Avañe'ẽ
Kiguarani
Kitupi
Kiguarani (Avañe’ẽ) ni lugha ya tawi la Tupi–Guaraní la familia ya Kitupi. Msimbo wa makrolugha wa ISO 639-3 ni grn, ilhali Kiguarani cha Paraguay kina msimbo wake gug; aina zinazohusiana nchini Bolivia, Ajentina na Brazil ni tofauti na hazipaswi zote kuchukuliwa kuwa kiwango kimoja. Katiba ya Paraguay ya 1992 inafanya Kiguarani na Kihispania cha Kastilia kuwa lugha rasmi, na wenyeji asilia na wasio asilia hutumia sana Kiguarani cha Paraguay katika mazungumzo, utangazaji, elimu na fasihi. Sarufi yake ambatani huonyesha nafsi kwenye kitenzi na ina upangaji wa kiutendaji–kihali, huku uwiano wa unasali ukiweza kuathiri vokali, konsonanti na viambishi ndani ya neno. Tahajia sanifu hutumia alfabeti ya Kilatini yenye herufi kama ñ na alama za vokali za puani. Mawasiliano na Kihispania huunda wigo mpana wa matumizi mseto unaoitwa Jopara, si aina moja yenye mpaka mkali.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kiguarani
wifi
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Kitupi
| Maana | Kiguarani | Kigurarani cha Mbyá | Kitupinamba | Kinheengatu | Kihispania cha Argentina | Kihispania cha Uruguay | Kihispania cha Andalusia |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | y /ɨ/ | y /ɨ/ | ʼy /ʔɨ/ | ií /iˈʔi/ | agua /ˈaɣwa/ | agua /ˈaɣwa/ | agua /ˈaɣwa/ |
| Moto | tata /tata/ | tata /taˈta/ | tatá /taˈta/ | tatá /tata/ | fuego /ˈfweɣo/ | fuego /ˈfweɣo/ | fuego /ˈfweɣo/ |
| Jua | kuarahy /kwaɾahɨ/ | kuaray /kʷaɾaˈɨ/ | kuarasy /kwaɾaˈsɨ/ | kurasi /kuɾasi/ | sol /sol/ | sol /sol/ | sol /sɔl/ |
| Mwezi | jasy /dʒasɨ/ | jaxy /ʒaˈʃɨ/ | iasy /jaˈsɨ/ | yasi /jasi/ | luna /ˈluna/ | luna /ˈluna/ | luna /ˈluna/ |
| Nyota | mbyja /mbɨˈdʒa/ | jaxy tata /ʒaʃɨ taˈta/ | jasytata /jasɨtaˈta/ | yasytatá /jasɨtaˈta/ | estrella /esˈtɾeʃa/ | estrella /esˈtɾeʒa/ | estrella /ehˈtɾeʝa/ |
| Usiku | pyhare /pɨhaɾe/ | pytũ /pɨtũ/ | pytuna /pɨtuna/ | pituna /pituna/ | noche /ˈnotʃe/ | noche /ˈnotʃe/ | noche /ˈnotʃe/ |
| Mvua | ama /ˈama/ | oky /okɨ/ | amana /amaˈna/ | amana /amana/ | lluvia /ˈʒuβja/ | lluvia /ˈʒuβja/ | lluvia /ˈʝuβja/ |
| Theluji | yrypyʼa veve /ɨɾɨpɨʔa veve/ | yroʼy apĩgue /ɨɾoʔɨ apĩŋɡwe/ | amanarypyʼoka /ãmãnaɾɨpɨˈʔɔka/ | — | nieve /ˈnjeβe/ | nieve /ˈnjeβe/ | nieve /ˈnjeβe/ |
| Upepo | yvytu /ɨvɨˈtu/ | yvytu /ɨvɨˈtu/ | ybytu /ɨβɨˈtu/ | iwitú /iwiˈtu/ | viento /ˈbjento/ | viento /ˈbjento/ | viento /ˈbjento/ |
| Udongo | yvy /ɨvɨ/ | yvy /ɨˈvɨ/ | yby /ɨˈβɨ/ | iwi /iwi/ | tierra /ˈtjera/ | tierra /ˈtjera/ | tierra /ˈtjera/ |
| Jiwe | ita /iˈtaʔ/ | ita /ita/ | itá /iˈta/ | itá /iˈta/ | piedra /ˈpjeðɾa/ | piedra /ˈpjeðɾa/ | piedra /ˈpjeðɾa/ |
| Mlima | yvyty /ɨʋɨˈtɨ/ | yvyty /ɨvɨˈtɨ/ | — | iwitera /iwiteɾa/ | montaña /monˈtaɲa/ | montaña /monˈtaɲa/ | montaña /monˈtaɲa/ |
| Bahari | para /paˈɾa/ | yeʼẽ /ɨeˈʔẽ/ | paranã /paɾãˈnã/ | paranawasú /paɾanawaˈsu/ | mar /maɾ/ | mar /maɾ/ | mar /maɾ/ |
| Mama | sy /sɨ/ | xy /ʃɨ/ | sy /sɨ/ | manha /ˈmaɲa/ | madre /ˈmaðɾe/ | madre /ˈmaðɾe/ | madre /ˈmaðɾe/ |
| Baba | túva /tuva/ | tuu /tuu/ | tuba /ˈtuβa/ | paiá /paja/ | padre /ˈpaðɾe/ | padre /ˈpaðɾe/ | padre /ˈpaðɾe/ |
| Binti | tajýra /taˈdʒɨɾa/ | tajy /taˈʒɨ/ | tajyra /taˈjɨɾa/ | tayera /tajeˈɾa/ | hija /ˈixa/ | hija /ˈixa/ | hija /ˈiha/ |
| Mimi | che /ʃe/ | xee /ʃeː/ | ixé /iˈʃɛ/ | ixé /iˈʃe/ | yo /ʃo/ | yo /ʒo/ | yo /ʝo/ |
| Wewe | nde /nde/ | ndee /ndeː/ | endé /ẽˈdɛ/ | indé /ĩˈde/ | vos /bos/ | vos /bos/ | tú /tu/ |
| Sisi | ñande / ore /ɲãnde / oɾe/ | nhande / ore /ɲãnde / oɾe/ | îandé / oré /ɲãˈdɛ / oˈɾɛ/ | yandé /jãˈde/ | nosotros /noˈsotɾos/ | nosotros /noˈsotɾos/ | nosotros /noˈsotɾoh/ |
| Jina | téra /ˈtera/ | tery /teɾɨ/ | tera /ˈteɾa/ | sera /seˈɾa/ | nombre /ˈnombɾe/ | nombre /ˈnombɾe/ | nombre /ˈnombɾe/ |
| Mtu | yvypóra /ɨʋɨˈpoɾa/ | — | abá /aˈβa/ | mira /miɾa/ | persona /peɾˈsona/ | persona /peɾˈsona/ | persona /peɾˈsona/ |
| Kichwa | akã /aˈkã/ | akã /aˈkã/ | akanga /aˈkãŋa/ | akanga /akaŋa/ | cabeza /kaˈβesa/ | cabeza /kaˈβesa/ | cabeza /kaˈβesa/ |
| Jicho | tesa /tesa/ | esa /esa/ | t-esá /teˈsa/ | sesa /sesa/ | ojo /ˈoxo/ | ojo /ˈoxo/ | ojo /ˈoho/ |
| Sikio | nambi /nãmbi/ | nambi /nambi/ | nambi /nãbi/ | nambi /nambi/ | oreja /oˈɾexa/ | oreja /oˈɾexa/ | oreja /oˈɾexa/ |
| Pua | tĩ /tĩ/ | xĩ /ʃĩ/ | tĩ /tĩ/ | tĩ /tĩ/ | nariz /naˈɾis/ | nariz /naˈɾis/ | nariz /naˈɾih/ |
| Mdomo | juru /dʒuˈɾu/ | juru /ʒuˈɾu/ | îuru /juˈɾu/ | juru /juɾu/ | boca /ˈboka/ | boca /ˈboka/ | boca /ˈboka/ |
| Jino | tãi /tãj/ | taĩ /taˈĩ/ | aĩa /ãia/ | sanya /saɲa/ | diente /ˈdjente/ | diente /ˈdjente/ | diente /ˈdjente/ |
| Ulimi | kũ /kũ/ | kũ /kũ/ | apekũ /apekũ/ | apekũ /apekũ/ | lengua /ˈleŋɡwa/ | lengua /ˈleŋɡwa/ | lengua /ˈleŋɡwa/ |
| Mkono | po /po/ | po /po/ | pó /po/ | pú /pu/ | mano /ˈmano/ | mano /ˈmano/ | mano /ˈmano/ |
| Mguu | py /pɨ/ | py /pɨ/ | py /pɨ/ | pí /pi/ | pie /pje/ | pie /pje/ | pie /pje/ |
| Moyo | pyʼa /pɨʔa/ | pyʼa /pɨˈʔa/ | nheʼã /ɲẽˈʔã/ | piá /piˈa/ | corazón /koɾaˈson/ | corazón /koɾaˈson/ | corazón /koɾasɔ̃/ |
| Mfupa | kangue /kãŋɡwe/ | kãgue /kãŋɡwe/ | kanga /kaˈŋa/ | kãwera /kãweɾa/ | hueso /ˈweso/ | hueso /ˈweso/ | hueso /ˈweso/ |
| Damu | tuguy /tuɣɨ/ | tuguy /tuɣɨ/ | tuguy /tuɣɨ/ | tuwi /tuwi/ | sangre /ˈsaŋɡɾe/ | sangre /ˈsaŋɡɾe/ | sangre /ˈsaŋɡɾe/ |
| Kinyesi | tepoti /tepoti/ | — | tepoti /tepoˈti/ | tiputí /tipuˈti/ | caca /ˈkaka/ | caca /ˈkaka/ | caca /ˈkaka/ |
| Upendo | hayhu /haɨhu/ | mborayvu /mboɾaɨvu/ | aûsub /aˈwsuβ/ | saysu /sajsu/ | amor /aˈmoɾ/ | amor /aˈmoɾ/ | amor /amɔh/ |
| Mti | yvyra /ɨvɨɾa/ | yvyra /ɨvɨˈɾa/ | ybyʼrá /ɨβɨˈɾa/ | mirá /miˈɾa/ | árbol /ˈaɾβol/ | árbol /ˈaɾβol/ | árbol /aɾβɔl/ |
| Mbwa | jagua /dʒaɡwa/ | jagua /ʒaɡuˈa/ | îagûara /jaˈɣwaɾa/ | yawara /jawaɾa/ | perro /ˈpero/ | perro /ˈpero/ | perro /ˈpero/ |
| Paka | mbarakaja /mbaɾakadʒa/ | xiviʼi /ʃiviˈʔi/ | marakaîá /maɾakaˈja/ | pixana /piʃana/ | gato /ˈɡato/ | gato /ˈɡato/ | gato /ˈɡato/ |
| Samaki | pira /piɾa/ | pira /piɾa/ | pirá /piˈɾa/ | pirá /piˈɾa/ | pez /pes/ | pez /pes/ | pez /peh/ |
| Ndege | guyra /ɡʷɨɾa/ | guyra /ɡɨˈɾa/ | gûyrá /ɡʷɨˈɾa/ | wirá /wiˈɾa/ | pájaro /ˈpaxaɾo/ | pájaro /ˈpaxaɾo/ | pájaro /ˈpaxaɾo/ |
| Kipepeo | panambi /panaˈmbi/ | popo /popo/ | panam /paˈnam/ | panapana /panapana/ | mariposa /maɾiˈposa/ | mariposa /maɾiˈposa/ | mariposa /maɾiˈposa/ |
| Yai | rupiʼa /ɾupiʔa/ | rupiʼa /ɾupiʔa/ | s-upiʼa /supiˈʔa/ | supiá /supiˈa/ | huevo /ˈweβo/ | huevo /ˈweβo/ | huevo /ˈweβo/ |
| Dubu | óso /ˈoso/ | kaguare-jagua /kaɡuaɾeʒaɡuˈa/ | — | ursu /uɾsu/ | oso /ˈoso/ | oso /ˈoso/ | oso /ˈoso/ |
| Farasi | kavaju /kaʋaˈdʒu/ | kavaju /kavaˈʒu/ | kabaru /kaβaˈɾu/ | kawarú /kawaˈɾu/ | caballo /kaˈβaʃo/ | caballo /kaˈβaʒo/ | caballo /kaˈβaʝo/ |
| Nyumba | óga /oɡa/ | o /o/ | oka /ˈoka/ | uka /uka/ | casa /ˈkasa/ | casa /ˈkasa/ | casa /ˈkasa/ |
| Maziwa | kamby /kambɨ/ | kamby /kambɨ/ | kamby /kambɨ/ | kambí /kamˈbi/ | leche /ˈletʃe/ | leche /ˈletʃe/ | leche /ˈletʃe/ |
| Asali | eirete /eiɾeˈte/ | ei /ei/ | eíra /eˈiɾa/ | íra /ˈiɾa/ | miel /mjel/ | miel /mjel/ | miel /mjel/ |
| Chumvi | juky /dʒuˈkɨ/ | juky /ʒuˈkɨ/ | îukyra /juˈkɨɾa/ | yukira /jukiɾa/ | sal /sal/ | sal /sal/ | sal /sal/ |
| Mvinyo | víno /ˈʋino/ | vinho /ˈviɲu/ | kaûĩ /kãˈwĩ/ | vinyu /viɲu/ | vino /ˈbino/ | vino /ˈbino/ | vino /ˈbino/ |
| Mchele | arro /aˈro/ | aroi /aɾoˈi/ | — | — | arroz /aˈros/ | arroz /aˈros/ | arroz /aˈroh/ |
| Chokoleti | chokora /ʃokoˈɾa/ | — | — | — | chocolate /tʃokoˈlate/ | chocolate /tʃokoˈlate/ | chocolate /tʃokoˈlate/ |
| Chuma | itakandua /itakanˈdua/ | ferro /ˈfɛʁu/ | itá /iˈta/ | feru /ˈfeɾu/ | hierro /ˈjero/ | hierro /ˈjero/ | hierro /ˈjero/ |
| Gurudumu | rruéda /ruˈeda/ | ruéda /ɾuˈeda/ | ybyrapararanga /ɨβɨɾapaɾaˈɾãŋa/ | — | rueda /ˈrweða/ | rueda /ˈrweða/ | rueda /ˈrweða/ |
| Hariri | séda /ˈseda/ | seda /ˈseda/ | — | — | seda /ˈseða/ | seda /ˈseða/ | seda /ˈseða/ |
| Kitabu | aranduka /aɾanduˈka/ | kuaxia para /kuaˈʃia paɾa/ | kûatiara /kʷatiˈaɾa/ | papera /paˈpeɾa/ | libro /ˈliβɾo/ | libro /ˈliβɾo/ | libro /ˈliβɾo/ |
| Kula | karu /kaˈɾu/ | karu /kaɾu/ | ʼu /ʔu/ | mbaú /mbaˈu/ | comer /koˈmeɾ/ | comer /koˈmeɾ/ | comer /komɛh/ |
| Kunywa | yʼu /ɨʔu/ | yʼu /ɨʔu/ | ʼu /ʔu/ | u /u/ | beber /beˈβeɾ/ | beber /beˈβeɾ/ | beber /beβɛh/ |
| Kulala | ke /ke/ | ke /ke/ | ker /keɾ/ | kéri /keɾi/ | dormir /dorˈmir/ | dormir /doɾˈmiɾ/ | dormir /dorˈmir/ |
| Moja | peteĩ /peteĩ/ | peteĩ /peteˈĩ/ | oîepé /ojeˈpe/ | yepé /jepe/ | uno /ˈuno/ | uno /ˈuno/ | uno /ˈuno/ |
| Mbili | mokõi /mokõĩ/ | mokoĩ /mokõˈĩ/ | mokõi /moˈkõj/ | mukũi /muˈkũĩ/ | dos /dos/ | dos /dos/ | dos /doh/ |
| Tatu | mbohapy /mbohaˈpɨ/ | mboapy /mboaˈpɨ/ | mosapyr /mosaˈpɨɾ/ | musapiri /musapiɾi/ | tres /tɾes/ | tres /tɾes/ | tres /tɾeh/ |
| Nne | irundy /iɾuˈdɨ/ | irundy /iɾunˈdɨ/ | oîoirundyk /ɔjɔiɾũˈⁿdɨk/ | irundi /iɾunˈdʒi/ | cuatro /ˈkwatɾo/ | cuatro /ˈkwatɾo/ | cuatro /ˈkwatɾo/ |
| Tano | po /po/ | po /po/ | ambó /ãˈᵐbo/ | pú /pu/ | cinco /ˈsinko/ | cinco /ˈsinko/ | cinco /ˈsinko/ |
| Mia | sa /sa/ | cem /sẽj̃/ | — | papasawa /papaˈsawa/ | cien /sjen/ | cien /sjen/ | cien /sjen/ |
| Habari | mbaʼéichapa /mbaʔeitʃapa/ | aguyjeve te /aɡʷɨʒeˈvete/ | ereîubé /eɾejuˈβe/ | poranga /poɾaŋɡa/ | hola /ˈola/ | hola /ˈola/ | hola /ˈola/ |
| Asante | aguyje /aɡuɨdʒe/ | haʼevete /haʔevete/ | — /—/ | kuekatú /kwekaˈtu/ | gracias /ˈɡɾasjas/ | gracias /ˈɡɾasjas/ | gracias /ɡɾasjah/ |
| Nzuri | porã /poɾã/ | porã /poˈɾã/ | katu /kaˈtu/ | katu /katu/ | bueno /ˈbweno/ | bueno /ˈbweno/ | bueno /ˈbweno/ |
| Mpya | pyahu /pɨaˈhu/ | pyau /pɨˈau/ | pysasu /pɨsaˈsu/ | pisasú /pisaˈsu/ | nuevo /ˈnweβo/ | nuevo /ˈnweβo/ | nuevo /ˈnweβo/ |
| Nyekundu | pytã /pɨtã/ | pytã /pɨtã/ | pirang /piɾaŋ/ | piranga /piˈɾaŋa/ | rojo /ˈroxo/ | rojo /ˈroxo/ | rojo /ˈroho/ |
| Nyeupe | morotĩ /moɾoˈtĩ/ | xiĩ /ʃiˈĩ/ | ting /tiŋ/ | murutinga /muɾutiŋa/ | blanco /ˈblaŋko/ | blanco /ˈblaŋko/ | blanco /ˈblaŋko/ |
| Nyeusi | hũ /hũ/ | hũ /hũ/ | pixun /piʃun/ | pixuna /piʃuna/ | negro /ˈneɣɾo/ | negro /ˈneɣɾo/ | negro /ˈneɣɾo/ |
| Kijani | hovyũ /hoʋɨˈʔũ/ | ovy /ovɨ/ | oby /oˈβɨ/ | suikiri /suikiɾi/ | verde /ˈbeɾðe/ | verde /ˈbeɾðe/ | verde /ˈbeɾðe/ |
| Buluu | hovy /hoʋɨ/ | ovy /ovɨ/ | oby /oˈβɨ/ | suikiri /suikiɾi/ | azul /aˈsul/ | azul /aˈsul/ | azul /aˈsul/ |
| Kekeo | anó /aˈno/ | — | anũ /ãˈnũ/ | anú /aˈnu/ | pirincho /piˈɾintʃo/ | pirincho /piˈɾintʃo/ | cuco /ˈkuko/ |
| Kompyuta | mohendaha /mohendaˈha/ | — | — | — | computadora /komputaˈðoɾa/ | computadora /komputaˈðoɾa/ | ordenador /oɾðenaˈðoɾ/ |
| Wi-Fi | wifi | — | — | — | wifi /ˈwajfaj/ | wifi /ˈwajfaj/ | wifi /ˈwifi/ |
| Sushi | súchi /ˈsuʃi/ | — | — | — | sushi /ˈsuʃi/ | sushi /ˈsuʃi/ | sushi /ˈsusi/ |
| Chai | te /te/ | — | — | xaa /ʃaʔa/ | té /te/ | té /te/ | té /te/ |
| Kahawa | kafe /kafe/ | — | — | — | café /kaˈfe/ | café /kaˈfe/ | café /kaˈfe/ |
| Sukari | asuka /asuka/ | — | — | asukirí /asukiɾi/ | azúcar /aˈsukaɾ/ | azúcar /aˈsukaɾ/ | azúcar /aˈsukaɾ/ |
| Chungwa | narã /naˈɾã/ | narã /naˈɾã/ | — | — | naranja /naˈɾaŋxa/ | naranja /naˈɾaŋxa/ | naranja /naˈɾaŋha/ |
| 99 | porundypa porundy /poɾudɨpa poɾudɨ/ | — | — | — | noventa y nueve /noˈβenta i ˈnweβe/ | noventa y nueve /noˈβenta i ˈnweβe/ | noventa y nueve /noˈβenta i ˈnweβe/ |
Ulinganishaji wa mpangilio wa maneno
Linganisha na lugha kuu za dunia
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap