Terêna
Terena
Arawak
Kiterena ni lugha ya Kiarawak inayozungumzwa na takriban Waterena 9,000–15,000, hasa katika jimbo la Mato Grosso do Sul nchini Brazil, pamoja na jamii ndogo zaidi katika São Paulo na Mato Grosso. Glottolog hukipanga Kiterena pamoja na aina zinazohusiana kwa karibu au zilizoitwa kihistoria Kinikinao, Chané na Guaná, na hukitathmini kuwa lugha iliyo hatarini. Kiterena kina mpangilio wa uamilifu–hali na mpangilio nyumbufu wa vipashio, huku VOS ikielezwa mara nyingi kuwa mpangilio msingi. Huandikwa kwa tahajia inayotegemea alfabeti ya Kilatini na hutumiwa katika baadhi ya shule za jamii, machapisho na nyenzo za kidini. Wasemaji wengi wanatumia pia Kireno, na nguvu ya urithishaji hutofautiana kati ya makazi, hivyo elimu na uhifadhi unaoongozwa na jamii za eneo ni muhimu.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Terena
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Arawak
| Maana | Terena | Kiesperanto | Kiitaliano cha enzi ya Dante | Kikorsika | Kisisilia | Ido | Kichavacano |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | úne /ˈune/ | akvo /ˈakvo/ | acqua /ˈakːwa/ | acqua /ˈakwa/ | acqua /ˈakkwa/ | aquo /ˈakwo/ | agua /ˈaɡwa/ |
| Moto | yúku /ˈjuku/ | fajro /ˈfajro/ | foco /ˈfɔko/ | focu /ˈfɔku/ | focu /ˈfɔku/ | fairo /faˈiro/ | fuego /ˈfweɡo/ |
| Jua | káxe /ˈkaʃe/ | suno /ˈsuno/ | sole /ˈsole/ | sole /ˈsɔle/ | suli /ˈsuli/ | suno /ˈsuno/ | sol /sol/ |
| Mwezi | kohê /koˈheː/ | luno /ˈluno/ | luna /ˈluna/ | luna /ˈluna/ | luna /ˈluna/ | luno /ˈluno/ | luna /ˈluna/ |
| Nyota | hékere /ˈhekeɾe/ | stelo /ˈstelo/ | stella /ˈstella/ | stella /ˈstella/ | stidda /ˈstɪɖːa/ | stelo /ˈstelo/ | estrellas /esˈtɾejas/ |
| Usiku | yóti /ˈjoti/ | nokto /ˈnokto/ | notte /ˈnotte/ | notte /ˈnɔtːe/ | notti /ˈnɔtti/ | nokto /ˈnokto/ | noche /ˈnotʃe/ |
| Mvua | úko /ˈuko/ | pluvo /ˈpluvo/ | piova /ˈpjɔːva/ | pioggia /ˈpjɔdʒa/ | chiuvuta /kjuˈvuta/ | pluvo /ˈpluvo/ | ulan /uˈlan/ |
| Upepo | ihunóvoti /ihuˈnowoti/ | vento /ˈvento/ | vento /ˈvɛnto/ | ventu /ˈventu/ | ventu /ˈvɛntu/ | vento /ˈvento/ | viento /ˈbjento/ |
| Udongo | móte /ˈmote/ | tero /ˈtero/ | terra /ˈtɛrra/ | terra /ˈtɛrra/ | terra /ˈtɛrra/ | tero /ˈtero/ | tierra /tjera/ |
| Jiwe | mopôi /moˈpoːi/ | ŝtono /ˈʃtono/ | pietra /ˈpjɛtra/ | petra /ˈpɛtra/ | petra /ˈpɛːtra/ | petro /ˈpetro/ | piedra /ˈpjedɾa/ |
| Mlima | mopôi /moˈpoːi/ | monto /ˈmonto/ | montagna /monˈtaɲɲa/ | muntagna /munˈtaɲɲa/ | muntagna /munˈtaɲɲa/ | monto /ˈmonto/ | monte /ˈmonte/ |
| Bahari | mar /maɾ/ | maro /ˈmaro/ | mare /ˈmare/ | mare /ˈmare/ | mari /ˈmari/ | maro /ˈmaro/ | mar /maɾ/ |
| Mama | êno /ˈeːno/ | patrino /paˈtrino/ | madre /ˈmaːdre/ | mamma /ˈmamma/ | matri /ˈmatri/ | matro /ˈmatro/ | nana /ˈnana/ |
| Baba | háʼa /ˈhaʔa/ | patro /ˈpatro/ | padre /ˈpaːdre/ | babbu /ˈbabːu/ | patri /ˈpatri/ | patro /ˈpatro/ | tata /ˈtata/ |
| Binti | ihíne /iˈhine/ | filino /fiˈlino/ | figlia /ˈfiʎʎa/ | figliola /fiʎˈʎola/ | figghia /ˈfiɟɟa/ | filiino /filiˈino/ | hija /ˈixa/ |
| Mimi | ûndi /ˈũːndi/ | mi /mi/ | io /ˈio/ | eiu /ˈɛju/ | iu /ju/ | me /me/ | yo /jo/ |
| Wewe | îti /ˈiːti/ | vi /vi/ | tu /tu/ | tù /tu/ | tu /tu/ | tu /tu/ | tu /tu/ |
| Sisi | ûti /ˈuːti/ | ni /ni/ | noi /ˈnoi/ | noi /ˈnoi/ | nuàutri /nuˈawtri/ | ni /ni/ | kita / kame /kiˈta / kaˈme/ |
| Jina | îha /ˈiːha/ | nomo /ˈnomo/ | nome /ˈnoːme/ | nome /ˈnome/ | nomu /ˈnɔmu/ | nomo /ˈnomo/ | nombre /ˈnombɾe/ |
| Mtu | xâne /ˈʃaːne/ | homo /ˈhomo/ | persona /perˈsona/ | persona /perˈsona/ | pirsuna /pirˈsuna/ | persono /perˈsono/ | gente /ˈhente/ |
| Kichwa | tûti /ˈtuːti/ | kapo /ˈkapo/ | testa /ˈtɛsta/ | capu /ˈkapu/ | testa /ˈtɛsta/ | kapo /ˈkapo/ | cabeza /kaˈbesa/ |
| Jicho | ûke /ˈuːke/ | okulo /oˈkulo/ | occhio /ˈɔkːjo/ | ochju /ˈɔcu/ | occhiu /ˈɔkkju/ | okulo /oˈkulo/ | ojos /ˈohos/ |
| Sikio | kenôti /keˈnoːti/ | orelo /oˈrelo/ | orecchio /oˈrɛkkjo/ | arechja /aˈrɛca/ | aricchia /aˈrikkja/ | orelo /oˈrelo/ | orejas /oˈɾexas/ |
| Pua | kiri /kiɾi/ | nazo /ˈnazo/ | naso /ˈnaso/ | nasu /ˈnazu/ | nasu /ˈnaːsu/ | nazo /ˈnazo/ | nariz /naˈɾis/ |
| Mdomo | pâho /ˈpaːho/ | buŝo /ˈbuʃo/ | bocca /ˈbokka/ | bocca /ˈbɔkka/ | vucca /ˈvukka/ | boko /ˈboko/ | boca /ˈboka/ |
| Jino | ôe /ˈoːe/ | dento /ˈdento/ | dente /ˈdente/ | dente /ˈdɛnte/ | denti /ˈdɛnti/ | dento /ˈdento/ | diente /ˈdjente/ |
| Ulimi | nêne /ˈneːne/ | lango /ˈlanɡo/ | lingua /ˈliŋɡwa/ | lingua /ˈliŋɡwa/ | lingua /ˈlinɡwa/ | lango /ˈlaŋɡo/ | lengua /ˈleŋɡwa/ |
| Mkono | vôʼu /ˈwoːʔu/ | mano /ˈmano/ | mano /ˈmano/ | manu /ˈmanu/ | manu /ˈmanu/ | manuo /ˈmanuo/ | mano /ˈmano/ |
| Mguu | hêve /ˈheːve/ | piedo /piˈedo/ | piede /ˈpjɛde/ | pede /ˈpɛde/ | pedi /ˈpɛdi/ | pedo /ˈpedo/ | pies /pjes/ |
| Moyo | omíxone /oˈmiʃone/ | koro /ˈkoro/ | core /ˈkɔre/ | core /ˈkɔre/ | cori /ˈkɔri/ | kordio /ˈkordio/ | corazon /koraˈson/ |
| Mfupa | ôpe /ˈoːpe/ | osto /ˈosto/ | osso /ˈɔsːo/ | ossu /ˈɔssu/ | ossu /ˈɔssu/ | osto /ˈosto/ | hueso /ˈweso/ |
| Damu | íti /ˈiti/ | sango /ˈsanɡo/ | sangue /ˈsaŋɡwe/ | sangue /ˈsaŋɡwe/ | sangu /ˈsaŋɡu/ | sango /ˈsaŋɡo/ | sangre /ˈsaŋɡre/ |
| Upendo | ako omótova okóvo /ako oˈmotowa oˈkowo/ | amo /ˈamo/ | amore /aˈmore/ | amore /aˈmɔre/ | amuri /aˈmuri/ | amoro /aˈmoro/ | ama /ˈama/ |
| Mti | tikóti /tiˈkoti/ | arbo /ˈarbo/ | albero /ˈalbero/ | arburu /ˈarburu/ | àrbulu /ˈarbulu/ | arboro /arˈboro/ | palo /ˈpalo/ |
| Mbwa | tamúku /taˈmuku/ | hundo /ˈhundo/ | cane /ˈkane/ | cane /ˈkane/ | cani /ˈkani/ | hundo /ˈhundo/ | perro /ˈpeɾo/ |
| Paka | marakáya /maɾaˈkaja/ | kato /ˈkato/ | gatto /ˈɡatːo/ | ghjattu /ˈɟattu/ | jattu /ˈjattu/ | kato /ˈkato/ | gato /ˈɡato/ |
| Samaki | hôe /ˈhoːe/ | fiŝo /ˈfiʃo/ | pesce /ˈpeʃʃe/ | pesciu /ˈpeʃu/ | pisci /ˈpiʃi/ | fisho /ˈfiʃo/ | pescao /pesˈkaw/ |
| Ndege | hóʼopeno /ˈhoʔopeno/ | birdo /ˈbirdo/ | uccello /utˈtʃɛlːo/ | uccellu /utˈtʃɛllu/ | aceddu /aˈtʃɛɖːu/ | ucelo /uˈtselo/ | pajaro /paxaɾo/ |
| Kipepeo | vaka vaka /waka waka/ | papilio /papiˈlio/ | farfalla /farˈfalla/ | farfalla /farˈfalla/ | parpagghiuni /parpaɟˈɟuni/ | papiliono /papiliˈono/ | mariposa /maɾiˈposa/ |
| Yai | kopútoe /koˈputoe/ | ovo /ˈovo/ | uovo /ˈwɔːvo/ | ovu /ˈɔvu/ | ovu /ˈɔvu/ | ovo /ˈovo/ | huevo /ˈweβo/ |
| Dubu | úrsu /ˈuɾsu/ | urso /ˈurso/ | orso /ˈorso/ | orsu /ˈorsu/ | ursu /ˈursu/ | urso /ˈurso/ | oso /ˈoso/ |
| Farasi | kámo /ˈkamo/ | ĉevalo /tʃeˈvalo/ | cavallo /kaˈvallo/ | cavallu /kaˈvallu/ | cavaddu /kaˈvaɖːu/ | kavalo /kaˈvalo/ | caballo /kaˈbajo/ |
| Nyumba | óvongu /ˈõwõŋɡu/ | domo /ˈdomo/ | casa /ˈkasa/ | casa /ˈkaza/ | casa /ˈkasa/ | domo /ˈdomo/ | casa /ˈkasa/ |
| Maziwa | leite /ˈlejte/ | lakto /ˈlakto/ | latte /ˈlatte/ | latte /ˈlatte/ | latti /ˈlatti/ | lakto /ˈlakto/ | leche /ˈletʃe/ |
| Asali | mópo /ˈmopo/ | mielo /miˈelo/ | miele /ˈmjɛːle/ | mele /ˈmɛle/ | meli /ˈmɛli/ | mielo /ˈmi̯elo/ | miel /mjel/ |
| Chumvi | yúki /ˈjuki/ | salo /ˈsalo/ | sale /ˈsale/ | sale /ˈsale/ | sali /ˈsali/ | salo /ˈsalo/ | sal /sal/ |
| Mvinyo | víyum /ˈvĩjũ/ | vino /ˈvino/ | vino /ˈvino/ | vinu /ˈvinu/ | vinu /ˈvinu/ | vino /ˈvino/ | vino /ˈbino/ |
| Mchele | nakaku /nakaku/ | rizo /ˈrizo/ | — | risu /ˈrizu/ | risu /ˈrizu/ | rizo /ˈrizo/ | arroz /aˈɾos/ |
| Chuma | havâva /haˈwaːwa/ | fero /ˈfero/ | ferro /ˈfɛrro/ | ferru /ˈfɛrru/ | ferru /ˈfɛrru/ | fero /ˈfero/ | hierro /ˈjero/ |
| Hariri | sêta /ˈseːta/ | silko /ˈsilko/ | seta /ˈseta/ | seta /ˈseta/ | sita /ˈsita/ | silko /ˈsilko/ | seda /ˈseda/ |
| Kitabu | koyuhópeti /kojuˈhopeti/ | libro /ˈlibro/ | libro /ˈlibro/ | libru /ˈlibru/ | libbru /ˈlibbru/ | libro /ˈlibro/ | libro /ˈlibro/ |
| Kula | níkoti /ˈnikoti/ | manĝi /ˈmandʒi/ | mangiare /manˈdʒare/ | manghjà /manˈɟa/ | manciari /manˈtʃari/ | manjar /manˈʒar/ | come /koˈme/ |
| Kunywa | énovoti /ˈenowoti/ | trinki /ˈtrinki/ | bevere /ˈbevere/ | beie /ˈbeje/ | vìviri /ˈviviri/ | drinkar /drinˈkar/ | toma /toˈma/ |
| Kulala | imókoti /iˈmokoti/ | dormi /ˈdormi/ | dormire /dorˈmire/ | durmì /durˈmi/ | dòrmiri /ˈdɔrmɪrɪ/ | dormar /dorˈmar/ | durmi /duɾmi/ |
| Moja | poéha /poˈeha/ | unu /ˈunu/ | uno /ˈuno/ | unu /ˈunu/ | unu /ˈunu/ | un /un/ | uno /ˈuno/ |
| Mbili | píʼa /ˈpiʔa/ | du /du/ | due /ˈduːe/ | dui /ˈdui/ | dui /ˈduɪ/ | du /du/ | dos /dos/ |
| Tatu | mopóʼa /moˈpoʔa/ | tri /tri/ | tre /tre/ | trè /trɛ/ | tri /tri/ | tri /tri/ | tres /tɾes/ |
| Nne | koáturu /koˈatuɾu/ | kvar /kvar/ | quattro /ˈkwatːro/ | quattru /ˈkwatːru/ | quattru /ˈkwattru/ | quar /kwar/ | cuatro /ˈkwatɾo/ |
| Tano | singu /siŋɡu/ | kvin /kvin/ | cinque /ˈtʃiŋkwe/ | cinque /ˈtʃiŋkwe/ | cincu /ˈtʃiŋku/ | kin /kin/ | cinco /ˈsiŋko/ |
| Mia | póhuti séndu /ˈpohuti ˈsendu/ | cent /tsent/ | cento /ˈtʃɛnto/ | centu /ˈtʃɛntu/ | centu /ˈtʃɛntu/ | cent /tsent/ | cien /sjen/ |
| Habari | únati /ˈunati/ | saluton /saˈluton/ | salute /saˈlute/ | salute /saˈlute/ | salutamu /salutamu/ | saluto /saˈluto/ | buenas /ˈbwenas/ |
| Asante | aínapo yákoe /aˈinapo ˈjakoe/ | dankon /ˈdankon/ | mercede /merˈtʃede/ | grazie /ˈɡratsje/ | grazii /ˈɡrattsii/ | danko /ˈdanko/ | gracias /ˈɡɾasjas/ |
| Nzuri | únati /ˈunati/ | bona /ˈbona/ | buono /ˈbwɔno/ | bonu /ˈbɔnu/ | bonu /ˈbɔnu/ | bona /ˈbona/ | bueno /ˈbweno/ |
| Mpya | inámati /iˈnamati/ | nova /ˈnova/ | novo /ˈnɔvo/ | novu /ˈnɔvu/ | novu /ˈnɔvu/ | nova /ˈnova/ | nuevo /ˈnwebo/ |
| Nyekundu | hararáʼiti /haɾaˈɾaʔiti/ | ruĝa /ˈrudʒa/ | rosso /ˈrosso/ | rossu /ˈrossu/ | russu /ˈrussu/ | reda /ˈreda/ | colorao /koloˈɾaw/ |
| Nyeupe | hopúʼiti /hoˈpuʔiti/ | blanka /ˈblanka/ | bianco /ˈbjaŋko/ | biancu /ˈbjaŋku/ | biancu /ˈbjaŋku/ | blanka /ˈblanka/ | blanco /ˈblaŋko/ |
| Nyeusi | haháʼiti /haˈhaʔiti/ | nigra /ˈniɡra/ | nero /ˈnero/ | neru /ˈneru/ | nìuru /ˈniuru/ | nigra /ˈniɡra/ | negro /ˈneɡro/ |
| Kijani | hononoʼiti /hononoʔiti/ | verda /ˈverda/ | verde /ˈverde/ | verde /ˈverde/ | virdi /ˈvɪrdɪ/ | verda /ˈverda/ | verde /ˈberde/ |
| Buluu | hononoʼiti /hononoʔiti/ | blua /ˈblua/ | azzurro /adˈdzurro/ | turchinu /turˈkinu/ | azzolu /adˈdzɔlu/ | blua /ˈblua/ | azul /aˈsul/ |
| Chai | xa /ʃa/ | teo /ˈteo/ | — | tè /tɛ/ | tè /tɛ/ | teo /ˈteo/ | cha /tʃa/ |
| Kahawa | káfe /ˈkafe/ | kafo /ˈkafo/ | — | caffè /kafˈfɛ/ | cafè /kaˈfɛ/ | kafeo /kaˈfeo/ | cafe /kaˈfe/ |
| Sukari | axúka /aˈʃuka/ | sukero /suˈkero/ | zucchero /ˈdzukkero/ | zuccheru /ˈdzukkeru/ | zuccuru /ˈtsukkuru/ | sukro /ˈsukro/ | azucar /aˈsukar/ |
| Chungwa | naranga /naɾaŋɡa/ | oranĝo /oˈrandʒo/ | arancia /aˈrantʃa/ | aranciu /aˈrantʃu/ | aranciu /aˈrantʃu/ | oranjo /oˈranʒo/ | — |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap