Aghem
atlantico-congo (bantu, grassfields, ring)
L'aghem (anche wum) è una lingua bantu dei Grassfields del ramo Ring, parlata nella zona di Wum, nella Regione del Nord-Ovest del Camerun. La sua influenza linguistica è sproporzionata rispetto alle sue dimensioni: l'ampio lavoro di Larry Hyman sull'aghem (in particolare la monografia del 1979 "Aghem Grammatical Structure") l'ha consacrato come lingua di riferimento fondamentale per il tono, la marcatura del focus e i sistemi di classi nominali nella linguistica africana. Notevole per un insolito sistema di focus a due livelli, marcato dalla collocazione postverbale del soggetto rispetto a quella in situ, e per un sistema tonale con toni fluttuanti e downstep.
Dove si parla
87 parole essenziali in aghem
Fonti
Parole a confronto
Confronto con lingue della stessa classificazione: atlantico-congo (bantu, grassfields, ring)
| Significato | Aghem | Meta' | Lingua Situ rGyalrong | Ewondo | Berom | Blin | Dan |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | mùghù /mùɣù/ | mɨnib /mɨnib/ | tə-tɕi /tətɕi/ | medzim /medzim/ | nshí /nʃí/ | ዓቍ /ʕakʷʼ/ | yi̋ /ji̋/ |
| Fuoco | wə̀n /wə̀n/ | ɨwid /ɨwid/ | tə-mtɕək /təmtɕək/ | ndoa /ndoa/ | kya /kʲa/ | ለኻ /ləxa/ | pɛ̄ŋ /pɛ̄ŋ/ |
| Sole | zuuw /zuːw/ | nyùmə̀ /ɲùmə̀/ | kə-jam /kəjam/ | dzōb /dʒoːb/ | gwi /ɡwi/ | ኳራ /kʷara/ | yʌ́nŋ̏ /jʌ̃́ŋ̏/ |
| Luna | dzɔ̄ŋ /dzɔ̄ŋ/ | ɨmɨg /ɨmɨɡ/ | tsə la /tsəla/ | ngɔn /ŋɡɔn/ | pwɛl /pwɛl/ | አርባ /ʔarba/ | sű /sű/ |
| Stella | sə̀ghàbəlà /sə̀ɣàbəlà/ | fɨtəmɨ /fɨtəmɨ/ | tsəu ri /tsəuri/ | ôtɛtɛ /ótɛtɛ/ | taŋaten /taŋaˈten/ | ሽንግርዋ /ʃɨnɡrɨwa/ | sűsʌ̄nŋ́ /sűsʌ̃̄ŋ́/ |
| Notte | achoʼ /atʃoʔ/ | ɨzimɨ /ɨzimɨ/ | tə-mor /təmor/ | alu /alu/ | turuk /turuk/ | ቂር /kʼir/ | gbēŋ /ɡbēŋ/ |
| Pioggia | ghuuw /ɣuːw/ | mbə̀ŋ /mbə̀ŋ/ | tə-mu /təmu/ | mveŋ /mvəŋ/ | rwak /rwak/ | — | dhā /ɗā/ |
| Neve | fùuŋ /fùːŋ/ | — | ta-jpa /tajpa/ | — | — | — | — |
| Vento | kwɛ̌ɛ /kwɛ̌ː/ | əfim /əfim/ | kʰa li /kʰali/ | evundu /evundu/ | gul /ɡul/ | — | tɛ̋ɛ /tɛ̋ː/ |
| Pietra | tia /tia/ | ɨti /ɨti/ | ndʑə lək /ndʑələk/ | akok /akok/ | fwa /fwa/ | — | gwʌ̏ /ɡwʌ̏/ |
| Montagna | kwàʼ /kwàʔ/ | ɨwum /ɨwum/ | ro ŋɡo /roŋɡo/ | nkol /ŋkol/ | raku /raku/ | — | tɔ̏n /tɔ̃̏/ |
| Mare | dzùghùntsòʼ /dzùɣùntsòʔ/ | rɨ̀bàà /rɨ̀bàà/ | rɟjɐ mtsho /rɟjɐmtsʰo/ | maŋ /maŋ/ | gworep /ɡworep/ | — | wèeyȉ /wèːjȉ/ |
| Madre | zə̂ /zə̂/ | nɨ̌ŋ /nɨ̌ŋ/ | tə-mo /təmo/ | nyia /ɲia/ | neng /neŋ/ | ገና /ɡəna/ | dhē /ɗē/ |
| Padre | tsele /tsele/ | mbǎʼ /mbǎʔ/ | tɐ-pɐ /tɐpɐ/ | tara /taɾa/ | da /da/ | እኽር /ʔɨxɨr/ | dʌ̄ /dʌ̄/ |
| Io | à /à/ | mə̀ /mə̀/ | nga /ŋa/ | ma /má/ | mé /mé/ | ኣን /ʔan/ | n̄ /ŋ̄/ |
| Tu | ò /ò/ | àwɔ̀ /àwɔ̀/ | no /no/ | wa /wá/ | hwo /hwo/ | እንቲ /ʔɨnti/ | ī /ī/ |
| Noi | — /—/ | — /—/ | ŋəɲe /ŋəɲe/ | bia /bjá/ | wot /wot/ | ይን /jɨn/ | kwā / yī /kwā / jī/ |
| Nome | zən /zən/ | ɨkum /ɨkum/ | tə-rmɐ /tərmɐ/ | jôé /ʒóé/ | reza /ˈrɛza/ | ስⶖ /sɨŋʷ/ | tɔ́ /tɔ́/ |
| Persona | ghùw /ɣùw/ | wə̀d /wə̀d/ | tə-rmi /tərmi/ | môt /mɔt/ | mwat /mwat/ | — | bhɛ̄n /mɛ̃̄/ |
| Testa | kətuw /kətuw/ | ətu /ətu/ | tako /tako/ | nlo /nlo/ | rato /rato/ | — | gɔ̏ /ɡɔ̏/ |
| Occhio | sə /sə/ | ɨghə /ɨɣə/ | tə-mɲak /təmɲak/ | dzìs /dʒis/ | ryis /rjis/ | ዕል /ʕɨl/ | ya̋n /jã̋/ |
| Orecchio | tùŋlo /tùŋlo/ | ətǒŋ /ətǒŋ/ | tə-rna /tərna/ | alo /alo/ | fwoŋ /fwoŋ/ | — | tő /tő/ |
| Bocca | dzughu /dzuɣu/ | ɨchû /ɨtʃû/ | tə-kʰa /təkʰa/ | anyu /aɲu/ | nu /nu/ | አብ /ʔəb/ | dhi̋ /ɗi̋/ |
| Dente | sɔŋ /sɔŋ/ | ɨsɔŋ /ɨsɔŋ/ | tə-swa /təswa/ | asoŋ /asoŋ/ | hwin /hʷin/ | እርኲ /ʔɨrkʷi/ | sɔ̋n /sɔ̃̋/ |
| Lingua | nom /nom/ | ɨnemɨ /ɨnemɨ/ | tə-ɕme /təɕme/ | ôyem /ojəm/ | lem /lɛm/ | ላንቂ /lankʼi/ | dhɛ́ɛ̏n /nɛ̃́ɛ̃̏/ |
| Mano | kwe /kwe/ | əbɔ /əbɔ/ | ta-jɐk /tajɐk/ | woó /woʔó/ | vwɔ /vwɔ/ | ናን /nan/ | kɔ̏ /kɔ̏/ |
| Cuore | fə̂ŋ /fə̂ŋ/ | fîŋ /fîŋ/ | tə-ɕne /təɕne/ | nlem /nlem/ | yey /jej/ | ለበካ /ləbəka/ | zūʌ̋ /zūʌ̋/ |
| Osso | xo /xo/ | əwu /əwu/ | ʃa-rə /ɕarə̂/ | évés /évɛ́s/ | kup /kup/ | ናሽ /naʃ/ | gā /ɡā/ |
| Sangue | tikaŋ /tikaŋ/ | ənəm /ənəm/ | ta-ɕi /taɕi/ | meki /meki/ | nemi /nemi/ | ብር /bɨr/ | yɔ̀ɔn /jɔ̃̀ː/ |
| Amore | ləgha /ləɣa/ | ghaʼ /ɣaʔ/ | nə-ŋɯ /nəŋɯ/ | nyeʼe /ɲeʔe/ | shìr /ʃìɾ/ | እንከሊ /ʔɨnkəli/ | dhɔ̏ /ɗɔ̏/ |
| Albero | kâʼ /kâʔ/ | əzed /əzed/ | ʃək phu /ʃəkpʰu/ | elé /elé/ | cɔgɔt /tʃɔɡɔt/ | ካና /kana/ | dhɯ̋ /ɗɯ̋/ |
| Cane | bvʉ /bvʉ/ | bu /bu/ | kʰə na /kʰəna/ | mvu /mvu/ | vu /vu/ | ግድጝ /ɡɨdɨŋ/ | gbɛ̂n /ɡbɛ̃̂/ |
| Gatto | gò /ɡò/ | guŋ /ɡuŋ/ | to ru /toru/ | esìŋga /esiŋɡa/ | mìshí /mìʃí/ | ዱሙ /dumːu/ | gwa̋n /ɡwã̋/ |
| Pesce | tsəgha /tsəɣa/ | ɨgwi /ɨɡwi/ | tʃə wjo /tʃəwjo/ | kos /kos/ | tok /tok/ | ዓሳ /ʕasa/ | yúɤ̏ɤ /júɤ̏ː/ |
| Uccello | nwə̀n /nwə̀n/ | rɨnən /rɨnən/ | kə-wjam /kəwjam/ | anon /anɔn/ | non /non/ | ጀኸላ /dʒəxəla/ | bhȁan /mã̏ː/ |
| Uovo | eghum /eɣum/ | ɨbom /ɨbom/ | pka tʃu ŋɡam /pkatʃuŋɡam/ | aki /aki/ | regyi /reɡʲi/ | — | yȁan /jã̏ː/ |
| Cavallo | kə̀anyòm /kə̀aɲòm/ | ngyi /ŋɡji/ | mbro /mbro/ | ekabeli /ekabeli/ | dwa /dwa/ | — | sòȍ /sòȍ/ |
| Casa | ndughu /nduɣu/ | nəb /nəb/ | tə-tʃəm /tətʃəm/ | nda /nda/ | lɔ /lɔ/ | ሊጝን /liŋɨn/ | kɔ́ /kɔ́/ |
| Latte | kəmēlē /kəmēlē/ | ɨbən /ɨbən/ | tə lo /təlo/ | menyan /meɲan/ | nevasal /nevasal/ | — | dhɔ̋ndhɔ̋n /nɔ̃̋nɔ̃̋/ |
| Miele | fə̀dɔ̂ŋ /fə̀dɔ̂ŋ/ | ju /dʒu/ | mba mbu ndʑo ndzɐ /mbambundʑondzɐ/ | woe /woe/ | shok /ʃok/ | — | zɔ̋yɔ̋n /zɔ̋jɔ̃̋/ |
| Sale | ntsôʼ /ntsôʔ/ | fɨ̀ŋgwaŋ /fɨ̀ŋɡwaŋ/ | tsʰɐ /tsʰɐ/ | nku /ŋku/ | nevwashe /nevwaʃe/ | — | wèe /wèː/ |
| Vino | lʉ̀ /lʉ̀/ | mɨnoʼ /mɨnoʔ/ | — | wayn /wajn/ | nshî anap /nʃî anap/ | — | — |
| Ferro | ubvūʼ /ubvūʔ/ | ɨka /ɨka/ | ʃam /ʃam/ | ekye /ekje/ | dyam /dʲam/ | — | pȉɤ /pȉɤ/ |
| Libro | mwàʼsò /mwàʔsò/ | ə̀ŋwàʼnɨ̀ /ə̀ŋwàʔnɨ̀/ | tə tha /tətʰa/ | kalara /kalara/ | bwok-basa /bwokbasa/ | — | sʌ́ʌdhɛ̋bȅ /sʌ́ːɗɛ̋bȅ/ |
| Mangiare | pfʉa /pfʉa/ | jɨg /dʒɨɡ/ | ka-za /kaza/ | di /di/ | rì /ɾì/ | ቍና /kʷʼɨna/ | bhɤ̏ /ɓɤ̏/ |
| Bere | mʉ̌a /mʉ̌a/ | nɔ /nɔ/ | ka-mot /kamot/ | nyu /ɲu/ | sɔ /sɔ/ | ጅዕና /dʒɨʕna/ | bhɯ̄n /mɯ̃̄/ |
| Dormire | bwii /bwiː/ | gwen /ɡwen/ | ka-rma /karma/ | — | — | — | yī zʌ̄ /jī zʌ̄/ |
| Uno | mɔ̀ʼ /mɔ̀ʔ/ | mɔʼ /mɔʔ/ | kə-tek /kətek/ | fok /fok/ | gwiniŋ /ɡwiniŋ/ | ላዅ /laxʷ/ | dō /dō/ |
| Due | bə̀ghà /bə̀ɣà/ | be /be/ | kə-nəs /kənəs/ | bɛ̌ /bɛ̌/ | bà /bà/ | ለጛ /ləŋa/ | plɛ̀ /plɛ̀/ |
| Tre | tɨ́gá /tɨ́ɣá/ | tad /tad/ | kə-sam /kəsam/ | lɛ́ /lɛ́/ | tat /tat/ | ሰዃ /səxʷa/ | yȁagā /jȁːɡā/ |
| Quattro | cìakɔ̀ /tʃìakɔ̀/ | kwè /kwè/ | kə-wdi /kəwdi/ | nyi /ɲì/ | naas /naːs/ | ሰጃ /sədʒa/ | yȉisīɤ /jȉːsīɤ/ |
| Cinque | tɛ̀ /tɛ̀/ | tân /tân/ | kəmŋo /kəmŋo/ | tán /tán/ | tungun /tuŋun/ | ኣንኳ /ʔankʷa/ | sɔ̋ɔdhű /sɔ̋ːɗű/ |
| Ciao | kâaʼ /kaːʔ/ | — /—/ | ŋ̩ /ŋ̩/ | mbɔlɔ /mbɔlɔ/ | kèèlé /kèːlé/ | — /—/ | dhæ̀ækpœ̀œ /ɗæ̀ːkpɒ̀ː/ |
| Grazie | ŋyaaʼ /ŋjaːʔ/ | məben-əwe /məben əwe/ | ʒo /ʒɔ/ | akiba /akiba/ | gèyak /ɡèjak/ | — /—/ | dhūnwɛ̋ɛ /nũ̄wɛ̋ː/ |
| Buono | dzûŋ /dzûŋ/ | chɔ̀m /tʃɔ̀m/ | kə-sna /kəsna/ | mbaŋ /mbaŋ/ | ryat /rjat/ | ትክያዅ /tɨkjaxʷ/ | sʌ̏ /sʌ̏/ |
| Nuovo | fughu /fuɣu/ | fi /fi/ | kə-ʃək /kəʃək/ | mkpaman /mkpaman/ | pas /pas/ | — | dȅe /dȅː/ |
| Rosso | bàŋ /bàŋ/ | bàŋ /bàŋ/ | kəwurnɛ /kəwurnɛ/ | nyín /ɲín/ | swinang /swinaŋ/ | ሳራዅ /saraxʷ/ | tɛ̋ɛn /tɛ̃̋ː/ |
| Bianco | fə̀m /fə̀m/ | rɨ̀fɨ /rɨ̀fɨ/ | kəpram /kəpram/ | mfum /mfum/ | pɛŋ /pɛŋ/ | ጫዕዳዅ /tʃʼaʕɨdaxʷ/ | pűu /pűː/ |
| Nero | ləŋ /ləŋ/ | firɨ /firɨ/ | kə-nɐk /kənɐk/ | evindi /evindi/ | si /si/ | ንሺራዅ /nɨʃiraxʷ/ | — |
Pagina 1/8
Apri la mappa interattiva: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.
Realizzato da Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Home LangMap