ภาษาฝรั่งเศส fromage และภาษาอิตาลี formaggio ไม่มีคำละตินที่แปลว่าชีสอยู่เลย ทั้งสองมาจากภาษาละตินยุคกลาง fōrmāticum ซึ่งสร้างจาก fōrma “แม่พิมพ์” ชื่อนี้จึงตั้งตามแม่พิมพ์ที่ใช้อัดลิ่มนม ภาษาอิตาลียืมคำนี้มาจากภาษาฝรั่งเศสเก่า และภาษาคาตาลัน formatge ก็อยู่ในครอบครัวเดียวกัน เส้นทางแม่พิมพ์นี้มี 55 ช่องบนแผนที่ และไปถึงเอเชียด้วย ภาษาเวียดนาม phô mai มาจาก fromage ของฝรั่งเศส ส่วนคำละตินแท้ ๆ คือ cāseus และเส้นทางของคำนี้ใหญ่ที่สุดอย่างทิ้งห่าง มี 243 ช่อง คำนี้ขึ้นเหนือไปตั้งแต่เนิ่น ๆ เข้าสู่เจอร์แมนิกตะวันตก กลายเป็นภาษาเยอรมัน Käse ภาษาดัตช์ kaas และภาษาอังกฤษ cheese ในสเปนคำนี้อยู่ต่อมาเป็น queso ทั้งสองคำมีความหมายแสลงติดมา ภาษาเยอรมัน Käse ยังแปลว่าเรื่องไร้สาระ และภาษาสเปน queso ใช้เรียกเท้าก็ได้
เรือกับการถ่ายรูป
จากตรงนั้นคำนี้ก็ออกทะเล ภาษาโปรตุเกส queijo กลายเป็น keju ในภาษามลายูและภาษาอินโดนีเซีย ส่วนภาษาตากาล็อกได้ keso มาจากภาษาสเปน การเดินทางที่เหลือเป็นงานของภาษาอังกฤษ ภาษาญี่ปุ่น チーズ (tɕiːzɯ) ยืมจากอังกฤษ และเป็นคำที่พูดตอนถ่ายรูปเหมือนในภาษาอังกฤษด้วย ภาษาเกาหลีมี 치즈 (tɕʰidʑɯ) และภาษากวางตุ้งเขียน 芝士 (tsiː˥ siː˧˥) ซึ่งเป็นอักษรสองตัวที่เลือกมาเพราะเสียง ภาษาจีนกลางไม่ตามใคร ใช้คำว่า 奶酪 (nai˨˩˦ lau˥˩) ซึ่งในไต้หวันยังหมายถึงพานาคอตตาได้ด้วย อิตาลีเองก็เก็บคำเก่าไว้เป็น cacio และนี่คือเหตุที่ภาษามาซิโดเนียเรียกชีสเหลืองว่า кашкавал (ˈkaʃkavaɫ) คำนี้มาจากภาษาอิตาลี caciocavallo “ชีสม้า” ที่ยืมผ่านภาษาตุรกีออตโตมัน
เค็มและขี้ขลาด
ภาษารัสเซีย сыр (sɨr) กับภาษาลิทัวเนีย sūris เป็นคำเดียวกัน และคำลิทัวเนียสร้างจาก sūras “เค็ม” ในภาษารัสเซีย ตัวสะกดเดียวกันนี้ยังเป็นรูปย่อของคุณศัพท์ сырой ที่แปลว่าดิบหรือชื้น ภาษาอาหรับ جبن (dʒubn) แปลกกว่านั้นอีก ตัวอักษรชุดเดียวกันนี้ยังเป็นคำที่แปลว่าความขี้ขลาด และวิกิพจนานุกรมจัดรากนี้ไว้กับของที่อ่อน ยอมตาม และขี้ขลาด ภาษาฮีบรู גבינה (ɡviˈna) และภาษาซีเรียคคลาสสิก ܓܒܬܐ (ɡəwɛttɑ) มีรากเดียวกัน ส่วนภาษาสวาฮีลี jibini รับคำนี้มาจากภาษาอาหรับ เส้นทางของคำเซมิติกนี้มีทั้งหมด 26 ช่อง
ภาษาเปอร์เซีย پنیر (pæˈniːɾ) แผ่ไปทั้งตะวันตกและตะวันออก และเส้นทางของคำนี้มี 33 ช่อง คำนี้กลายเป็นภาษาตุรกี peynir ภาษาอาร์เมเนีย պանիր (pɑˈniɾ) และภาษาฮินดี पनीर (pəniːɾ) ที่คนพูดภาษาอังกฤษรู้จักกันในชื่อ paneer สำนวนอังกฤษสำนวนหนึ่งก็มักยกให้เป็นของเปอร์เซียเหมือนกัน the cheese ที่แปลว่าของที่ใช่ เชื่อกันว่ามาจากภาษาเปอร์เซีย چیز “สิ่งของ” แต่วิกิพจนานุกรมชี้ว่าสำนวนนี้ไม่ได้ปรากฏครั้งแรกในเอกสารแองโกล-อินเดียน ทว่ามีบันทึกไว้มากในเอกสารอังกฤษและออสเตรเลียตั้งแต่ทศวรรษ 1840 เป็นต้นมา ภาษาฮังการี sajt น่าจะมาจากภาษาอาลัน ซึ่งเป็นภาษาของบรรพบุรุษชาวออสเซเตีย และชาวออสเซเตียเรียกชีสว่า цыхт ทางเหนือ ภาษาฟินแลนด์ juusto ยืมจากนอร์สดั้งเดิม จากคำที่ปัจจุบันเป็นภาษาสวีเดน ost ภาษากรีก τυρί (tiˈɾi) สืบต่อจาก τυρός (tyrós) โบราณ ซึ่งย้อนไปถึงรากที่แปลว่า “พองขึ้น” และ τυρός ตัวเดียวกันนี้ก็อยู่ในคำกรีกที่แปลว่าเนย
นมชนิดหนึ่ง
บางภาษาเรียกชีสง่าย ๆ ว่านมชนิดหนึ่ง ภาษาโยรูบา warakaṣi คือ “นมเปรี้ยว” จาก wàrà “นม” และยังแปลว่าโยเกิร์ตด้วย ภาษาฮาวาย waiūpaʻa คือ “นมแข็ง” ภาษากรีนแลนด์ immussuaq คือ immuk “นม” บวก -suaq ปัจจัยที่แปลได้ทั้ง “ใหญ่” และ “เลว” วิกิพจนานุกรมตีความคำนี้ว่า “นมเสีย” ซึ่งก็เป็นคำบรรยายชีสบ่มที่ตรงไปตรงมาดี ภาษาลาว ເບີແຂງ (bɤː˩˧kʰɛːŋ˩˧) เริ่มจากเนยแทน โดย ເບີ คือคำลาวที่แปลว่าเนย และ ແຂງ แปลว่า “แข็ง” อีก 74 ช่อง เช่นภาษาบาสก์ gazta และภาษาจอร์เจีย ყველი (xʼʷe̞li) ใช้คำที่ไม่มีภาพเบื้องหลังบันทึกไว้
“ช่อง” คือรายการของภาษาหรือสำเนียงหนึ่งบนแผนที่