ภาษารัสเซีย хлеб (xlʲep) เป็นคำเดียวกับคำอังกฤษ loaf ทั้งสองคำย้อนไปถึงเจอร์แมนิกดั้งเดิม *hlaibaz ซึ่งไม่มีใครรู้ที่มา ภาษาสลาฟยืมคำนี้ไปตั้งแต่เนิ่น ๆ จากภาษากอทิก hlaifs ภาษาฟินแลนด์ leipä และภาษาเอสโตเนีย leib ก็รับคำเดียวกันมาจากเจอร์แมนิก ภาษาซามิก็เช่นกัน ในซามิเหนือคือ láibi บนแผนที่นี้ เส้นทางของ loaf มี 42 ช่อง ตั้งแต่ภาษาโปแลนด์ chleb ไปจนถึงภาษาบัลแกเรีย хляб (xlʲa̟p) ฝ่ายเจอร์แมนิกเองกลับเปลี่ยนไปใช้คำอื่น ภาษาอังกฤษ bread และภาษาเยอรมัน Brot มาจากอีกคำหนึ่งคือ *braudą ซึ่งเส้นทางของคำนี้มี 106 ช่อง และภาษาอังกฤษเหลือ loaf ไว้เรียกขนมปังที่อบออกมาเป็นก้อนเท่านั้น
ลอร์ดกับเลดี้
คำเก่าไม่ได้หายไปจากภาษาอังกฤษ แต่ไปซ่อนอยู่ในบรรดาศักดิ์สองคำ Lord มาจากภาษาอังกฤษโบราณ hlāfweard คือ hlāf “ขนมปัง” กับ weard “ผู้เฝ้า” ลอร์ดจึงเคยเป็นผู้ดูแลขนมปัง Lady มาจาก hlǣfdīġe แปลตรงตัวว่า “ผู้นวดขนมปัง” หมายถึงนายหญิงของบ้าน เจอร์แมนิกยังมีคำเรียกคนร่วมสำรับ แปลตรงตัวว่า “ร่วมขนมปัง” ภาษาละตินยุคปลายลอกแบบคำนี้เป็น compāniō จาก com- “ด้วยกัน” กับ pānis “ขนมปัง” ต่อมาภาษาอังกฤษรับคำนี้ผ่านภาษาฝรั่งเศสเป็น companion คือคนที่กินขนมปังด้วยกัน ไกลออกไปกลางมหาสมุทรแปซิฟิก ภาษามาร์แชลล์ ļoob ก็ยืมมาจาก loaf ของอังกฤษ
ขนมปังที่ล่องเรือ
ในบรรดาเส้นทางของคำแต่ละคำ ภาษาละติน pānis มีเส้นทางใหญ่ที่สุด คือ 160 ช่อง ในยุโรปคำนี้กลายเป็นภาษาฝรั่งเศส pain ภาษาอิตาลี pane และภาษาสเปน pan แล้วภาษาโปรตุเกส pão ก็ลงเรือออกทะเล ภาษาญี่ปุ่น パン (paɴ) มาจากโปรตุเกส และภาษาเกาหลี 빵 (p͈aŋ) มาจากญี่ปุ่นอีกทอด คำไทย ขนมปัง คือ “ขนม” บวก pão ภาษาพม่า ပေါင်မုန့် (pàʊɴmo̰ʊɴ) สลับกันเป็น pão บวก “ขนม” ภาษาเบงกาลี পাঁউরুটি (pãuɾuʈi) เติม ruṭi หรือโรตีเข้าไป และบนชายฝั่งตะวันตกของอินเดีย ภาษามราฐี पाव (paʋ) รับคำโปรตุเกสมาเดี่ยว ๆ คำฝรั่งเศสก็เดินทางไปไกลเหมือนกัน ภาษาลิงกาลา lipa มาจาก pain และภาษากองโก dimpa มาจาก du pain “ขนมปังหน่อยหนึ่ง” โดยยืมคำนำหน้านามมาด้วย
ไกลออกไปทางตะวันออก ภาษาเปอร์เซีย نان (nɒːn) แผ่ไปทั่วเอเชียกลางเป็นภาษาอุซเบก non และไปถึงภาษาอุดมูร์ต нянь (ɲäɲ) ในรัสเซีย วิกิพจนานุกรมสืบคำนี้ไปถึงคำอิหร่านดั้งเดิมที่แปลว่า “ขนมปังเปลือย” คือขนมปังที่อบโดยไม่มีขี้เถ้าติด อาลักษณ์ภาษาเปอร์เซียกลางเขียนคำนี้ว่า LHMA ซึ่งเป็นคำอาราเมอิกที่แปลว่าขนมปัง แต่เวลาอ่านออกเสียงกลับอ่านว่า nān คำเซมิติกที่ภาษาฮีบรูยังใช้เรียกขนมปังอยู่ทุกวันนี้จึงปรากฏบนหน้ากระดาษมาตั้งแต่ตอนนั้น ภาษาตุรกี ekmek เคยเป็น etmek วิกิพจนานุกรมบอกว่า t เปลี่ยนเป็น k เพื่อไม่ให้พ้องเสียงกับ etmek “ทำ” แต่กลับไปพ้องเสียงกับ ekmek “หว่านเมล็ด” แทน ภาษาฮินดี रोटी (roːʈiː) ลงไปทางตะวันออกเฉียงใต้ กลายเป็น roti ในภาษามลายูและภาษาอินโดนีเซีย
ขนมปังคือปากท้อง
ในหลายภาษา ขนมปังคือชีวิต ภาษาอาหรับอียิปต์ عيش (ʕeːʃ) คือคำอาหรับที่แปลว่าการมีชีวิต ภาษาตุรกี ekmek ยังหมายถึงแหล่งรายได้ ภาษากรีก ψωμί (psoˈmi) ซึ่งเดิมหมายถึงอาหารคำเล็ก ๆ ก็หมายถึงเงินเลี้ยงชีพด้วย ภาษาลัตเวีย maize ซึ่งไม่เกี่ยวอะไรกับ maize ที่แปลว่าข้าวโพดในภาษาอังกฤษ ก็แปลว่าปากท้องได้ด้วย ภาษาฮีบรู לחם (ˈleχem) มีรากเดียวกับภาษาอาหรับ laḥm ที่แปลว่าเนื้อ วิกิพจนานุกรมอธิบายว่าความหมายแยกทางกันเพราะการเพาะปลูกและอาหารการกินที่ต่างกันระหว่างดินแดนจันทร์เสี้ยวอันอุดมสมบูรณ์กับคาบสมุทรอาหรับ ภาษาอาหรับมาตรฐานเรียกขนมปังว่า خبز (xubz)
บางชื่อเล่าถึงวิธีทำ ภาษาตากาล็อก tinapay แปลว่า “ที่นวดแล้ว” และภาษาสวาฮีลี mkate สร้างจาก -kata “ตัด” ภาษาฮาวาย palaoa มาจากคำอังกฤษ flour ที่แปลว่าแป้ง และคำฮาวายนี้ยังหมายถึงข้าวสาลีได้ด้วย ภาษาไอริช arán ย้อนไปถึงคำเคลต์ดั้งเดิมที่นักภาษาศาสตร์สร้างคืนได้ว่า “เกิดจากคันไถ” ส่วนภาษาแอลเบเนีย bukë มาจากภาษาละติน bucca ที่แปลว่าอาหารหนึ่งคำ ในภาษาลาว ขนมปังคือ ເຂົ້າຈີ່ (kʰaw˧˩tɕiː˧) “ข้าวจี่” หรือข้าวปิ้ง อีก 232 ช่อง เช่นภาษาฮังการี kenyér และภาษาเวลส์ bara ใช้คำที่ไม่มีภาพเบื้องหลังบันทึกไว้
“ช่อง” คือรายการของภาษาหรือสำเนียงหนึ่งบนแผนที่