Yunga
Mochica
mochica (probablemente aislada)
El mochica (yunga, chimú) es una lengua extinta que se hablaba antiguamente en la costa norte del Perú (Lambayeque, La Libertad, Piura) hasta finales del siglo XIX aproximadamente. Fue la lengua de la civilización mochica (~100-700 d. C.) y del posterior Imperio chimú (~900-1470 d. C.) antes de la conquista inca, y continuó como lengua vernácula regional durante todo el periodo colonial español. A pesar del arte y la arquitectura emblemáticos de estas civilizaciones, el mochica está documentado principalmente a través de materiales de la época colonial: la gramática del padre Fernando de la Carrera, Arte de la lengua yunga (1644), y las listas de palabras del siglo XIX de Middendorf. Su filiación genética no está resuelta y el mochica se considera generalmente una lengua aislada (a veces agrupada de forma especulativa como chimuana).
Dónde se habla
87 palabras esenciales en mochica
Fuentes
- Carrera (1644) Arte de la lengua yunga
- Cerrón-Palomino (1995) La lengua de Naimlap (Reconstrucción y obsolescencia del mochica)
- Glottolog: moch1259
Palabras comparadas
Comparación con otras lenguas de la misma clasificación: mochica (probablemente aislada)
| Significado | Mochica | Protourálico | Falisco | Protoyutoazteca | Meroítico | Frigio | Pyu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | lā /laː/ | *wete /wete/ | — /—/ | *paʔ /paʔ/ | 𐦠𐦶 /ato/ | bedu /ˈbedu/ | tduṃ /t.du(j)/ |
| Fuego | ol /ol/ | *tule /tule/ | — /—/ | *na- /na/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Sol | xllang /ɬaŋ/ | *kaja /kaja/ | — /—/ | *ta /ta/ | 𐦨𐦯 /ˈmasa/ | — /—/ | — /—/ |
| Luna | si /si/ | *kuŋe /kuŋe/ | — /—/ | *mɨca /mɨca/ | — /—/ | masê /maˈseː/ | — /—/ |
| Estrella | fanpec /fanpek/ | *täštä /tæʃtæ/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Noche | — /—/ | *üje /yje/ | — /—/ | *tuku /tuku/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Piedra | pong /poŋ/ | *kiwe /kiwe/ | — | *tɨn /tɨn/ | — | — | — |
| Madre | eng /eŋ/ | *emä /emæ/ | mate /ˈmate/ | — /—/ | — /—/ | mater /ˈmater/ | — /—/ |
| Padre | ef /ef/ | *ićä /itɕæ/ | pater /ˈpater/ | *owa /owa/ | — /—/ | atas /aˈtas/ | — /—/ |
| Yo | moiñ /mojɲ/ | *mun /mun/ | eko /ˈeko/ | *nɨ /nɨ/ | — /—/ | az /az/ | gaṁḥ /gä(j)H/ |
| Tú | tzhang /tʃaŋ/ | *tun /tun/ | tu /tuː/ | *ʔɨ /ʔɨ/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nosotros | mœich /məwitʃ/ | *me /me/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nombre | por /por/ | *nimi /nimi/ | nomen /ˈnomen/ | *tewa /tewa/ | — /—/ | onoman /ˈonoman/ | rmiṅ· /r.miŋ/ |
| Ojo | locɥ /lotʃ/ | *śilmä /śilmä/ | — /—/ | *pusi /pusi/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Oreja | medquic /medkik/ | *pixlä /pixlæ/ | — | *naka /naka/ | — | — | — |
| Boca | ssap /sap/ | *śuwe /ɕuwe/ | — | *tɨʔni /tɨʔni/ | — | — | — |
| Diente | cɥang /tʃaŋ/ | *piŋi /piŋi/ | — /—/ | *tama /tama/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Lengua | ed /ed/ | *kele /kele/ | — /—/ | *nene /nene/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mano | mæcɥ /mætʃ/ | *käti /käti/ | — /—/ | *maʔ /maʔ/ | — /—/ | zeira /ˈzeːra/ | — /—/ |
| Pie | loc /lok/ | *jalka /jalka/ | — | *tala /tala/ | 𐦯𐦴 /ˈsata/ | petes /ˈpetes/ | — |
| Corazón | polæng /polæŋ/ | *śüdäme /ɕydæme/ | — /—/ | *sula /sula/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Hueso | loti /loti/ | *luwe /luwe/ | — /—/ | *ohomï-ta /ohomɨta/ | — /—/ | — /—/ | ru /ru(C)/ |
| Sangre | cul /kul/ | *were /were/ | — /—/ | *ɨtwa /ɨtwa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Amor | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Árbol | nepæt /nepæt/ | *puwi /puwi/ | — /—/ | *kut /kut/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Perro | fanu /fanu/ | *penä /penæ/ | — /—/ | *woci /woci/ | 𐦥𐦬𐦡 /wal/ | kan /kan/ | — /—/ |
| Gato | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Pez | xllac /ɬak/ | *kala /kala/ | — /—/ | *paki /paki/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Pájaro | ñaiñ /ɲaiɲ/ | *linta /linta/ | — | — | — | — | — |
| Casa | an /an/ | *kota /kota/ | — /—/ | *ki /ki/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Sal | æp /æp/ | *salɜ /salɜ/ | — | *ona /ona/ | — | — | — |
| Comer | funo /funo/ | *sewe- /sewe/ | — /—/ | *kwaʔa /kwaʔa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Beber | man /man/ | *jëxe- /jɤxe/ | pipafo /ˈpipafoː/ | *hiʔpa /hiʔpa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Uno | onæc /onæk/ | *ükte /ükte/ | oinos /ˈoi̯nos/ | *sɨmɨ /sɨmɨ/ | — /—/ | — /—/ | taṁ /tä(k)/ |
| Dos | aput /aput/ | *kakta /kakta/ | duo /ˈduo/ | *wo /wo/ | — /—/ | — /—/ | kni /kni/ |
| Tres | çopæt /sopæt/ | *kolme /kolme/ | — /—/ | *pahi /pahi/ | — /—/ | — /—/ | nhoḥ /n.ho(m)H/ |
| Cinco | exllmætzh /eɬmætʃ/ | *witte /witte/ | — | *cipo /cipo/ | — | — | pəŋa /pəŋa/ |
| Hola | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Gracias | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Bueno | peñaeñ /peɲaeɲ/ | *para /para/ | duenom /ˈduenom/ | — /—/ | 𐦨𐦬𐦣 /ˈmalu/ | — /—/ | ha /ha(k)/ |
| Rojo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
Abrir el mapa interactivo: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.
Creado por Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Inicio de LangMap