Ngunnawal
Kingunnawal
Pama-Nyunga
Ngunnawal (pia Ngunawal, Yuin) ni lugha ya Pama-Nyungan ya kikundi kidogo cha Yuin-Kuric, lugha ya kiasili ya watu wa Ngunnawal wa Australian Capital Territory na maeneo ya kusini-mashariki mwa NSW yanayoizunguka. Nchi ya Ngunnawal inajumuisha bonde lote la Canberra na uwanda wa juu wa Yass Valley. Wazungumzaji wa mwisho fasaha wa L1 walifariki mwanzoni mwa karne ya 20 baada ya mtafaruku mkali wa kikoloni, lakini United Ngunnawal Elders Council na ACT Aboriginal Language Centre wameongoza uhuishaji hai wa kijamii tangu miaka ya 1990, wenye wanafunzi wa urithi wapatao 5,000 kupitia programu za shule katika Australian National University na shule za umma za ACT. Msamiati wa kiasili wa Ngunnawal unaendelea kuwepo katika majina ya maeneo ya eneo la Canberra (Tidbinbilla, Tuggeranong, Murrumbidgee), na unazidi kutumika katika sherehe za mapokezi na alama za umma katika ACT.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kingunnawal
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Pama-Nyunga
| Maana | Kingunnawal | Kiwiradjuri | Kinhanda | Kimartu Wangka | Kipintupi-Luritja | Kipitjantjatjara | Kiwalmajarri |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | kungal /kuŋal/ | galing /ˈɡaliŋ/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | ngapa /ˈŋapa/ |
| Moto | warba /waɻba/ | wiiny /wiːɲ/ | warla /waɻla/ | waru /waɻu/ | waru /waɻu/ | waru /waɻu/ | warlu /ˈwaɭu/ |
| Jua | winyu /wiɲu/ | yiray /ˈjiɻaj/ | wurʼa /wuɾʔa/ | jirntu /ciɳʈu/ | tjintu /cintu/ | tjintu /cintu/ | purangu /puɻaŋu/ |
| Mwezi | birrang /biɻaŋ/ | giwang /ˈɡiwaŋ/ | kanyala /kaɲala/ | panyalpa /paɲalpa/ | pira /piɻa/ | pira /piɻa/ | yakarn /jakaɳ/ |
| Nyota | dyurra /ɟura/ | giralang /ˈɡiɻalaŋ/ | indiya /indija/ | kurtalya /kuʈaʎa/ | kililpi /kiˈlilpi/ | kililpil /kiˈlilpil/ | wirl /wiɭ/ |
| Usiku | kaku /kaku/ | ngurung /ˈŋuruŋ/ | maru /maru/ | munga /muŋa/ | munga /muŋa/ | munga /muŋa/ | pukanya /pukaɲa/ |
| Mvua | garrit /ɡaɻit/ | — | pundu /pundu/ | — | — | mina /ˈmina/ | ngapa /ˈŋapa/ |
| Udongo | dhaura /d̪auɻa/ | dhaagun /ˈd̪aːɡun/ | — | manta /manta/ | manta /manta/ | manta /manta/ | nguwa /ˈŋuwa/ |
| Jiwe | wullung /wuluŋ/ | walang /ˈwalaŋ/ | — | yapu /japu/ | puḻi /puɭi/ | apu /apu/ | pamarr /ˈpamar/ |
| Mama | guni /ɡuni/ | gunhi /ˈɡun̪i/ | ngamaji /ŋamadʒi/ | yipi /jipi/ | ngunytju /ŋuɲcu/ | ngunytju /ŋuɲcu/ | ngamaji /ŋaˈmaɟi/ |
| Baba | pumba /pumba/ | babiin /ˈbabiːn/ | kuthurra /kutʰuɻa/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | ngarpu /ŋaɻpu/ |
| Mimi | ngaya /ŋaja/ | ngadhu /ˈŋad̪u/ | ngayi /ŋaji/ | ngayu /ŋaju/ | ngayulu /ŋajulu/ | ngayulu /ŋajulu/ | ngaju /ŋaɟu/ |
| Wewe | ngindu /ŋindu/ | ngindhu /ˈŋind̪u/ | nyini /ɲini/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ |
| Sisi | gulanyin / gulanyilla /ɡulaɲin / ɡulaɲila/ | ngiyani /ŋiˈjani/ | ngayinu /ŋajinu/ | — /—/ | nganana /ŋanaɳa/ | nganana /ŋanaɳa/ | ngalimpa / nganimpa /ŋalimpa / ŋanimpa/ |
| Jina | yini /jini/ | yuwin /ˈjuwin/ | yini /jini/ | yini /jini/ | yini /jini/ | ini /ini/ | yini /jini/ |
| Mtu | wurrunbill /wuɻunbil/ | gibirr /ˈɡibir/ | arnmanu /aɳmanu/ | martu /maʈu/ | yanangu /janaŋu/ | aṉangu /aɳaŋu/ | piyirn /ˈpijiɳ/ |
| Kichwa | guddagong /ɡuddaɡoŋ/ | balang /ˈbalaŋ/ | — | kata /kata/ | kata /kata/ | kata /kata/ | jurlu /ˈɟuɭu/ |
| Jicho | mil /mil/ | mil /mil/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | mil /mil/ |
| Sikio | guri /ɡuɻi/ | wuudha /ˈwuːd̪a/ | wurtka /wuʈka/ | pina /pina/ | pina /pina/ | pina /pɪnɐ/ | pina /ˈpina/ |
| Pua | nyigity /ɲiɡiɟ/ | muurruu /ˈmuːruː/ | muttha /mut̪a/ | mulya /muʎa/ | mulya /muʎa/ | mulya /ˈmulja/ | punul /ˈpunul/ |
| Mdomo | dhambir /d̪ambiɻ/ | ngayn /ŋajn/ | ngarnmanu /ŋaɳmanu/ | jaa /caː/ | tjaa /caː/ | tjaa /caː/ | — |
| Jino | weera /weːra/ | yirrang /ˈjiraŋ/ | idaji /idadʒi/ | yirra /jira/ | katiti /katiti/ | katiti /katiti/ | lirra /lira/ |
| Ulimi | dalang /dalaŋ/ | dhalayn /ˈd̪alajn/ | thalanyu /t̪alaɲu/ | jarlinypa /caɭiɲpa/ | tjalinypa /caliɲpa/ | tjalinypa /caliɲpa/ | jalany /ɟalaɲ/ |
| Mkono | mara /maɻa/ | marra /ˈmara/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | kurrapa /kurapa/ |
| Mguu | dyinang /ɟinaŋ/ | dhinang /ˈd̪inaŋ/ | yina /jina/ | jina /cina/ | tjina /cina/ | tjina /cɪnɐ/ | jina /ˈɟina/ |
| Moyo | gauar /ɡauar/ | giiny /ɡiːɲ/ | pulpara /pulpaɻa/ | kurturtu /kuʈuʈu/ | kututu /kututu/ | kurunpa /kuɻunpa/ | turlpu /ˈtuɭpu/ |
| Mfupa | wiak /wiak/ | dhabal /ˈd̪abal/ | mambu /mambu/ | tarrka /tarka/ | tarrka /taɾka/ | tarka /taɻka/ | kiji /kiɟi/ |
| Damu | guruba /ɡuruba/ | guuwayn /ˈɡuːwajn/ | nguba /ŋuba/ | miji /miɟi/ | milkali /milkali/ | milkali /milkali/ | nungu /nuŋu/ |
| Kinyesi | gunung /ɡunuŋ/ | guunang /ˈɡuːnaŋ/ | wuna /wuna/ | — | kuna /kuna/ | kuna /kuna/ | kura /ˈkuɻa/ |
| Upendo | marmit /maɻmit/ | — /—/ | kanyji /kaɲdʒi/ | mukulyu /mukuʎu/ | mukulya /mukuʎa/ | mukulya /mukuʎa/ | — /—/ |
| Mti | warabi /waɻabi/ | madhan /ˈmad̪an/ | parntany /paɳʈaɲ/ | warta /waʈa/ | punu /punu/ | punu /punu/ | mana /mana/ |
| Mbwa | mirri /miɻi/ | mirri /ˈmiri/ | kuwiyarl /kuwijaɻl/ | papa /papa/ | papa /papa/ | papa /papa/ | kunyarr /kuˈɲar/ |
| Paka | poosi /puːsi/ | — /—/ | paka /paka/ | — /—/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | miyawu /mijawu/ |
| Samaki | kuya /kuja/ | guuya /ˈɡuːja/ | wiitya /wiːca/ | yurta /juʈa/ | piitji /piːʈi/ | antipina /antipina/ | kapi /kapi/ |
| Ndege | budyan /buɟan/ | buujaan /ˈbuːɟaːn/ | — | pilurnpa /piluɳpa/ | tjuḻpu /cuɭpu/ | tjulpu /ˈcuɭpu/ | jiriki /ˈɟiɻiki/ |
| Yai | gubbong /ɡubboŋ/ | gabuuga /ˈɡabuːɡa/ | — | ngampu /ŋampu/ | ngampu /ŋampu/ | ngampu /ŋampu/ | kampiny /kampiɲ/ |
| Nyumba | kuni /kuni/ | ngurang /ˈŋuɻaŋ/ | nhurra /ɳuɻa/ | ngurra /ŋura/ | ngurra /ŋuɾa/ | ngura /ŋuɻa/ | mayaru /majaɻu/ |
| Asali | kawangkal /kawaŋkal/ | ngarruu /ˈŋaruː/ | — | karluwari /kaɭuwaɻi/ | ngalypuru /ŋaʎpuɻu/ | tjuratja /ˈcuɾaca/ | karlaka /ˈkaɭaka/ |
| Kula | daring /daɻiŋ/ | dharra /ˈd̪ara/ | ngarna /ŋaɻna/ | ngalku- /ŋalku/ | ngalkuni /ŋalkuni/ | ngalkuni /ŋalkuni/ | ngarnu /ŋaɳu/ |
| Kunywa | nyu /ɲu/ | widyarra /ˈwiɟara/ | nyuna /ɲuna/ | jikirnu /cikiɳu/ | tjikini /cikini/ | tjikini /cikini/ | ngarnu /ŋaɳu/ |
| Kulala | ngambori /ŋamboɻi/ | — | wuupata /wuːpata/ | kunyalarri- /kuɲalari/ | kunkunpa /kunkunpa/ | kunkunarinyi /kuŋkunaɻiɲi/ | manyan /ˈmaɲan/ |
| Moja | meddhung /med̪uŋ/ | ngumbaay /ˈŋumbaːj/ | kuyu /kuju/ | kuju /kucu/ | kutju /kucu/ | kutju /kucu/ | layi /laji/ |
| Mbili | bula /bula/ | bula /ˈbula/ | wuthada /wut̪ada/ | kujarra /kucara/ | kutjarra /kucaɾa/ | kutjara /kucaɻa/ | kurriny /kuriɲ/ |
| Tatu | bula mittong /bula mitoŋ/ | bula-ngumbaay /ˈbulaŋumbaːj/ | marnngurdu /maɳŋuɖu/ | yurri /juri/ | tjirripala /ciripala/ | maṉkurpa /maɳkuɻpa/ | mungkartu /muŋkaʈu/ |
| Habari | yumalundi /jumalundi/ | yaama /ˈjaːma/ | — /—/ | — /—/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | — /—/ |
| Asante | miyamala /mijamala/ | mandaang guwu /ˈmandaːŋ ˈɡuwu/ | — /—/ | — /—/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | — /—/ |
| Nzuri | walunga /waluŋa/ | marang /ˈmaɻaŋ/ | walykumarra /waʎkumaɻa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | wulyu /wuʎu/ |
| Nyekundu | dhiram-dhiram /d̪iɾamd̪iɾam/ | girri-girri /ˈɡiriɡiri/ | marniwidi /maɳiwidi/ | miji-miji /miɟimiɟi/ | yulpa /julpa/ | tjitintjitinpa /tʃitintʃitinpa/ | ngirljarti /ŋiɭɟaʈi/ |
| Nyeupe | daguru-gurag /daɡuɾuɡuɾaɡ/ | barrabarra /ˈbarabara/ | wilidi /wilidi/ | ngintarlpa /ŋintaɭpa/ | piranpa /piɾanpa/ | piranpa /piɾanpa/ | parpjarti /ˈpaɻpɟaɻti/ |
| Nyeusi | buru-bura /buɻubuɻa/ | buudhang /ˈbuːd̪aŋ/ | — | — | maru /maɻu/ | maṟu /maɻu/ | kurnkurn /kuɳkuɳ/ |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap