Чӑваш чӗлхи
Chuvash
Turkic (Oghur)
Chuvash (Чӑвашла Čăvašla) is the sole surviving Oghur Turkic language and represents the deepest split in the Turkic family — Common Turkic on one side and Chuvash (Oghur) on the other, with ~1M speakers along the middle Volga. It preserves Proto-Turkic features lost elsewhere in Turkic: rhotacism (Common Turkic z ↔ Chuvash r, e.g. CT "ökü͡z" cattle ↔ Chuv "văkăr") and lambdacism (Common Turkic š ↔ Chuvash l), making it crucial for historical reconstruction of the Proto-Turkic ancestor. The direct descendant of the medieval Volga Bulgar language attested in 13th-14th c. tombstones, Chuvash is co-official with Russian in the Republic of Chuvashia (capital Cheboksary). The Cyrillic script with diacritics (Ӑ ӑ Ӗ ӗ Ҫ ҫ Ӳ ӳ) has been standard since 1872 (Yakovlev orthography), replacing earlier brief experiments with Arabic and Latin scripts.
Where it is spoken
87 core words in Chuvash
Sources
Words compared
Compared with languages in the same classification: Turkic (Oghur)
| Meaning | Chuvash | Karachay-Balkar | Khakas | Altai | Tuvan | Kazakh | Kyrgyz |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Water | шыв /ʃɯv/ | суу /suw/ | суғ /suɣ/ | суу /suː/ | суг /suɣ/ | су /suw/ | суу /suː/ |
| Fire | вут /vut/ | от /ot/ | от /ot/ | от /ot/ | от /ot/ | от /ot/ | от /ot/ |
| Sun | хӗвел /xɘvel/ | кюн /kyn/ | кӱн /kyn/ | кӱн /kyn/ | хүн /xyn/ | күн /kyn/ | күн /kyn/ |
| Moon | уйӑх /ujəx/ | ай /aj/ | ай /aj/ | ай /aj/ | ай /aj/ | ай /ɑj/ | ай /ɑj/ |
| Star | ҫӑлтӑр /ɕəlˈtər/ | жулдуз /ʒulˈduz/ | чылтыс /tʃɯlˈtɯs/ | јылдыс /dʲɯlˈdɯs/ | сылдыс /sɯlˈdɯs/ | жұлдыз /ʒʊɫˈdəz/ | жылдыз /dʒɯɫˈdɯz/ |
| Night | каҫ /kaɕ/ | кече /ketʃe/ | тӱн /tyn/ | тӱн /tyn/ | дүне /dyne/ | түн /tʊn/ | түн /tyn/ |
| Rain | ҫумӑр /ɕumər/ | жауун /ʒɑˈwun/ | наңмыр /naŋˈmɯr/ | јаҥмыр /dʒaŋˈmɯr/ | чаъс /tʃɑʔs/ | жаңбыр /ʒɑɴbər/ | жамгыр /dʒɑmɡɯr/ |
| Snow | юр /jur/ | къар /qar/ | хар /xar/ | кар /kar/ | хар /xar/ | қар /qɑr/ | кар /qɑr/ |
| Wind | ҫил /ɕil/ | жел /ʒel/ | чил /tʃil/ | салкын /salqən/ | хат /xat/ | жел /ʒel/ | шамал /ʃaˈmal/ |
| Earth | тӑпра /təpra/ | топракъ /topraq/ | тобырах /tobɯrax/ | јер /dʒer/ | довурак /doβuˈrak/ | топырақ /topəraq/ | топурак /topuɾɑk/ |
| Stone | чул /tɕul/ | таш /taʃ/ | тас /tas/ | таш /taʃ/ | даш /daʃ/ | тас /tas/ | таш /taʃ/ |
| Mountain | ту /tu/ | тау /tɑw/ | тағ /taɣ/ | туу /tuː/ | даг /daɣ/ | тау /tɑw/ | тоо /toː/ |
| Sea | тинӗс /ˈtinɘs/ | тенгиз /teŋiz/ | талай /talaj/ | теҥис /teˈŋis/ | далай /dalaj/ | теңіз /teˈŋiz/ | деңиз /deˈŋiz/ |
| Mother | анне /anne/ | ана /ana/ | іӌе /idʒe/ | эне /ene/ | ава /ava/ | ана /ɑnɑ/ | эне /ene/ |
| Father | атте /atte/ | ата /ata/ | паба /paba/ | ада /ada/ | ача /atɕa/ | әке /æke/ | ата /ɑtɑ/ |
| Daughter | хӗр /xɘr/ | къыз /qɯz/ | хызы /xɯˈzɯ/ | кыс /qɯs/ | кыс /qɯs/ | қыз /qɯz/ | кыз /qɯz/ |
| I | эпӗ /ˈepɘ/ | мен /men/ | мин /min/ | мен /men/ | мен /men/ | мен /men/ | мен /men/ |
| You | эсӗ /ˈezɘ/ | сен /sen/ | син /sin/ | сен /sen/ | сен /sen/ | сен /sen/ | сен /sen/ |
| We | эпир /eˈbir/ | биз /biz/ | піс /pis/ | бис /bis/ | бис /bis/ | біз /bɪz/ | биз /biz/ |
| Name | ят /jat/ | ат /at/ | ат /at/ | ат /at/ | ат /at/ | ат /ɑt/ | ат /ɑt/ |
| Person | ҫын /ɕɯn/ | адам /ɑˈdɑm/ | кізі /kizi/ | кижи /kiʒi/ | кижи /kiʒi/ | адам /ɑˈdɑm/ | адам /ɑˈdɑm/ |
| Head | пуҫ /puɕ/ | баш /baʃ/ | пас /pas/ | баш /baʃ/ | баш /baʃ/ | бас /bas/ | баш /baʃ/ |
| Eye | куҫ /kuɕ/ | кёз /køz/ | харах /xarax/ | кӧс /køs/ | карак /qaraq/ | көз /køz/ | көз /køz/ |
| Ear | хӑлха /xəlxa/ | къулакъ /qulaq/ | хулах /xulax/ | кулак /kulak/ | кулак /qulaq/ | құлақ /qʊlɑq/ | кулак /qulɑq/ |
| Nose | сӑмса /səmza/ | бурун /burun/ | пурун /purun/ | тумчук /tumtʃuk/ | думчук /dumtʃuk/ | мұрын /mʊˈɾɯn/ | мурун /muˈɾun/ |
| Mouth | ҫӑвар /ɕəˈvar/ | ауз /awuz/ | аас /aːs/ | оос /oːs/ | аас /aːs/ | ауыз /ɑˈwəz/ | ооз /oːz/ |
| Tooth | шӑл /ʃəl/ | тиш /tiʃ/ | тіс /tis/ | тиш /tiʃ/ | диш /diʃ/ | тіс /təs/ | тиш /tiʃ/ |
| Tongue | чӗлхе /tɕɘlˈxe/ | тил /til/ | тіл /til/ | тил /til/ | дыл /dɯl/ | тіл /təl/ | тил /til/ |
| Hand | алӑ /ˈalə/ | къол /qol/ | хол /xol/ | кол /kol/ | хол /xol/ | қол /qol/ | кол /kol/ |
| Foot | ура лаппи /uˈra laˈpi/ | аякъ /ajaq/ | азах /azax/ | бут /but/ | бут /but/ | аяқ-басы /ɑjɑqbɑsə/ | бут /but/ |
| Heart | чӗре /tɕɘre/ | джюрек /dʒyrek/ | чӱрек /tɕyrek/ | јӱрек /dʒyrek/ | чүрек /tɕyrek/ | жүрек /ʒyɾek/ | жүрөк /dʒyɾøk/ |
| Bone | шӑмӑ /ˈʃəmə/ | сюек /syjek/ | сӧӧк /søːk/ | сӧӧк /søːk/ | сөөк /søːk/ | сүйек /syjek/ | сөөк /søːk/ |
| Blood | юн /jun/ | къан /qan/ | хан /xan/ | кан /kan/ | хан /xan/ | қан /qɑn/ | кан /qan/ |
| Poop | пӑх /pəx/ | бокъ /boq/ | арых /arɯx/ | бок /bok/ | — | боқ /boq/ | бок /bok/ |
| Love | юрату /juratu/ | сюймеклик /syjmeklik/ | хынығ /xɯnɯɣ/ | сӱӱш /syːʃ/ | ынакшыл /ɯnakʃɯl/ | махаббат /mɑxɑbbɑt/ | сүйүү /syjyː/ |
| Tree | йывӑҫ /jɯvəɕ/ | терек /terek/ | ағас /aɣas/ | агаш /aɡaʃ/ | ыяш /ɯjaʃ/ | ағаш /ɑʁɑʃ/ | жыгач /dʒɯɡɑtʃ/ |
| Dog | йытӑ /jɯtə/ | ит /it/ | адай /adaj/ | ийт /ijt/ | ыт /ɯt/ | ит /ɪt/ | ит /it/ |
| Cat | кушак /kuʃak/ | киштик /kiʃtik/ | хоосха /xoːsxa/ | киске /kiske/ | диис /diːs/ | мысық /mɯsɯq/ | мышык /mɯʃɯk/ |
| Fish | пулӑ /ˈpulə/ | чабакъ /tʃɑˈbɑq/ | палых /pɑˈlɯx/ | балык /bɑˈlɯk/ | балык /bɑˈlɯq/ | балық /bɑˈləq/ | балык /bɑˈlɯq/ |
| Bird | кайӑк /kajək/ | къанатлы /qanatlɯ/ | хус /xus/ | куш /kuʃ/ | куш /kuʃ/ | құс /qus/ | куш /kuʃ/ |
| Butterfly | лӗпӗш /ˈlɘpɘʃ/ | — | ӧрбекей /ørbekej/ | кӧбӧлӧк /købøløk/ | ховаган /xoβaɣan/ | көбелек /købeˈlek/ | көпөлөк /køpøˈløk/ |
| Egg | ҫӑмарта /ɕəmarta/ | жумуртха /ʒumurtxa/ | нымырха /nɯmɯrxa/ | јымыртка /dʒɯmɯrtka/ | чуурга /tɕuːrɣa/ | жұмыртқа /ʒʊmərtˈqa/ | жумуртка /dʒumurtˈqa/ |
| Bear | упа /uba/ | айыу /ajɯw/ | аба /aba/ | айу /aju/ | адыг /adɯɣ/ | аю /ajuw/ | аюу /ajuː/ |
| Horse | лаша /laʒa/ | ат /at/ | ат /at/ | ат /at/ | аът /aʔt/ | ат /ɑt/ | ат /ɑt/ |
| House | ҫурт /ɕurt/ | юй /yj/ | тура /tura/ | айыл /ajɯl/ | бажың /baʒɯŋ/ | үй /yj/ | үй /yj/ |
| Milk | сӗт /sɘt/ | сют /syt/ | сӱт /syt/ | сӱт /syt/ | сүт /syt/ | сүт /syt/ | сүт /syt/ |
| Honey | пыл /pɯl/ | бал /bal/ | мӧӧт /møːt/ | бал /bal/ | ары чигири /arɯ tɕiɡiri/ | бал /bɑl/ | бал /bal/ |
| Salt | тӑвар /təvar/ | туз /tuz/ | тус /tus/ | тус /tus/ | дус /dus/ | тұз /tʊz/ | туз /tuz/ |
| Wine | эрех /eˈrex/ | чагъыр /tʃaʁɯr/ | араға /araɣa/ | вино /vino/ | арага /araɣa/ | шарап /ʃarap/ | шарап /ʃarap/ |
| Rice | рис /ris/ | принч /printʃ/ | ах тараан /ax taraːn/ | рис /ris/ | рис /ris/ | күріш /kʏˈɾɪʃ/ | күрүч /kyˈrytʃ/ |
| Chocolate | шоколад /ʃokoˈlat/ | — | шоколад /ʃokolad/ | шоколад /ʃokoˈlad/ | шоколад /ʃokoˈlad/ | шоколад /ʃokɐˈlat/ | шоколад /ʃokoˈlad/ |
| Iron | тимӗр /timɘr/ | темир /temir/ | тимір /timir/ | темир /temir/ | демир /demir/ | темір /tʲemɘr/ | темир /temir/ |
| Wheel | кустӑрма /kustərma/ | чарх /tʃarx/ | теерпек /teːrpek/ | тегелик /teɡelik/ | дугуй /duɣuj/ | дөңгелек /døŋɡelek/ | дөңгөлөк /døŋɡøløk/ |
| Silk | пурҫӑн /ˈpurɕən/ | дарий /daˈrij/ | чібек /tʃibek/ | торко /torˈqo/ | торгу /torɣu/ | жібек /ʒɘˈbek/ | жибек /dʒiˈbek/ |
| Book | кӗнеке /kɘneˈɡe/ | китап /kiˈtap/ | кинде /kinˈde/ | бичик /bitʃik/ | ном /nom/ | кітап /kɘˈtap/ | китеп /kiˈtep/ |
| Eat | ҫиес /ɕies/ | ашаргъа /aʃarʁa/ | чирге /tɕirɡe/ | јиир /dʒiːr/ | чиир /tɕiːr/ | жеу /ʒew/ | жеш /dʒeʃ/ |
| Drink | ӗҫес /ɘɕes/ | ичерге /itʃerɡe/ | ізерге /izerɡe/ | ичер /itʃer/ | ижер /iʒer/ | ішу /ɪʃuw/ | ичүү /itʃyː/ |
| Sleep | ҫывӑр /ɕɯʋər/ | джукъларгъа /dʒuqlarʁa/ | узирға /uzirɣa/ | уйуктаар /ujuktaːr/ | удуур /uˈduːr/ | ұйықтау /ujəqˈtaw/ | уктоо /uqˈtoː/ |
| One | пӗр /pɘr/ | бир /bir/ | пір /pir/ | бир /bir/ | бир /bir/ | бір /bɪɾ/ | бир /bir/ |
| Two | иккӗ /ˈikːɘ/ | эки /eˈki/ | ікі /iˈki/ | эки /eˈki/ | ийи /iˈji/ | екі /jeˈkɘ/ | эки /eˈki/ |
| Three | виҫҫӗ /viɕːɘ/ | юч /ytʃ/ | ӱс /ys/ | ӱч /ytʃ/ | үш /yʃ/ | үш /yʃ/ | үч /ytʃ/ |
| Four | тӑваттӑ /təvatːə/ | тёрт /tørt/ | тӧрт /tørt/ | тӧрт /tørt/ | дөрт /dørt/ | төрт /tørt/ | төрт /tørt/ |
| Five | пиллӗк /ˈpilːɘk/ | беш /beʃ/ | пис /pis/ | беш /beʃ/ | беш /beʃ/ | бес /bʲes/ | беш /beʃ/ |
| Hundred | ҫӗр /ɕɘr/ | жюз /ʒyz/ | чӱс /tɕys/ | јӱс /dʒys/ | чүс /tɕys/ | жүз /ʒyz/ | жүз /dʒyz/ |
| Hello | салам /salam/ | салам /salam/ | изеннер /izenner/ | эзен /ezen/ | экии /ekiː/ | сәлем /sælem/ | салам /sɑlɑm/ |
| Thank you | тав /tav/ | сау бол /saw bol/ | алғыс /alɣɯs/ | быйан /bɯjan/ | четтирдим /tɕetːirdim/ | рахмет /ɾɑxmet/ | рахмат /ɾɑxmɑt/ |
| Good | лайӑх /lajəx/ | иги /iɡi/ | чахсы /tɕaxsɯ/ | јакшы /dʒaqʃɯ/ | эки /eki/ | жақсы /ʒɑqsɯ/ | жакшы /dʒɑkʃɯ/ |
| New | ҫӗнӗ /ˈɕɘnɘ/ | жангы /ʒaŋɯ/ | наа /naː/ | јаҥы /dʒaˈŋɯ/ | чаа /tɕaː/ | жаңа /ʒɑˈŋɑ/ | жаңы /dʒaˈŋɯ/ |
| Red | хӗрлӗ /xɘrˈlɘ/ | къызыл /qɯˈzɯl/ | хызыл /xɯˈzɯl/ | кызыл /qɯˈzɨl/ | кызыл /qɯˈzɯl/ | қызыл /qɯˈzɯl/ | кызыл /qɯˈzɯl/ |
| White | шурӑ /ʃurə/ | акъ /ɑq/ | ах /ɑx/ | ак /ɑq/ | ак /ɑq/ | ақ /ɑq/ | ак /ɑq/ |
| Black | хура /xuˈra/ | къара /qaˈra/ | хара /xɑˈrɑ/ | кара /qɑˈrɑ/ | кара /qɑˈrɑ/ | қара /qɑˈrɑ/ | кара /qɑˈrɑ/ |
| Green | ешӗл /jeˈʒɘl/ | джашил /dʒaˈʃil/ | ноған /noɣan/ | јажыл /ɟaˈʒɯl/ | ногаан /noɣaːn/ | жасыл /ʒɑˈsəl/ | жашыл /dʒaˈʃɯl/ |
| Blue | кӑвак /kəˈʋak/ | кёк /køk/ | кӧк /køk/ | кӧк /køk/ | көк /køk/ | көк /køk/ | көк /køk/ |
| Cuckoo | куккук /kukˈkuk/ | гугук /ɡuˈɡuk/ | кӧӧк /køːk/ | кӱӱк /kyːk/ | хек /xek/ | көкек /kœˈkek/ | күкүк /kyˈkyk/ |
| Computer | компьютер /kəmˈpjuter/ | компьютер /kɐmˈpjuter/ | компьютер /komˈpjuter/ | компьютер /komˈpjuter/ | компьютер /komˈpjuter/ | компьютер /kɐmˈpjutɨr/ | компьютер /komˈpjuter/ |
| Sushi | суши /suˈʃi/ | суши /suˈʃi/ | суши /suˈʃi/ | суши /suˈʃi/ | суши /suˈʃi/ | суши /suˈʃɪ/ | суши /suˈʃi/ |
| Tea | чей /tɕej/ | чай /tʃaj/ | чай /tʃaj/ | чай /tʃaj/ | шай /ʃaj/ | шай /ʃɑj/ | чай /tʃaj/ |
| Coffee | кофе /ˈkofe/ | кофе /ˈkofe/ | кофе /kofe/ | кофе /ˈkofe/ | кофе /ˈkofe/ | кофе /ˈkofe/ | кофе /ˈkofe/ |
| Sugar | сахӑр /ˈsaxər/ | шекер /ʃeˈker/ | сахар /saxar/ | чикир /tʃiˈkir/ | чигир /tʃiˈɣir/ | қант /qɑnt/ | кант /kant/ |
| Orange | апельсин /apelʲˈsin/ | — | — | апельсин /apelʲˈsin/ | апельсин /apelʲˈsin/ | апельсин /ɑpelʲˈsin/ | апельсин /apelʲˈsin/ |
| Ninety-nine | тӑхӑрвуннӑ тӑхӑр /təxərʋunːə ˈtəxər/ | токъсан тогъуз /toqsan toʁuz/ | тоғызон тоғыс /toɣɯzon toɣɯs/ | тогузон тогус /toɣuˈzon toˈɣus/ | тозан тос /tozan tos/ | тоқсан тоғыз /toqˈsan toˈʁəz/ | токсон тогуз /tokson toˈɡuz/ |
Page 1/11
Open the interactive map: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Part of LangMap — a linguistic visualization project. This is a static, crawlable summary; the interactive maps offer pronunciation audio, filters, and a globe view.
Made by Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap home