Ta-ang
Kishwepalaung
Kiaustroasia
Shwe Palaung (Ta-ang, kwa jina la asili Ta-ang) ni lugha ya Mon-Khmer ya kundi la Kipalaungiki inayozungumzwa na watu wapatao 560,000 katika kaskazini mwa Jimbo la Shan nchini Myanmar (karibu na kituo cha kitamaduni cha Namhsan), wenye makundi madogo zaidi huko Yunnan, China, na jamii za wakimbizi nchini Thailand kufuatia migogoro ya wenyewe kwa wenyewe ya Myanmar baada ya mwaka 2011. Familia ya Kipalaungiki (Palaung, Wa, Lawa, Lamet, Bulang/Blang — takriban lugha 25, jumla ya wazungumzaji wapatao milioni 2) ni mojawapo ya makundi madogo makuu ya Mon-Khmer, tofauti na kundi la Wa (wbm, n.k.) ingawa zote ni za Kipalaungiki. Kiisimu, Shwe Palaung inashiriki na Wa sifa za Kipalaungiki: mpangilio wa viambajengo wa SVO, vihusishi, mofolojia ya sesquisilabiki (muundo wa silabi ndogo + kuu), na hazina tajiri ya konsonanti. Kitabu cha Milne cha mwaka 1921 cha Elementary Palaung Grammar ndicho uandikishaji wa kimisionari wa kikale; kazi za kisasa za kitaaluma za Janzen (1976) zinashughulikia hasa fonolojia ya Shwe Palaung. Jeshi la Ukombozi wa Kitaifa la Ta-ang (TNLA) limekuwa nguvu kubwa ya kisiasa inayotetea uhuru wa Palaung na haki za lugha tangu mwaka 2009.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kishwepalaung
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Kiaustroasia
| Maana | Kishwepalaung | Kide'ang cha Rumai | Kiwa | Kilawa cha Mashariki | Kikhmu | Proto-Austroasia | Kiparauk Wa |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ʔoːm /ʔoːm/ | Ɂəm /ʔəm/ | rawm /rɔm/ | lʼauem /lᵊʔaɨ̯m/ | ʔom /ʔom/ | *ɗaːk /ɗaːk/ | rom /rɔm/ |
| Moto | ŋər /ŋar/ | ŋaiɁ /ŋaiʔ/ | ngu /ŋu/ | ngoa /ŋɔ/ | pʰrɨə /pʰrɨə/ | *ʔuːs /ʔuːs/ | ngū /ŋṳ/ |
| Jua | səŋi /saŋiː/ | saŋaj /saŋaj/ | singaix /siŋaiʔ/ | sngaiʼ /sᵊŋajˀ/ | mat briʔ /mat briʔ/ | *tŋiːʔ /tŋiːʔ/ | si ngāix /siŋa̤iʔ/ |
| Mwezi | plaŋ kiər /plaŋ kiər/ | pakjəː /pakjəː/ | khix /kʰiʔ/ | kheʼ /kʰeʔ/ | moŋ /moŋ/ | *khe(ː)ʔ /kheːʔ/ | kix /kʰiʔ/ |
| Nyota | səmiŋ /səmiŋ/ | laːw /laːw/ | simuing /simʔuɲ/ | sboeng /sᵊɓəŋ/ | sərmeɲ /sərmeɲ/ | *smʔaɲ /smʔaɲ/ | sim uing /sim ʔuɲ/ |
| Usiku | hmɯ /m̥ɯ/ | kasəm /kasəm/ | ponsawm /ponsɔm/ | ma sauem /ma saɨ̯m/ | psɨəm /psɨəm/ | *cəːm /cəːm/ | som /sɔm/ |
| Mvua | ɟuŋ /ɟuŋ/ | klaːj /klaːj/ | lhiex /l̥ɛʔ/ | hlaiʼ /l̥ajˀ/ | kəmaʔ /kəmaʔ/ | *gmaʔ /ɡmaʔ/ | hliex /lʰɛʔ/ |
| Upepo | khuːr /kʰuːr/ | khuː /kʰuː/ | bhaung /bʰaɯŋ/ | kaue /kaɨ̯/ | hndrəːj /hndrəːj/ | *kjɔʔ /kjɔʔ/ | npaeng /bʰaɯŋ/ |
| Udongo | kəɗɛː /kəɗɛː/ | kataːj /kataːj/ | tiex /tɛʔ/ | — | pteʔ /pteʔ/ | *tiʔ /tiʔ/ | diex /tɛʔ/ |
| Jiwe | mo /mo/ | maːw /maːw/ | simaox /simauʔ/ | smoʼ /sᵊmoʔ/ | glaŋ /ɡlaŋ/ | *tmɔʔ /tmɔʔ/ | si māox /sima̤uʔ/ |
| Mlima | sor /sor/ | kɔŋ /kɔŋ/ | gawng /ɡɔŋ/ | moa /mɔ/ | mok /mok/ | *bruʔ /bruʔ/ | mgōng /ɡɔ̤ŋ/ |
| Mama | ma /ma/ | — /—/ | miex /mɛʔ/ | maʼ /maʔ/ | maʔ /maʔ/ | *maʔ /maʔ/ | mīex /mɛ̤ʔ/ |
| Baba | kun /kun/ | — /—/ | keeing /kɯɲ/ | pueaʼ /pɨaʔ/ | joŋ /joŋ/ | *ɓa(ː)ʔ /ɓaːʔ/ | geeing /kɯɲ/ |
| Mimi | ʔɔ /ʔɔ/ | Ɂaw /ʔaw/ | aux /ʔaɯʔ/ | ʔoʔ /ʔoʔ/ | oʔ /ʔoʔ/ | *ʔaɲ /ʔaɲ/ | aex /ʔaɯʔ/ |
| Wewe | mi /miː/ | maj /maj/ | maix /maiʔ/ | maiʔ /maiʔ/ | meʔ /meʔ/ | *miːʔ /miːʔ/ | maix /maiʔ/ |
| Sisi | ʔɛ / jɛ /ʔɛ / jɛ/ | — /—/ | ix /ʔiʔ/ | ʔɛ /ʔɛ/ | iʔ /ʔiʔ/ | *hiːʔ /hiːʔ/ | eix / ix /ʔeʔ / ʔiʔ/ |
| Jina | ʨɨː /ʨɨː/ | ʨɨː /tɕɨː/ | ceu kaux /tɕɤ kaɯʔ/ | yum /jɔm/ | sŋməh /sŋməh/ | *ɟmuh /ɟmuh/ | jē gaex /tɕɤ̤ kaɯʔ/ |
| Mtu | bi /bi/ | taɁiː /taʔiː/ | pui /pui/ | pui /puj/ | gon /ɡon/ | *m-raʔ /mraʔ/ | būi /pṳi/ |
| Kichwa | kiŋ /kiŋ/ | kən /kən/ | kaing: /kaɲ/ | kany /kaɲ/ | kəmpoŋ /kəmpoŋ/ | *ɓoːkʔ /ɓoːkʔ/ | gaing /kaɲ/ |
| Jicho | ŋaj /ŋaːj/ | ŋaːj /ŋaːj/ | ngai /ŋai/ | ʼia /ʔia̯/ | mat /mat/ | *mat /mat/ | ngai /ŋai/ |
| Sikio | hjɔʔ /hjɔʔ/ | ʨhok /tɕʰok/ | yhaok /j̊auk/ | — | rəməj /rəməj/ | *Ctoːr /Ctoːr/ | hyaog /ʑʰauk/ |
| Pua | kɔŋmuh /kɔŋmuh/ | kaduŋmuh /kaduŋmuh/ | meeih /mɯih/ | maueh /maɨ̯h/ | muh /muh/ | *muh /muh/ | mēeih /mɯ̤ih/ |
| Mdomo | mur /mur/ | mojɁ /mojʔ/ | jheeh /dʑʰɯih/ | ʼmboam /ʔᵊᵐbɔm/ | tənɔh /tənɔh/ | *miəŋʔ /miəŋʔ/ | nqeeih /dʑʰɯih/ |
| Jino | hraŋ /r̥aːŋ/ | xaːŋ /xaːŋ/ | rhang /r̥aŋ/ | pioeng /piə̯ŋ/ | hraŋ /hraŋ/ | *lmVɲ /lməɲ/ | hrang /rʰaŋ/ |
| Ulimi | kərta /kərɗaʔ/ | sataɁ /sataʔ/ | dak /dak/ | tak /tak/ | həntak /həntak/ | *lntaːk /lntaːk/ | ndag /dak/ |
| Mkono | ti /ɗiː/ | taiɁ /taiʔ/ | taix /taiʔ/ | miŋ /miŋ/ | tiʔ /tiʔ/ | *tiːʔ /tiːʔ/ | daix /taiʔ/ |
| Mguu | ɟɯŋ /ɟɯŋ/ | ʥɔːn /dʑɔːn/ | caong /tʃaɔŋ/ | cuang /cua̯ŋ/ | krwɛh /krwɛh/ | *ɟəːŋ /ɟəːŋ/ | jāong /tɕa̤uŋ/ |
| Moyo | nuər /nuər/ | poŋkanɔh /poŋkanɔh/ | rhawm /r̥ɔm/ | kavüa /kavɨa/ | tlɔːm ŋok /tlɔːm ŋok/ | *nuːɕ /nuːɕ/ | hrom /rʰɔm/ |
| Mfupa | kəʔaŋ /kaʔaːŋ/ | kaɁaːŋ /kaʔaːŋ/ | si-ang /siʔaŋ/ | sʼang /sᵊʔaŋ/ | cʼaaŋ /tʃʔaːŋ/ | *cʔaːŋ /cʔaːŋ/ | si ang /siʔaŋ/ |
| Damu | hnam /n̥aːm/ | n̥aːm /n̥aːm/ | nham /n̥am/ | hnam /n̥am/ | maːm /maːm/ | *mham /mham/ | hnam /nʰam/ |
| Upendo | ʔoŋ /ʔoŋ/ | — /—/ | moh /moh/ | kruŋ /kɾuŋ/ | kɔɔh /kɔːh/ | — /—/ | mōuh /mo̤h/ |
| Mti | tiŋ he /tiŋ he/ | taŋhɔj /taŋhɔj/ | khaox /kʰauʔ/ | khoʼ /kʰoʔ/ | sʔɔːŋ /sʔɔːŋ/ | *ɟɕɨːʔ /ɟɕɨːʔ/ | kaox /kʰauʔ/ |
| Mbwa | sɔ /sɔ/ | sow /sow/ | sox /soʔ/ | souʼ /sɒʔ/ | sɔʔ /sɔʔ/ | *cɔː /cɔː/ | soux /soʔ/ |
| Paka | ʔəŋaw /ʔəŋaw/ | — /—/ | miao: /miau/ | mai /mai/ | mɛːw /mɛːw/ | — /—/ | miao /miau/ |
| Samaki | ka /kaː/ | kaː /kaː/ | kax /kaʔ/ | kaʼ /kaʔ/ | kaʼ /kaʔ/ | *kaʔ /kaʔ/ | gax /kaʔ/ |
| Ndege | sim /sim/ | siːm /siːm/ | sim /sim/ | sany /saɲ/ | sim /sim/ | *ciːm /ciːm/ | sim /sim/ |
| Kipepeo | kərla /kərla/ | — | pung piang /puŋ piaŋ/ | mbung mbang /ᵐbuŋ ᵐbaŋ/ | tlaːmpaːm /tlaːmpaːm/ | — | būng bīang /pṳŋ pi̤aŋ/ |
| Yai | kadam /kaɗam/ | bəːn /bəːn/ | tawm ia /tɔm ʔia/ | toum /tɒm/ | kədoŋ /kədoŋ/ | *ktam /ktam/ | dom /tɔm/ |
| Dubu | khrer /kʰrer/ | — | krih /krih/ | khleh /kʰleh/ | huəl /huəl/ | — | grih /krih/ |
| Farasi | brəŋ /brəŋ/ | — | brung /bruŋ/ | — | — | — | nbrūng /brṳŋ/ |
| Nyumba | gaŋ /ɡaŋ/ | — /—/ | nyiex /ɲiɛʔ/ | nyueaʼ /ɲɨa̯ʔ/ | gaːŋ /ɡaːŋ/ | *ɲaːʔ /ɲaːʔ/ | nyīex /ɲi̤ɛʔ/ |
| Maziwa | ʔom bu /ʔom bu/ | — | teeh /tɯih/ | — | — | — | deeih /tɯih/ |
| Chumvi | sɔʔ /sɔʔ/ | — | kih /kih/ | kih /kih/ | hmaar /hmaːr/ | *ɓɔːh /ɓɔːh/ | gīh /ki̤h/ |
| Mchele | rəko /rəko/ | — | gaox /ɡauʔ/ | — | ʰŋɔʔ /ʰŋɔʔ/ | *rŋkoːʔ /rŋkoːʔ/ | mgaox /ɡauʔ/ |
| Chuma | hir /hir/ | — | lhek /l̥ek/ | hlaec /l̥ɛc/ | cndroh /cndroh/ | — | hleig /lʰek/ |
| Gurudumu | — /—/ | — | ling: /liɲ/ | — | — | — | ling /liɲ/ |
| Kitabu | boʔok /boʔok/ | — | phuk lai /pʰuk lai/ | — | pɨːm /pɨːm/ | — | pug lāi /pʰuk la̤i/ |
| Kula | hɔm /hɔm/ | hoːm /hoːm/ | ih /ʔih/ | som /som/ | mah /mah/ | *ɟaː /ɟaː/ | ih /ʔih/ |
| Kunywa | tiəŋ /tiəŋ/ | ʨoŋ /tɕoŋ/ | nyaux /ɲaɯʔ/ | nyoʼ /ɲoʔ/ | ʔɨək /ʔɨək/ | *ɲuʔ /ɲuʔ/ | nyāex /ɲa̤ɯʔ/ |
| Kulala | ʔit /ʔit/ | ɁiɁ /ʔiʔ/ | it /ʔit/ | ʼac /ʔac/ | sih /sih/ | *ɓic /ɓic/ | id /ʔit/ |
| Moja | ʔu /ʔu/ | Ɂuː /ʔuː/ | tix /tiʔ/ | teʼ /teʔ/ | moj /moj/ | *muːj /muːj/ | dīx /ti̤ʔ/ |
| Mbili | ʔar /ʔar/ | Ɂaː /ʔaː/ | ra /ra/ | lʼa /lᵊʔa/ | baar /baːr/ | *ɓaːr /ɓaːr/ | ra /ra/ |
| Tatu | ʔuəj /ʔuaj/ | Ɂoj /ʔoj/ | loe /lɤ/ | lʼoi /lᵊʔoj/ | peʼ /peʔ/ | *peʔ /peʔ/ | loui /loi/ |
| Nne | phon /pʰon/ | phon /pʰon/ | pon /pon/ | paueng /paɨ̯ŋ/ | pon /pon/ | *punʔ /punʔ/ | boun /pon/ |
| Tano | phən /pʰən/ | — | phuan /pʰuan/ | phuan /pʰua̯n/ | — | *pɗam /pɗam/ | puan /pʰuan/ |
| Mia | pəriah /pəriah/ | — | yieh /jiɛh/ | ʼyuea /ʔᵊjɨa̯/ | — | — | yīeh /ʑi̤ɛh/ |
| Habari | — /—/ | — /—/ | nawp nawm /nɔp nɔm/ | — /—/ | lɔh /lɔh/ | — /—/ | nob nom /nɔp nɔm/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | bwanson /buan son/ | kop khun /kop kʰun/ | ɔrkun /ʔɔrkun/ | — /—/ | nbuan soun /buan son/ |
| Nzuri | laʔ /laʔ/ | — /—/ | mhawm /m̥ɔm/ | mac /mac/ | ləʔ /ləʔ/ | — /—/ | hmom /mʰɔm/ |
| Mpya | kənmɛ /kənmɛ/ | tamaːj /tamaːj/ | khraox /kʰrauʔ/ | khroʼ /kʰroʔ/ | həmmeʔ /həmmeʔ/ | *tmeːʔ /tmeːʔ/ | kraox /kʰrauʔ/ |
| Nyekundu | kho /kʰo/ | — /—/ | raoh /rauh/ | skhrak /sᵊkʰrak/ | jim /jim/ | *roːŋ /roːŋ/ | raoh /rauh/ |
| Nyeupe | blɔʔ /blɔʔ/ | Ɂiluj /ʔiluj/ | paing /paɲ/ | ping /piŋ/ | klɔɔk /klɔːk/ | *ɓɔːk /ɓɔːk/ | bāing /pa̤ɲ/ |
| Nyeusi | jim /jim/ | Ɂivɔŋ /ʔivɔŋ/ | lung /luŋ/ | loang /lɔŋ/ | hiəŋ /hiəŋ/ | *Cjoŋ /Cjoŋ/ | lūng /lṳŋ/ |
| Kijani | ɲər /ɲər/ | niɨ /niɨ/ | klai /klai/ | snga /sᵊŋa/ | siw /siw/ | *kciʔ /kciʔ/ | glāi /kla̤i/ |
| Buluu | kjo /kjo/ | — | — | snga /sᵊŋa/ | siːw /siːw/ | — | glāi /kla̤i/ |
| Kekeo | pək tuʔ /pək tuʔ/ | — | eeppid /ʔɯp pit/ | — | — | — | eeb bīd /ʔɯp pi̤t/ |
| Kahawa | khəpi /kʰəpi/ | — | kha: feue: /kʰa fɤi/ | — | — | — | ka feui /kʰa fɤi/ |
| Chungwa | məcɔk /məcɔk/ | — | — | — | — | — | — |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap