Okanisi tongo

Kiaukan

Krioli ya Kiingereza

FamiliaKrioli ya Kiingereza Wasemaji~30K (Suriname) + ~15K (French Guiana) HatiKilatini NchiSuriname Lugha rasmiHapana (Sranan Tongo inatawala Suriname; Kifaransa kinatawala Guiana ya Ufaransa) Uhai wa lughailiyo katika hatari ISO 639-3djk

Aukan (Ndyuka, Okanisi) ni Krioli kuu ya Wamaruni ya kundi la Wamaruni wa Suriname Mashariki, iliyotokana na watu watumwa wa Afrika Magharibi waliozungumza Akan/Gbe walioikimbia mashamba ya Waholanzi katika karne ya 18 na kuanzisha jamii zinazojitegemea katika msitu wa mvua wa Mto Tapanahony. Krioli za Wamaruni wa Mashariki ni pamoja na Ndyuka, Aluku (alu), na Paramaccan (pmk), zote zikitokana na krioli ya shambani yenye msingi wa Kiingereza ya karne ya 17-18 ambayo Wamaruni waliihifadhi katika utengo wa kijiografia, huku Sranan Tongo (srn) ikistawi mijini katika pwani ya Suriname. Inatofautiana na Sranan katika fonolojia (kuhifadhi /ɲ/, vokali ndefu zaidi), mofolojia, na msamiati mkubwa wa Akan. Ufalme wa Wamaruni ulidumisha uhuru wake dhidi ya utawala wa kikoloni wa Waholanzi hadi 1760 (mkataba), ukihifadhi utofauti wa kitamaduni na kilugha.

Maeneo inakozungumzwa

Vaa lugha hii Chagua tu maneno unayopenda — huchapishwa kwa fonti ile ile ya ramani. Tengeneza fulana kwa maneno ya Kiaukan →

Maneno 87 ya msingi katika Kiaukan

Maji

wataa

wataː

Moto

faya

faja

Jua

san

saŋ

Mwezi

mun

mun

Nyota

sitari

siˈtari

Usiku

neti

neti

Mvua

alen

ˈaːlɛn

Upepo

winta

winta

Udongo

doti

doti

Jiwe

siton

siton

Mlima

mongo

moŋo

Bahari

ze

ze

Mama

mma

mːa

Baba

tata

tata

Binti

umanpikin

umanpikin

Mimi

mi

mi

Wewe

yu

ju

Sisi

wi

wi

Jina

nen

nɛn

Mtu

sama

sama

Kichwa

ede

ede

Jicho

ain

ain

Sikio

yesi

jesi

Pua

noso

noso

Mdomo

mofu

mofu

Jino

tifi

tifi

Ulimi

tongo

toŋo

Mkono

ana

ana

Mguu

futu

futu

Moyo

ati

ati

Mfupa

bon

bon

Damu

buulu

buːlu

Upendo

lobi

lobi

Mti

bon

boŋ

Mbwa

dagu

daɡu

Paka

poesi

pusi

Samaki

fisi

fisi

Ndege

foo

foː

Yai

igi

iɡi

Dubu

beer

beːr

Farasi

asi

asi

Nyumba

osu

osu

Maziwa

meliki

meliki

Asali

oniki

oniki

Chumvi

sawtu

sawtu

Mvinyo

win

win

Mchele

alisi

aˈlisi

Chuma

insii

insiː

Kitabu

buku

buku

Kula

nyan

ɲaŋ

Kunywa

diingi

diːŋi

Kulala

siibi

siːbi

Moja

wan

wan

Mbili

tu

tu

Tatu

dii

diː

Nne

fo

fo

Tano

feifi

fɛifi

Mia

ondoo

ondoː

Habari

fa yu de

fa ju de

Asante

gaantangi

ɡaːntaŋi

Nzuri

boon

boːŋ

Mpya

nyun

ɲun

Nyekundu

lebi

lebi

Nyeupe

weti

weti

Nyeusi

baaka

baːka

Kijani

guun

ɡuːn

Buluu

baaw

baːw

Chai

te

te

Kahawa

kofi

kofi

Sukari

sukuu

sukuː

Chungwa

apeesina

apeːsina

99

neigintenti a neigin

nɛiɡintenti a nɛiɡin

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Krioli ya Kiingereza

Maana KiaukanKisranan TongoKreoli ya Mlango-TorresKikrioKibislamaKikriol cha BelizeKijamaika Patwah
Maji wataa /wataː/ watra /watra/ woda /woda/ wata /ˈwata/ wota /wota/ waata /waːta/ waata /waːta/
Moto faya /faja/ faya /faja/ paya /paja/ faya /ˈfaja/ faea /faea/ faiya /faija/ faiya /faija/
Jua san /saŋ/ son /son/ san /san/ san /san/ san /san/ son /son/ son /sɔn/
Mwezi mun /mun/ mun /mun/ mun /mun/ mun /mun/ mun /mun/ moon /muːn/ muun /muːn/
Nyota sitari /siˈtari/ stari /ˈstari/ sta /sta/ sta /sta/ sta /sta/ staar /staːr/ staar /staː/
Usiku neti /neti/ neti /neti/ nait /nait/ nɛt /nɛt/ naet /naet/ nait /nait/ nait /nait/
Mvua alen /ˈaːlɛn/ alen /ˈaːlɛn/ ren /ren/ ren /rɛn/ ren /rɛn/ rayn /reːn/ rien /rien/
Upepo winta /winta/ winti /ˈwinti/ win /win/ briz /briz/ win /win/ breez /briːz/ briiz /briːz/
Ukurasa 1/9

Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.

Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap