Lazuri
Laz
Kartvelian
Laz (autonymously Lazuri) is a Kartvelian language closely related to Mingrelian, spoken by around 150,000 people primarily on the Black Sea coast of northeastern Turkey (Rize and Artvin provinces) and small populations in Adjara, Georgia. The Laz are a Christian-origin people who converted to Islam during the Ottoman period and now identify primarily as Sunni Muslim Turks of Caucasian heritage. Linguistically, Laz is part of the Zan branch of Kartvelian alongside Mingrelian (xmf), with which it forms a dialect continuum across the Turkish-Georgian border. The Laz language has no official status in Turkey, where it has been suppressed under the linguistic homogenization policies of the Turkish Republic since 1923, and is now severely endangered as younger generations speak only Turkish. The Laz Institute (Laz Enstitüsü) established in 2013 is the main contemporary revitalization effort.
Where it is spoken
87 core words in Laz
Sources
Words compared
Compared with languages in the same classification: Kartvelian
| Meaning | Laz | Mingrelian | Georgian | Svan | Proto-Kartvelian | Tsez | Aymara |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Water | წკარი /tsʼkari/ | წყარი /tsʼqʼari/ | წყალი /tsʼqʼali/ | ლიც /litsʼ/ | *c̣q̇ar- /c̣q̇ar/ | лъи /ɬi/ | uma /uma/ |
| Fire | დაჩხური /datʃxuri/ | დაჩხირი /datʃxiri/ | ცეცხლი /tsetsxli/ | ლემესგ /lemesɡ/ | *cecxl- /cecxl/ | цӏи /tsʼi/ | nina /nina/ |
| Sun | მჟორა /mʒora/ | ბჟა /bʒa/ | მზე /mze/ | მიჟ /miʒ/ | *mze- /mze/ | бухъ /buq/ | inti /inti/ |
| Moon | თუთა /tʰutʰa/ | თუთა /tʰutʰa/ | მთვარე /mtʰvare/ | დოშდულ /doʃdul/ | *tute- /tute/ | буци /butsi/ | phaxsi /pʰaχsi/ |
| Star | მურუცხი /murutsxi/ | მურიცხი /muritsxi/ | ვარსკვლავი /varskvlavi/ | ამტყუ̂ა̈სგ /amtʼqʼwæsɡ/ | — /—/ | ца /tsa/ | warawara /waɾawaɾa/ |
| Night | სერი /seri/ | სერი /seri/ | ღამე /ɣame/ | ლეთ /let/ | *na /na/ | нешохӏоси гъуди /neʃoħosi ʁudi/ | aruma /aruma/ |
| Rain | ჭიმა /tʃʼima/ | ჭვიმა /tʃʼvima/ | წვიმა /tsʼvima/ | უჩხა /ˈutʃxa/ | *cvim- /tsvim/ | хъема /qema/ | jallu /ˈxaʎu/ |
| Snow | მთვირი /mtviri/ | თირი /tʰiri/ | თოვლი /tʰovli/ | მუს /mus/ | *towl- /towl/ | иси /isi/ | khunu /kʰunu/ |
| Wind | იხი /ixi/ | ბორია /boria/ | ქარი /kʰari/ | ბიქუ̂ /bikʰw/ | — | лъаци /ɬaci/ | thaya /ˈtʰaja/ |
| Earth | ლეტა /letʼa/ | დიხა /dixa/ | მიწა /mitsʼa/ | გიმ /ɡim/ | — | ракь /ratɬʼ/ | uraqi /uɾaqi/ |
| Stone | ქვა /kʰva/ | ქუა /kʰua/ | ქვა /kʰva/ | ბაჩ /batʃ/ | *ḳwa /kʼwa/ | гъуӏл /ʁˤul/ | qala /ˈqala/ |
| Mountain | დაღი /daɣi/ | გვალა /ɡvala/ | მთა /mtʰa/ | ლახუ̂ /laxw/ | — | хӏон /ħon/ | qullu /quʎu/ |
| Sea | ზუღა /zuɣa/ | ზუღა /zuɣa/ | ზღვა /zɣva/ | ძუღუ̂ა /dzuɣwa/ | *zoɣwa- /zoɣwa/ | ралъад /raɬad/ | lamara /lamara/ |
| Mother | ნანა /nana/ | დიდა /dida/ | დედა /deda/ | დი /di/ | *deda- /deda/ | эни /eni/ | mama /mama/ |
| Father | ბაბა /baba/ | მუმა /muma/ | მამა /mama/ | მუ /mu/ | *mama- /mama/ | обу /obu/ | tata /tata/ |
| Daughter | ბოზომოთა /bozomotʰa/ | ცირა /tsira/ | ქალიშვილი /kʰaliʃvili/ | ჰასუ̂იშ /haswiʃ/ | *asul- /asul/ | кид /kid/ | phucha /pʰutʃa/ |
| I | მა /ma/ | მა /ma/ | მე /me/ | მი /mi/ | *me /me/ | ди /di/ | naya /naja/ |
| You | სი /si/ | სი /si/ | შენ /ʃen/ | სი /si/ | *sen- /sen/ | ми /mi/ | juma /xuma/ |
| We | ჩქუ /tʃku/ | ჩქი /tʃkʰi/ | ჩვენ /tʃʰven/ | ნა̈ჲ /næj/ | *čwen /tʃwen/ | эли /eli/ | jiwasa / nanaka /xiwasa / nanaka/ |
| Name | ჯოხო /dʒoxo/ | ჯოხო /dʒoxo/ | სახელი /saxeli/ | ჟახე /ʒaxe/ | *saqel- /saqel/ | ци /tsi/ | suti /suti/ |
| Person | კოჩი /kʼotʃi/ | კოჩი /kʼotʃi/ | ადამიანი /adamiani/ | ამსუ̂ალდ /amswald/ | — | инсан /insan/ | jaqi /xaqi/ |
| Head | თი /tʰi/ | დუდი /dudi/ | თავი /tʰavi/ | თხუ̂იმ /tʰxwim/ | *taw- /taw/ | къиӏм /qˤʼim/ | pʼiqi /pʼiqi/ |
| Eye | თოლი /tʰoli/ | თოლი /tʰoli/ | თვალი /tʰvali/ | თე /tʰe/ | *tʼwal- /tʼwal/ | озури /ozuri/ | nayra /najɾa/ |
| Ear | უჯი /udʒi/ | ჸუჯი /ʔudʒi/ | ყური /qʼuri/ | შდიმ /ʃdim/ | *qur- /qur/ | ахӏа /aħa/ | jinchu /xintʃu/ |
| Nose | ჩხვინდი /tʃxvindi/ | ჩხვინდი /tʃxvindi/ | ცხვირი /tsxviri/ | ნეფხუ̂ნა /nepʰxwna/ | *cxwir- /tsxwir/ | маӏли /mˤali/ | nasa /ˈnasa/ |
| Mouth | პიჯი /pʼidʒi/ | პიჯი /pʼidʒi/ | პირი /pʼiri/ | უ̂იშკუ̂ /wiʃkʼw/ | — | гьахъу /haqu/ | laka /ˈlaka/ |
| Tooth | კიბირი /kʼibiri/ | კიბირი /kʼibiri/ | კბილი /kʼbili/ | შდიკ /ʃdik/ | *swa /sʷa/ | кӏицу /kʼitsu/ | lakʼa /lakʼa/ |
| Tongue | ნენა /nena/ | ნინა /nina/ | ენა /ena/ | ნინ /nin/ | *bli /bli/ | мец /mets/ | laxra /laχra/ |
| Hand | ხე /xe/ | ხე /xe/ | ხელი /xeli/ | ში /ʃi/ | *qel- /qel/ | рекьа /retɬʼa/ | ampara /ampaɾa/ |
| Foot | კუჩხე /kʼutʃxe/ | კუჩხი /kʼutʃxi/ | ფეხი /pʰexi/ | ჭიშხ /tʃʼiʃx/ | *berq- /berq/ | рори /rori/ | kayu /kaju/ |
| Heart | გური /ɡuri/ | გური /ɡuri/ | გული /ɡuli/ | გვი /ɡwi/ | *gul- /gul/ | рокӏу /rokʼu/ | chuyma /tʃujma/ |
| Bone | ყვილი /qʼvili/ | ძვალი /dzvali/ | ძვალი /dzvali/ | ჯიჯუ̂ /dʒidʒw/ | *ʒ₁ʒ₁w-al- /dzdzwal/ | лӏуза /tɬuza/ | chʼakha /tʃʼakʰa/ |
| Blood | დიცხირი /ditsxiri/ | ზისხირი /zisxiri/ | სისხლი /sisxli/ | ზისხ /zisx/ | *swiᴬ /swi/ | ийо /ijo/ | wila /wila/ |
| Love | ოროფა /oropa/ | ჸოროფა /ʔoropʰa/ | სიყვარული /siqʼvaruli/ | — /—/ | *q̇war- /qʼwar/ | уйла /ujla/ | munasiña /munasiɲa/ |
| Tree | ჯა /dʒa/ | ჯა /dʒa/ | ხე /xe/ | მეგა̈მ /meɡæm/ | — /—/ | гъун /ʁun/ | quqa /quqa/ |
| Dog | ჯოღორი /dʒoɣori/ | ჯოღორი /dʒoɣori/ | ძაღლი /dzaɣli/ | ჟეღ /ʒeɣ/ | *ʒaɣl- /ʒaɣl/ | гъваӏй /ʁʷˤaj/ | anu /anu/ |
| Cat | კატუ /kʼatʼu/ | კატუ /kʼatʼu/ | კატა /kʼatʼa/ | ციცუ̂ /tsitsw/ | — /—/ | кӏетӏу /kʼetʼu/ | phisi /pʰisi/ |
| Fish | ჩხომი /tʃxomi/ | ჩხომი /tʃxomi/ | თევზი /ˈtʰevzi/ | ცუზ /tsuz/ | *tewz- /tewz/ | бесуро /besuro/ | challwa /tʃaʎwa/ |
| Bird | კინჩი /kʼintʃi/ | ჩიტი /tʃitʼi/ | ჩიტი /tʃʰitʼi/ | ნა̈პოლ /næpʼol/ | *sir- /sir/ | агъи /aʁi/ | jamachʼi /xamatʃʼi/ |
| Butterfly | ფარფალი /pʰarpʰali/ | ფარფალია /pʰarpʰalia/ | პეპელა /pʼepʼela/ | — | *perper- /perper/ | кьандилу /tɬʼandilu/ | pilpintu /pilpintu/ |
| Egg | მაქვალი /makvali/ | მარქვალი /markʰvali/ | კვერცხი /kʼvertsxi/ | ლჷგრე /ləɡre/ | — | кӏенечӏ /kʼenetʃʼ/ | kʼawna /kʼawna/ |
| Bear | მთუთი /mtʰutʰi/ | თუნთი /tʰuntʰi/ | დათვი /datʰvi/ | და̈შდვ /dæʃdv/ | *datw- /datw/ | зе /ze/ | jukumari /xukumaɾi/ |
| Horse | ნცხენი /ntsxeni/ | ცხენი /tsxeni/ | ცხენი /tsxeni/ | ჩა̈ჟ /tʃʰæʒ/ | — | гулу /ɡulu/ | kawallu /kawaʎu/ |
| House | ოხორი /oxori/ | ოხორი /oxori/ | სახლი /saxli/ | კოჯ /kʼodʒ/ | — /—/ | гъуӏткӏу /ʁˤutkʼu/ | uta /uta/ |
| Milk | ბჯა /bdʒa/ | ბჟა /bʒa/ | რძე /rdze/ | ლჷჯე /lɨdʒe/ | — | гъаӏ /ʁaʕ/ | millkʼi /miʎkʼi/ |
| Honey | თოფური /tʰopʰuri/ | თოფური /tʰopʰuri/ | თაფლი /tʰapʰli/ | თუ /tʰu/ | *tapl- /tapl/ | нуци /nutsi/ | miskʼi /miskʼi/ |
| Salt | მცუმუ /mtsumu/ | ჯიმუ /dʒimu/ | მარილი /marili/ | ჯიმ /dʒim/ | *ʒ₁um- /dzum/ | цийо /tsijo/ | jayu /ˈxaju/ |
| Wine | ღვინი /ɣvini/ | ღვინი /ɣvini/ | ღვინო /ɣvino/ | ღვინელ /ɣvinel/ | *ɣwino- /ɣwino/ | ша /ʃa/ | vino /vino/ |
| Rice | ბრინჯი /brindʒi/ | ორზა /orza/ | ბრინჯი /brindʒi/ | — | — | — | arusa /aɾusa/ |
| Iron | ერკინა /erkʼina/ | რკინა /rkʼina/ | რკინა /rkʼina/ | ბერეჟ /bereʒ/ | — | гер /ɡer/ | qillaya /qiʎaja/ |
| Wheel | ბარბალი /barbali/ | ბორბალი /borbali/ | ბორბალი /borbali/ | ბარბელ /barbel/ | — | аӏгъур /aˤʁur/ | rueda /ɾweda/ |
| Silk | მეტაქსი /metʼakʰsi/ | აბრეშუმი /abreʃumi/ | აბრეშუმი /abreˈʃumi/ | ყა̈ჭ /qʼætʃʼ/ | — | дарай /daraj/ | seda /seda/ |
| Book | სუპარა /supʼara/ | წინგი /tsʼinɡi/ | წიგნი /ˈtsʼiɡni/ | ლა̈ირ /læir/ | — | тӏек /tʼek/ | panka /panka/ |
| Eat | ჩამუ /tʃamu/ | ჭკომუა /tʃʼkʼomua/ | ჭამა /tʃʼama/ | ლიზუ̂ებ /lizweb/ | *č̣am- /č̣am/ | иша /iʃa/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ |
| Drink | ხცემა /xtsema/ | წუმა /tsʼuma/ | დალევა /daleva/ | ლითრე /litʰre/ | *s₁w- /sw/ | хӏалӏа /ħatɬa/ | umaña /umaɲa/ |
| Sleep | ონჯირუ /ondʒiru/ | — | ძილი /dzili/ | ლიუ̂ჟე /liwʒe/ | — | кеца /ketsʼa/ | ikiña /iˈkiɲa/ |
| One | არ /ar/ | ართი /artʰi/ | ერთი /ertʰi/ | ეშხუ /eʃxu/ | *ert- /ert/ | сис /sis/ | maya /maja/ |
| Two | ჟურ /ʒur/ | ჟირი /ʒiri/ | ორი /ori/ | ჲორი /jori/ | *jor- /jor/ | къӏано /qˤʼaːno/ | paya /paja/ |
| Three | სუმ /sum/ | სუმი /sumi/ | სამი /sami/ | სემი /semi/ | *sam- /sam/ | лъоӏно /ɬoˤno/ | kimsa /kimsa/ |
| Four | ოთხო /otxo/ | ოთხი /otʰxi/ | ოთხი /otxi/ | უ̂ოშთხუ̂ /woʃtʰxw/ | *otxo- /otxo/ | уйно /ujno/ | pusi /pusi/ |
| Five | ხუთ /xutʰ/ | ხუთი /xutʰi/ | ხუთი /xutʰi/ | უ̂ოხუ̂იშდ /woxwiʃd/ | *xut- /xut/ | лъено /ɬeno/ | phisqa /ˈpʰisqa/ |
| Hundred | ოში /oʃi/ | ოში /oʃi/ | ასი /asi/ | აშირ /aʃir/ | *as- /as/ | бишон /biʃon/ | pataka /pataka/ |
| Hello | ბრუნდი /brundi/ | გომორძგუა /ɡomordzɡua/ | გამარჯობა /ɡamardʒoba/ | ხოჩაპ /xotʃapʰ/ | — /—/ | салам /salam/ | kamisaki /kamisaki/ |
| Thank you | ბერეკეთი /berekʰetʰi/ | მარდი /mardi/ | მადლობა /madloba/ | ხოჩამდ /xotʃamd/ | — /—/ | баркалла /barkalːa/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ |
| Good | ჯურა /dʒura/ | ჯგირი /dʒɡiri/ | კარგი /kʼarɡi/ | ხოჩა /xotʃa/ | — /—/ | игу /iɡu/ | suma /suma/ |
| New | აღანი /aɣani/ | ახალი /axali/ | ახალი /axali/ | მახე /maxe/ | *max- /max/ | эцӏну /etsʼnu/ | machaqa /matʃaqa/ |
| Red | მჭითა /mtʃʼitʰa/ | ჭითა /tʃʼitʰa/ | წითელი /tsʼitʰeli/ | წჷრნი /tsʼərni/ | *čʼitʼel- /čʼitʼel/ | цӏуда /tsʼuda/ | wila /wila/ |
| White | ქჩე /kʰtʃe/ | ჩე /tʃe/ | თეთრი /tʰetʰri/ | თუ̂ეთუ̂ნე /tʰwetʰwne/ | *ter- /ter/ | алукӏа /alukʼa/ | janqʼu /ˈxaɴqʼu/ |
| Black | უჩა /utʃa/ | უჩა /utʃa/ | შავი /ʃavi/ | მეშხე /meʃxe/ | — | хъаӏба /qˤaba/ | chʼiyara /tʃʼijara/ |
| Green | ხანჭელი /xantʃʼeli/ | წვანე /tsʼvane/ | მწვანე /mtsʼvane/ | ჲჷრჟი /jərʒi/ | — | цӏицӏира /tsʼitsʼira/ | chʼuxña /tʃʼuxɲa/ |
| Blue | ჯღატა /dʒɣatʼa/ | ლურჯი /lurdʒi/ | ლურჯი /ˈlurdʒi/ | ჲჷრჟი /jərʒi/ | — | нига /ˈniɡa/ | larama /laɾama/ |
| Cuckoo | გუგული /ɡuɡuli/ | გუგული /ɡuɡuli/ | გუგული /ɡuɡuli/ | — | *gugul- /gugul/ | куку /kuku/ | — |
| Computer | ბილგისაჲარი /bilɡisajari/ | კომპიუტერი /kʼompʼiuˈtʼeri/ | კომპიუტერი /kʼompʼiutʼeri/ | — | — | — | atamiri /atamiɾi/ |
| Tea | ჩაჲი /tʃʰaji/ | ჩაი /tʃʰai/ | ჩაი /tʃʰai/ | ჩაი /tʃʰai/ | — | чай /tʃaj/ | — |
| Coffee | კავე /kʼave/ | ყავა /qʼava/ | ყავა /qʼava/ | — | — | — | café /kafe/ |
| Sugar | შექერი /ʃekʰeri/ | შანქარი /ʃankʰari/ | შაქარი /ʃakʰari/ | შაქარ /ʃakʰar/ | — | чакар /tʃakar/ | azúcar /asukar/ |
| Orange | ფოტუკალი /pʰotʼukʼali/ | — | ფორთოხალი /pʰortʰoxali/ | — | — | — | — |
Page 1/10
Open the interactive map: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Part of LangMap — a linguistic visualization project. This is a static, crawlable summary; the interactive maps offer pronunciation audio, filters, and a globe view.
Made by Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap home