Tz'unun K'iche'
乌斯潘特科语
玛雅语系
乌斯潘特科语(自称Tz'unun K'iche',意为“乌斯潘坦的语言”)是危地马拉库丘马塔内斯高地的一种基切语支玛雅语言,约有5,000人使用,主要分布在基切省乌斯潘坦市。乌斯潘特科语在语言类型学上颇受关注,因为它是少数带有声调的玛雅语言之一,且其声调具有语法作用。多数玛雅语言已失去原始玛雅语的声调对立,而乌斯潘特科语则创新出一套新的声调系统,用于语法目的(具体而言,用于在某些动词上标记完成体)。就谱系而言,乌斯潘特科语与基切语(quc)、茨图希尔语(tzj)、卡克奇克尔语(cak)和萨卡普尔特科语(skp)同属基切语支,但具有独特的音系与词汇特征。乌斯潘特科语社群在1980年代危地马拉内战的种族灭绝中幸存下来,并通过在库丘马塔内斯山谷中的社群隔离而将其语言保存至今。
使用地区
乌斯潘特科语的87个核心词
来源
单词比较
与同属玛雅语系的语言比较
| 含义 | 乌斯潘特科语 | 基切语 | 卡克奇克尔语 | 波科姆奇语 | 原始玛雅语 | 克查语 | 阿瓜卡特科语 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 水 | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /xaʔ/ | yaʼ /jaʔ/ | haʼ /haʔ/ | *haʔ /haʔ/ | haʼ /haʔ/ | aʼ /aʔ/ |
| 火 | qʼaaqʼ /qʼaːqʼ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaaqʼ /qʼaːqʼ/ | *qʼaaqʼ /qʼaaqʼ/ | xam /ʃam/ | qʼaq /qʼaq/ |
| 太阳 | qʼiij /qʼiːh/ | qʼij /qʼix/ | qʼij /qʼix/ | qʼiij /qʼiːx/ | *qʼiinh /qʼiinh/ | saqʼe /saqʼe/ | qʼijl /qʼihl/ |
| 月亮 | ikʼ /ikʼ/ | ikʼ /ikʼ/ | ikʼ /ikʼ/ | poh /poh/ | *uːh /uːh/ | po /po/ | xahaw /ʃahaw/ |
| 星 | chʼumil /tʃʼumil/ | chʼumil /tʃʼumil/ | chʼumil /tʃʼumil/ | chʼumiil /tʃʼumiːl/ | *eʼq /eʼq/ | chahim /tʃahim/ | chumeʼl /tʃumeʔl/ |
| 晚上 | laqʼabʼ /laqʼaɓ/ | aqʼabʼ /aqʼaɓ/ | aqʼaʼ /aqʼaʔ/ | aqʼabʼ /aqʼaɓ/ | *aqʼabʼ /aqʼaɓ/ | qʼojyin /qʼoχjin/ | aqʼbʼal /aqʼɓal/ |
| 雨 | jabʼ /haɓ/ | jabʼ /xaɓ/ | jobʼ /xoɓ/ | jabʼ /xaɓ/ | *nhabʼ /ŋaɓ/ | habʼ /haɓ/ | abʼal /aɓal/ |
| 雪 | chun tew /tʃun tew/ | saq tew /saq tew/ | nieve /ˈnjebe/ | miik /miːk/ | — | xchuʼi keh /ʃtʃuʔi keh/ | — |
| 风 | tew /tew/ | iqʼ /iqʼ/ | kaqʼiqʼ /kaqʼiqʼ/ | teew /teːw/ | *ʔiʔqʼ /ʔiʔqʼ/ | iqʼ /iqʼ/ | kyeqʼeqʼ /kjeqʼeqʼ/ |
| 土 | ulew /uleːw/ | ulew /ulew/ | ulew /uleːw/ | akʼal /akʼal/ | *chʼohchʼ /tʃʼohtʃʼ/ | chʼochʼ /tʃʼotʃʼ/ | txʼotxʼ /tʃʼotʃʼ/ |
| 石头 | ábʼaj /ˈáɓax/ | abʼaj /aɓax/ | abäj /aˈɓəx/ | abʼaj /aɓax/ | *ʔaʔbʼaj /ʔaʔbʼaj/ | pek /pek/ | kʼubʼ /kʼuɓ/ |
| 山 | witz /wits/ | juyubʼ /xujuɓ/ | juyuʼ /xuˈjuʔ/ | yuuqʼ /juːqʼ/ | *witz /wits/ | tzuul /tsuːl/ | witz /wits/ |
| 海 | mar /mar/ | plo /plo/ | palow /palow/ | palaw /palaw/ | — | palaw /palaw/ | pitzʼpuj aʼ /pitsʼpuh aʔ/ |
| 母亲 | nan /nan/ | nan /nan/ | teʼ /teʔ/ | tuut /tuːt/ | *naʔ /naʔ/ | naʼ /naʔ/ | naa /naː/ |
| 父亲 | tat /tat/ | tat /tat/ | tataʼ /tataʔ/ | ajaaw /axaːw/ | *taat /taat/ | yuwaʼ /juwaʔ/ | mam /mam/ |
| 女儿 | rabʼin /raɓin/ | miʼal /miʔal/ | meʼal /meʔal/ | ixqʼuun /iʃqʼuːn/ | — | rabʼin /raɓin/ | meʼal /meʔal/ |
| 我 | in /in/ | in /in/ | rïn /rɪn/ | hin /hin/ | *in /in/ | laaʼin /laːʔin/ | in /in/ |
| 你 | at /at/ | at /at/ | rat /rat/ | hat /hat/ | *ʔat /ʔat/ | laaʼat /laːʔat/ | naʼ /naʔ/ |
| 我们 | oj /ox/ | uj /ux/ | röj /rʊx/ | hoj /hox/ | — /—/ | laaʼo /laːʔo/ | oʼ /oʔ/ |
| 名字 | bʼii /ɓiː/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | bʼihnaal /ɓihnaːl/ | *bʼih /bʼih/ | kʼabʼaʼej /kʼaɓaʔeχ/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ |
| 人 | kristyan /kristjan/ | winaq /winaq/ | winäq /wiˈnəq/ | kʼachareel /kʼatʃareːl/ | *winaq /winaq/ | poyanam /pojanam/ | wunaq /wunaq/ |
| 头 | bʼaa /ɓaː/ | jolom /xolom/ | jolom /xolom/ | nahis /nahis/ | — | jolom /χolom/ | wiʼaj /wiʔah/ |
| 眼睛 | wach /watʃ/ | bʼaqʼwach /ɓaqʼwatʃ/ | runaqʼ ruwäch /runaqʼ ruwətʃ/ | naqʼwachis /naqʼwatʃis/ | *Haty /hatʲ/ | xnaqʼ u /ʃnaqʼ u/ | witzʼ /witsʼ/ |
| 耳朵 | xikiin /ʃikiːn/ | xikin /ʃikin/ | xikin /ʃikin/ | xikin /ʃikin/ | *xikin /ʃikin/ | xik /ʃik/ | xhchin /ʃtʃin/ |
| 鼻子 | tzaʼm /tsaʔm/ | tzaʼm /tsaʔm/ | tzaʼn /tsaʔn/ | juʼ /xuʔ/ | *nhiiʔ /ŋiːʔ/ | uʼuj /uʔuχ/ | juʼ /χuʔ/ |
| 嘴 | chiʼ /tʃiʔ/ | chiʼ /tʃiʔ/ | chiʼ /tʃiʔ/ | chiʼhis /tʃiʔhis/ | *tyiiʔ /tʲiːʔ/ | e /e/ | tziʼaj /tsiʔah/ |
| 牙 | e /e/ | ware /waɾe/ | ey /ej/ | ehis /ehis/ | *ʔeeh /ʔeːh/ | ruuch e /ruːtʃ e/ | eʼ /eʔ/ |
| 舌头 | aqʼ /aqʼ/ | aqʼ /aqʼ/ | aqʼ /aqʼ/ | aqʼ /aqʼ/ | *aaqʼ /aːqʼ/ | aqʼ /aqʼ/ | aqʼ /aqʼ/ |
| 手 | qʼaabʼ /qʼaːɓ/ | qʼabʼ /qʼaɓ/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ | qʼabʼ /qʼaɓ/ | *qʼabʼ /qʼabʼ/ | uqʼm /uqʼm/ | qʼab /qʼab/ |
| 脚 | aqan /aqan/ | aqan /aqan/ | aqän /aqən/ | ooq /oːq/ | *ʔooq /ʔoːq/ | oq /oq/ | aqan /aqan/ |
| 心 | kʼuʼx /kʼuʔʃ/ | animaʼ /animaʔ/ | kʼuʼx /kʼuʔʃ/ | kʼuxliis /kʼuʃliːs/ | — /—/ | chʼoolej /tʃʼoːlej/ | kʼuum /kʼuːm/ |
| 骨头 | bʼaaq /ɓaːq/ | bʼaq /ɓaq/ | bʼaq /ɓaq/ | bʼaq /ɓaq/ | *bʼaaq /ɓaːq/ | bʼaq /ɓaq/ | bʼaq /ɓaq/ |
| 血 | kikʼ /kikʼ/ | kikʼ /kikʼ/ | kïkʼ /kɪkʼ/ | kikʼ /kikʼ/ | *kikʼ /kikʼ/ | kikʼ /kikʼ/ | chichʼ /tʃitʃʼ/ |
| 爱 | lóqʼ /lóqʼ/ | loqʼoj /loqʼox/ | ajowabʼäl /axowaɓəl/ | rahaal /rahaːl/ | — /—/ | rahok /rahok/ | xajan /ʃahan/ |
| 树 | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheeʼ /tʃeːʔ/ | *teʔ /teʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | tzeʼ /tseʔ/ |
| 狗 | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | *tzʼiʔ /tzʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ |
| 猫 | mis /mis/ | meʼs /meʔs/ | mes /mes/ | mees /meːs/ | — /—/ | mes /mes/ | mis /mis/ |
| 鱼 | kar /kar/ | kar /kaɾ/ | kar /kar/ | kar /kar/ | *kar /kar/ | kar /kar/ | kay /kaj/ |
| 鸟 | tzʼikin /tsʼikin/ | tzʼikin /tsʼikin/ | tzʼikin /tsʼikin/ | tzʼikin /tsʼikin/ | *tzʼikin /tzʼikin/ | tzʼik /tsʼik/ | chʼuʼl /tʃʼuʔl/ |
| 鸡蛋 | saqmolobʼ /saqmoloɓ/ | saqmoʼl /saqmoʔl/ | saqmoloʼ /saqmoloʔ/ | miloj /milox/ | — | mol /mol/ | kʼolobʼ /kʼoloɓ/ |
| 马 | kwaʼy /kwaʔj/ | kej /kex/ | kej /kex/ | kawaay /kawaːj/ | — | kawaay /kawaːj/ | chej /tʃeh/ |
| 房子 | jaa /haː/ | ja /xa/ | jay /xaj/ | paat /paːt/ | *nah /nah/ | ochoch /otʃotʃ/ | nya /ɲa/ |
| 牛奶 | lech /letʃ/ | leche /letʃe/ | leche /ˈletʃe/ | chʼuuchʼ /tʃʼuːtʃʼ/ | — | leech /leːtʃ/ | lech /letʃ/ |
| 蜂蜜 | kabʼ /kaɓ/ | kabʼ /kaɓ/ | kabʼ /kaɓ/ | kaabʼ /kaːɓ/ | *kaabʼ /kaːɓ/ | xyaʼal kabʼ /ʃjaʔal kaɓ/ | kabʼ /kaɓ/ |
| 盐 | atzʼam /atsʼam/ | atzʼam /atsʼam/ | atzʼam /atsʼam/ | atzʼaam /atsʼaːm/ | *ʔaʔtzʼaam /ʔaʔtsʼaːm/ | atzʼam /atsʼam/ | aatzʼum /aːtsʼum/ |
| 葡萄酒 | vin /bin/ | vino /ˈbino/ | vino /ˈbino/ | vino /ˈbino/ | — | bʼiin /ɓiːn/ | win /win/ |
| 铁 | chʼiichʼ /tʃʼiːtʃʼ/ | chʼichʼ /tʃʼitʃʼ/ | chʼichʼ /tʃʼitʃʼ/ | chʼihchʼ /tʃʼihtʃʼ/ | — | chʼiichʼ /tʃʼiːtʃʼ/ | chʼichʼ /tʃʼitʃʼ/ |
| 书 | wuuj /wuːx/ | wuj /wux/ | wuj /wux/ | huuj /huːx/ | *huʔnh /huʔŋ/ | hu /hu/ | liwr /liwr/ |
| 吃 | waʼ /waʔ/ | tijow /tixow/ | waʼin /waʔin/ | wiʼk /wiʔk/ | *waʔ /waʔ/ | waʼak /waʔak/ | wii /wiː/ |
| 喝 | ukʼ /ukʼ/ | ukʼaaj /ukʼaːx/ | kumun /kumun/ | uukʼ /uːkʼ/ | *ʔukʼ /ʔukʼ/ | ukʼak /ukʼak/ | uuk /uːk/ |
| 睡觉 | war /war/ | war /waɾ/ | war /war/ | wirik /wirik/ | *war /war/ | wark /wark/ | watl /waːtl/ |
| 一 | jun /hun/ | jun /xun/ | jun /xun/ | jinaj /xinax/ | *jun /jun/ | jun /χun/ | jun /hun/ |
| 二 | quiibʼ /kiːɓ/ | kebʼ /keɓ/ | kaʼiʼ /kaʔiʔ/ | kiʼibʼ /kiʔiɓ/ | *kaʼ /kaʼ/ | wiibʼ /wiːɓ/ | kaʼwutz /kaʔwuts/ |
| 三 | oxibʼ /oʃiɓ/ | oxibʼ /oʃiɓ/ | oxiʼ /oʃiʔ/ | ixibʼ /iʃiɓ/ | *ʼoxibʼ /ʔoʃiɓ/ | oxibʼ /oʃiɓ/ | oxox /oʃoʃ/ |
| 四 | kajibʼ /kaxiɓ/ | kajibʼ /kaxiɓ/ | kajiʼ /kaxiʔ/ | kijibʼ /kixiɓ/ | *kaŋibʼ /kaŋiɓ/ | kaahibʼ /kaːhiɓ/ | kyaj /kjah/ |
| 五 | joobʼ /hoːɓ/ | jobʼ /xoɓ/ | woʼoʼ /woʔoʔ/ | hoʼoobʼ /hoʔoːɓ/ | *hoʔ /hoʔ/ | oobʼ /oːɓ/ | oʼ /oʔ/ |
| 百 | jun cient /hun sjent/ | jokʼal /xokʼal/ | wokʼal /wokʼal/ | hoʼkʼahl /hoʔkʼahl/ | — | oʼkʼaal /oʔkʼaːl/ | jun cient /hun sjent/ |
| 你好 | saʼbʼal /saʔbal/ | saqarik /saqaɾik/ | utz iwäch /uts iwətʃ/ | ma chaa /ma tʃaː/ | — /—/ | ma saʼ laachʼool /ma saʔ laːtʃʼoːl/ | kʼamta /kʼamta/ |
| 谢谢 | maltyox /maltjoʃ/ | maltyox /maltjoʃ/ | matyox /matjoʃ/ | tioxlaab /tjoʃlaːb/ | — /—/ | bantyox /bantjoʃ/ | tixwajʼ /tiʃwahʼ/ |
| 好 | tzi /tsi/ | utz /uts/ | ütz /ʊts/ | holohik /holohik/ | *utz /utz/ | us /us/ | balaj /balah/ |
| 新 | akʼ /akʼ/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ | kʼakʼaʼ /kʼakʼaʔ/ | akʼ /akʼ/ | *ʔa(a)kʼ /ʔakʼ/ | akʼ /akʼ/ | akʼaj /aːkʼah/ |
| 红 | kyeq /kjeq/ | kaq /kaq/ | käq /kəq/ | kaq /kaq/ | *kaq /kaq/ | kaq /kaq/ | kyaq /kjaq/ |
| 白 | saq /saq/ | saq /saq/ | säq /səq/ | saq /saq/ | *saq /saq/ | saq /saq/ | saq /saq/ |
| 黑 | qʼeq /qʼeq/ | qʼeq /qʼeq/ | qʼeq /qʼeq/ | qʼeq /qʼeq/ | *ʔejqʼ /ʔejqʼ/ | qʼeq /qʼeq/ | qʼeq /qʼeq/ |
| 绿 | rax /raʃ/ | rax /raʃ/ | räx /rəʃ/ | rax /raʃ/ | *raʔx /raʔʃ/ | rax /raʃ/ | txaʼx /tʃaʔʃ/ |
| 蓝 | xaar /ʃaːr/ | xar /ʃaɾ/ | räx /rəʃ/ | rax /raʃ/ | — | rax /raʃ/ | xew /ʃew/ |
| 99 | junmuchʼ bʼelejlajuj /hunmutʃʼ ɓelexlaxux/ | junmuchʼ bʼelej lajuj /xunmutʃʼ ɓelex laxux/ | — | belejlaj roʼkʼahl /belexlax roʔkʼahl/ | — | — | jun mutxʼ tu belujlaj /hun muʈʂʼ tu beluhlah/ |
页 1/9
打开交互式地图: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
LangMap — 语言可视化项目的一部分。这是静态、可抓取的摘要;交互式地图提供发音音频、筛选和地球视图。
制作 Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap 主页