú /tu/ | tʼu /tʰu/ | vos /bos/ | bu /bu/ |
| Sisi | wagía /waɡia/ | kʉʼkaron / naʼna /kəʔkaɾon / naʔna/ | nuàutri /nuˈawtri/ | nusotrus /nusoˈtɾus/ | juchá /xuˈtʃa/ | nosotros /noˈsotɾos/ | nos /nɔs/ |
| Jina | iri /iɾi/ | eeti /eːti/ | nomu /ˈnɔmu/ | nombri /ˈnombɾi/ | arhikua /aɽiˈkʷa/ | nombre /ˈnombɾe/ | nómi /ˈnɔmi/ |
| Mtu | mútu /ˈmutu/ | kariʼna /kaɾiʔna/ | pirsuna /pirˈsuna/ | presona /pɾeˈsona/ | kʼuiripu /kʰʷiˈɾipu/ | persona /peɾˈsona/ | algen /alˈɡen/ |
| Kichwa | ichǘgü /iˈtʃɨɡɨ/ | upuʼpo /upuʔpo/ | testa /ˈtɛsta/ | cabeça /kaˈβesa/ | ejpu /expu/ | cabeza /kaˈβesa/ | kabésa /kaˈbɛsɐ/ |
| Jicho | úgubu /uɡubu/ | enu /enu/ | occhiu /ˈɔkkju/ | oju /ˈohu/ | éskua /ˈeskʷa/ | ojo /ˈoho/ | odju /odʒu/ |
| Sikio | arigei /ariɡei/ | panari /panari/ | aricchia /aˈrikkja/ | oreja /oˈɾexa/ | kutsïkua /kuˈtsɨkʷa/ | oreja /oˈɾeha/ | oredja /oˈɾedʒɐ/ |
| Pua | igiri /iɡiɾi/ | anàta /anahta/ | nasu /ˈnaːsu/ | narís /naˈɾis/ | úrhi /ˈuɽi/ | nariz /naˈɾis/ | naris /naˈɾis/ |
| Mdomo | iumaü /iumaɨ/ | pota /pota/ | vucca /ˈvukka/ | boca /ˈboka/ | penchumikua /pentʃumikʷa/ | boca /ˈboka/ | boka /ˈbɔka/ |
| Jino | ari /ari/ | yerï /jelə/ | denti /ˈdɛnti/ | dienti /ˈdjenti/ | sïni /sɨni/ | diente /ˈdjente/ | denti /ˈdenti/ |
| Ulimi | iñeñei /iɲeɲei/ | nuru /nuɾu/ | lingua /ˈlinɡwa/ | luenga /ˈlweŋɡa/ | katamba /katamba/ | lengua /ˈleŋɡwa/ | lingua /ˈliŋɡwa/ |
| Mkono | úhabu /uhabu/ | aina /aina/ | manu /ˈmanu/ | manu /ˈmanu/ | jájki /ˈhaxki/ | mano /ˈmano/ | mon /mɔ̃/ |
| Mguu | ugúdi /uɡudi/ | pupu /pupu/ | pedi /ˈpɛdi/ | pie /pje/ | jantsíri /xanˈtsiɾi/ | pie /pje/ | pé /pɛ/ |
| Moyo | anigi /aniɡi/ | emanga /emaŋɡa/ | cori /ˈkɔri/ | curaçón /kuɾaˈsɔn/ | mintsita /minˈtsita/ | corazón /koɾaˈson/ | korason /korasɔ̃/ |
| Mfupa | ábu /abu/ | yepo /jepo/ | ossu /ˈɔssu/ | güesu /ˈɡwesu/ | úni /ˈuni/ | hueso /ˈweso/ | ósu /ˈɔsu/ |
| Damu | hitaü /hitaɨ/ | mʉnʉ /mənə/ | sangu /ˈsaŋɡu/ | sangri /ˈsaŋɡɾi/ | iurhiri /juɽiɽi/ | sangre /ˈsaŋɡɾe/ | sangi /ˈsɐ̃ɡi/ |
| Upendo | hínsiñe /hinsiɲe/ | kataneko /kataneko/ | amuri /aˈmuri/ | amol /aˈmol/ | uekpini /wekpini/ | amor /aˈmoɾ/ | amor /amor/ |
| Mti | wewe /wewe/ | wewe /wewe/ | àrbulu /ˈarbulu/ | arbol /ˈaɾβol/ | anhatapu /aŋaˈtapu/ | árbol /ˈaɾβol/ | arvi /arvi/ |
| Mbwa | aulamu /aulamu/ | pero /peɾo/ | cani /ˈkani/ | perru /ˈperu/ | uíchu /ˈwitʃu/ | perro /ˈpero/ | katxor /katʃɔr/ |
| Paka | meu /meu/ | meu /meu/ | jattu /ˈjattu/ | gatu /ˈɡatu/ | misitu /miˈsitu/ | gato /ˈɡato/ | gatu /ɡatu/ |
| Samaki | üduraü /ɨduɾaɨ/ | woto /woto/ | pisci /ˈpiʃi/ | pexi /ˈpeʃi/ | kurucha /kuɾutʃa/ | pez /pes/ | pexi /ˈpeʃi/ |
| Ndege | dúnuru /ˈdunuɾu/ | tonoro /tonoɾo/ | aceddu /aˈtʃɛɖːu/ | páxaru /ˈpaxaɾu/ | kuini /kʷini/ | pájaro /ˈpahaɾo/ | pásaru /pasaɾu/ |
| Kipepeo | wurigabagaba /wuɾiɡabaɡaba/ | palanpalan /palanpalan/ | parpagghiuni /parpaɟˈɟuni/ | — | parakata /paˈɾakata/ | mariposa /maɾiˈposa/ | borboléta /boɾboˈlɛtɐ/ |
| Yai | gañe /ɡaɲe/ | iʼmo /iʔmo/ | ovu /ˈɔvu/ | güevu /ˈɡweβu/ | kuaxanda /kʷaʃanda/ | huevo /ˈweβo/ | ovu /ˈovu/ |
| Dubu | osu /osu/ | — | ursu /ˈursu/ | ossu /ˈosu/ | osu /osu/ | oso /ˈoso/ | ursu /ˈuɾsu/ |
| Farasi | gabáyu /ɡaˈbaju/ | kaware /kawaɾe/ | cavaddu /kaˈvaɖːu/ | caballu /kaˈβaʎu/ | kabaiu /kaˈbaju/ | caballo /kaˈβajo/ | kabalu /kaˈbalu/ |
| Nyumba | muna /muna/ | paty /pati/ | casa /ˈkasa/ | casa /ˈkasa/ | taa /ta/ | casa /ˈkasa/ | kaza /kaza/ |
| Maziwa | miligi /miliɡi/ | manaty aikuru /manatɨ aikuɾu/ | latti /ˈlatti/ | lechi /ˈletʃi/ | lechi /letʃi/ | leche /ˈletʃe/ | leti /ˈleti/ |
| Asali | maba /maba/ | wano /wano/ | meli /ˈmɛli/ | miel /mjel/ | tékua /ˈtekʷa/ | miel /mjel/ | mel /mɛl/ |
| Chumvi | sálu /ˈsalu/ | wajo /wajo/ | sali /ˈsali/ | sal /sal/ | itúkua /iˈtukʷa/ | sal /sal/ | sal /sal/ |
| Mvinyo | diweín /diweˈin/ | winu /winu/ | vinu /ˈvinu/ | vinu /ˈbinu/ | binu /ˈbinu/ | vino /ˈbino/ | vinhu /ˈviɲu/ |
| Mchele | ri /ri/ | — | risu /ˈrizu/ | arrós /aˈros/ | — | arroz /aˈros/ | arôs /ɐˈɾos/ |
| Chokoleti | chuguladi /tʃuɡuladi/ | — | cicculatti /tʃikkuˈlatti/ | chocolati /tʃokoˈlati/ | — | chocolate /tʃokoˈlate/ | xokulati |
| Chuma | gürábu /ɡɨˈɾabu/ | siparari /sipaɾaɾi/ | ferru /ˈfɛrru/ | hierru /ˈhjeru/ | tiámu /ˈtjamu/ | hierro /ˈʝero/ | féru /ˈfɛɾu/ |
| Gurudumu | tubalabala /tubalabala/ | tarara /tarara/ | rota /ˈrɔːta/ | ruea /ˈrwea/ | — | rueda /ˈrweða/ | roda /ˈrɔdɐ/ |
| Hariri | séda /ˈseda/ | — | sita /ˈsita/ | seda /ˈseða/ | — | seda /ˈseða/ | seda /ˈsedɐ/ |
| Kitabu | líburu /ˈlibuɾu/ | kareta /kaɾeta/ | libbru /ˈlibbru/ | libru /ˈliβɾu/ | karakata /kaɾakata/ | libro /ˈliβɾo/ | livru /ˈlivɾu/ |
| Kula | éiga /eiɡa/ | onökö /onøkø/ | manciari /manˈtʃari/ | comel /koˈmel/ | tʼireni /tʰiˈɾeni/ | comer /koˈmeɾ/ | kume /kume/ |
| Kunywa | ata /ata/ | ëne /ɘne/ | vìviri /ˈviviri/ | bebel /beˈβel/ | itsïmani /itsɨmani/ | beber /beˈβeɾ/ | bebe /bebe/ |
| Kulala | arúmuga /aˈɾumuɡa/ | ònyky /ohnɨkɨ/ | dòrmiri /ˈdɔrmɪrɪ/ | durmil /duɾˈmil/ | kʼuíni /ˈkʰʷini/ | dormir /doɾˈmiɾ/ | durmi /ˈduɾmi/ |
| Moja | aban /aban/ | o:wi /oːwi/ | unu /ˈunu/ | un /un/ | ma /ma/ | uno /ˈuno/ | un /un/ |
| Mbili | biama /biama/ | oko /oko/ | dui /ˈduɪ/ | dos /dos/ | tsimani /tsiˈmani/ | dos /dos/ | dos /dos/ |
| Tatu | ürüwa /ɨɾɨwa/ | oruwa /oɾuwa/ | tri /tri/ | tres /tɾes/ | tanimu /tanimu/ | tres /tɾes/ | tres /tɾes/ |
| Nne | gádürü /ˈɡadɨɾɨ/ | okupaen /okupaen/ | quattru /ˈkwattru/ | cuatru /ˈkwatɾu/ | tʼamu /tʰamu/ | cuatro /ˈkwatɾo/ | kuatru /ˈkwatru/ |
| Tano | seingü /seiŋɡy/ | ainatone /ainatone/ | cincu /ˈtʃiŋku/ | cincu /ˈθiŋku/ | yumu /jumu/ | cinco /ˈsinko/ | sinku /ˈsiŋku/ |
| Mia | san /saŋ/ | ainatone-kariʼna /ainatone kaɾiʔna/ | centu /ˈtʃɛntu/ | cien /θjen/ | yumu ekuatsi /jumu ekʷatsi/ | cien /sjen/ | sen /sen/ |
| Habari | mabuiga /mabuiɡa/ | mary /maɾi/ | salutamu /salutamu/ | salú /saˈlu/ | — /—/ | hola /ˈola/ | ola /ɔla/ |
| Asante | seremein /seremein/ | irombo /iɾombo/ | grazii /ˈɡrattsii/ | gracias /ˈɣɾasjas/ | diosï meyamu /diosɨ meˈjamu/ | gracias /ˈɡɾasjas/ | obrigadu /obriɡadu/ |
| Nzuri | buidu /bwidu/ | epoja /epoja/ | bonu /ˈbɔnu/ | güenu /ˈɡwenu/ | sesi /ˈsesi/ | bueno /ˈbweno/ | bon /bɔ̃/ |
| Mpya | iséri /iˈseɾi/ | asery /aseɾɨ/ | novu /ˈnɔvu/ | nuevu /ˈnweβu/ | jimbanhi /ximbaŋi/ | nuevo /ˈnweβo/ | novu /ˈnovu/ |
| Nyekundu | fúnati /ˈfunati/ | tapyre /tapɨɾe/ | russu /ˈrussu/ | coloráu /koloˈɾaw/ | charhápiti /tʃaˈɽapiti/ | rojo /ˈroho/ | burmedju /buɾˈmɛdʒu/ |
| Nyeupe | harúti /haˈɾuti/ | tamuʼne /tamuʔne/ | biancu /ˈbjaŋku/ | blancu /ˈblaŋku/ | urapiti /uɾapiti/ | blanco /ˈblaŋko/ | branku /ˈbɾɐ̃ku/ |
| Nyeusi | wuriti /wuɾiti/ | tykaraije /tɨkaɾaije/ | nìuru /ˈniuru/ | negru /ˈneɣɾu/ | turhipiti /tuɽipiti/ | negro /ˈneɣɾo/ | pretu /ˈpɾetu/ |
| Buluu | dínguti /ˈdiŋɡuti/ | tupulu /tupulu/ | azzolu /adˈdzɔlu/ | azul /aˈθul/ | — | azul /aˈsul/ | azul /aˈzul/ |
| Kompyuta | konputadora /konputadoɾa/ | computa | computer /komˈpjuter/ | ordenaol /oɾðenaˈol/ | komputadora /komputadoɾa/ | computadora /komputaˈðoɾa/ | konputador /kõputaˈdoɾ/ |
| Chai | ti /ti/ | — | tè /tɛ/ | té /te/ | té /te/ | té /te/ | xa /ʃa/ |
| Kahawa | gafe /ɡafe/ | kafé /kafe/ | cafè /kaˈfɛ/ | café /kaˈfe/ | kafe /kafe/ | café /kaˈfe/ | kafé /kaˈfɛ/ |
| Sukari | súgara /ˈsuɡaɾa/ | sukulu /sukulu/ | zuccuru /ˈtsukkuru/ | açuca /aˈsuka/ | asukar | azúcar /aˈsukaɾ/ | sukra /ˈsukɾɐ/ |
| Chungwa | aransu /aɾansu/ | apyrysina /apɨɾɨsina/ | aranciu /aˈrantʃu/ | naranja /naˈɾaŋha/ | — | naranja /naˈɾaŋha/ | laranja /laˈɾɐ̃ʒɐ/ |
| 99 | gádürü-wein-díisi-néfu /ɡadɨɾɨ wein diːsi nefu/ | — | novantanovi /nɔvantaˈnɔvi/ | noventa i nuevi /noˈβenta i ˈnweβi/ | — | noventa y nueve /noˈβenta i ˈnweβe/ | — |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap