🧈 Siagi: jibini ya ng'ombe

Kiingereza butter kinatoka neno ambatani la Kigiriki lenye maana ya jibini ya ng'ombe. Lugha nyingine nyingi ziliipa jina kwa kitendo cha kupaka, au ziliiita mafuta tu.

Kiingereza butter kinatoka neno la Kigiriki lenye maana ya “jibini ya ng'ombe”. Kigiriki cha Kale βούτυρον (bǔːtyːron) ni βοῦς (boûs), “ng'ombe, fahali”, pamoja na τυρός (tyrós), “jibini”. Kigiriki cha leo bado husema βούτυρο (ˈvutiɾo). Kilatini kilikopa neno hilo kama butyrum, na kutoka Kilatini yakaja Kijerumani Butter, Kifaransa beurre na Kiitaliano burro, neno ambalo kwa Kihispania lingekuwa punda. Njia yake, yenye visanduku 180, ndiyo kubwa zaidi kwenye ramani, na Kiingereza na Kifaransa vililipeleka neno hili mbali zaidi. Kijapani バター (bataː) na Kikorea 버터 (pʌtʰʌ) vinatoka Kiingereza, na Kivietinamu bơ kinatoka Kifaransa beurre.

🗺️ Onyesha neno siagi kwenye ramani — Kigiriki cha kale
🗣 Linganisha jibini ya ng'ombe
LughaFamiliaWasemajiSiagiMajiMoja
Kigiriki cha kaleKihindi-Ulaya (Kiheleni)Imetowekaβούτυρον/bǔːtyːron/ὕδωρ/hýdɔːr/εἷς/hêːs/
KilatiniKihindi-Ulaya (Kiitaliki)Imetoweka (ya ibada)butyrum/buːˈtyːrum/aqua/ˈakʷa/ūnus/ˈuːnus/
KiingerezaKijerumaniki~milioni 380 L1 + ~bilioni 1.5 jumla (yenye L2)butter/ˈbʌtə/water/ˈwɔːtə/one/wʌn/
KijerumaniKijerumaniki~milioni 130Butter/ˈbʊtɐ/Wasser/ˈvasɐ/eins/aɪ̯ns/
KifaransaKiromance~milioni 320beurre/bœʁ/eau/o/un/œ̃/
KiitalianoKiromance~milioni 85burro/ˈburro/acqua/ˈakkwa/uno/ˈuːno/
KijapaniLugha za Kijapani~milioni 125バター/bataː/水/mizɯ/一/itɕi/
KivietinamuKiaustroasia~milioni 85bơ/ɓəː˧/nước/nɨək˧˥/một/mot˧˨ʔ/

Kitu cha kupaka

Wazo la pili linatokana na kitenzi. Katika visanduku 62 siagi ni kitu unachokipaka. Kirusi масло (ˈmasɫə) kinahusiana na мазать (mazat), “kupaka”, na kwa Kirusi neno hilo la siagi pia hutumika kwa mafuta ya mimea na mafuta ya madini. Kidenmaki smør ni jamaa wa Kiingereza smear. Kilatvia sviests mwanzoni kilikuwa umbo la kitenzi lenye maana ya “kitu kilichopakwa”. Pendekezo kuu la Wiktionary linafuatilia kitenzi hicho hadi mzizi wenye maana ya “kung'aa”, kwa kuwa unapaka kitu mafuta ili king'ae. Kiromania unt kinatoka Kilatini ūnctum, marhamu, na Kiayalandi im kinahusiana na Kilatini unguen, grisi. Kihindi मक्खन (məkkʰən) kinarudi kupitia Kiprakriti hadi Kisanskriti mrakṣaṇa, “marhamu”. Kiliondoa umbo la zamani la Kihindi mākhan kila mahali isipokuwa katika msemo mmoja, mākhan-cor, “mwizi wa siagi”, ambao ni jina la Krishna.

🗣 Linganisha maneno ya kupaka
LughaFamiliaWasemajiSiagiMajiMoja
KirusiKislaviki~milioni 255масло/ˈmasɫə/вода/vɐˈda/один/ɐˈdʲin/
KidenmakiKijerumaniki~milioni 6smør/ˈsmœɐ̯/vand/vanˀ/en/eːˀn/
KilatviaKibaltiki~milioni 1.7sviests/sviɛsts/ūdens/ˈuːdɛns/viens/viɛns/
KiromaniaKiromance~milioni 24unt/unt/apă/ˈapə/unu/ˈunu/
KiayalandiKikelti~milioni 1.7 (L1: elfu ~70)im/aimʲ/uisce/ˈɪʃcə/aon/eːn̪ˠ/
KihindiKihindi-Aria~milioni 345 wenye lugha ya kwanza (~milioni 600 Kihindustani kwa jumla)मक्खन/məkkʰən/पानी/paːniː/एक/eːk/

Mafuta, shahamu na samli

Lugha nyingine zinaiweka siagi katika kundi la mafuta. Kikazaki май (maj) maana yake siagi na pia mafuta. Kituruki tereyağı kina yağ, “shahamu, mafuta”, na sehemu ya kwanza inabishaniwa. Vyanzo vingine vinaitoa katika Kiajemi kare, “siagi”, na vingine katika neno la Kiajemi la “mbichi”. Kimandarini 黄油 (xuaŋ˧˥ jou˧˥) ni “mafuta ya njano”. Kikantoni 牛油 (ŋɐu˨˩ jɐu˨˩) ni “mafuta ya ng'ombe”, na neno hilo pia maana yake shahamu ya ng'ombe, kwa hiyo ng'ombe wa βούτυρον anajitokeza tena. Kusini mwa India msingi ni samli. Kitamil வெண்ணெய் (ʋɛɳːɛj) ni veṇ, “nyeupe”, pamoja na ney, “samli”. Kikannada ಬೆಣ್ಣೆ (beɳːe), Kimalayalamu വെണ്ണ (ʋeɳɳɐ) na Kitelugu వెన్న (ʋenːa) ni neno hilohilo. Kithai เนย (nɤːj˧) kilichukua nusu ya pili tu, Kitamil நெய் (ney), “samli”.

🗣 Linganisha mafuta na samli
LughaFamiliaWasemajiSiagiMajiMoja
KikazakiLugha za Kituruki~milioni 16май/maj/су/suw/бір/bɪɾ/
KiturukiLugha za Kituruki~milioni 85tereyağı/teˈɾejaː/su/su/bir/biɾ/
Kichina cha MandarinLugha za Kichina (Kimandarini)~milioni 920黄油/xuaŋ˧˥ jou˧˥/水/ʂweɪ̯˧˩˧/一/i˥/
KikantoniLugha za Kichina (Yue)~milioni 85牛油/ŋɐu˨˩ jɐu˨˩/水/sɵy˧˥/一/jɐt˥/
KitamilKidravidi~milioni 80வெண்ணெய்/ʋɛɳːɛj/தண்ணீர்/t̪aɳːiːɾ/ஒன்று/ondrɯ/
KikannadaKidravidi~milioni 45ಬೆಣ್ಣೆ/beɳːe/ನೀರು/niːɾu/ಒಂದು/ondu/
KithaiKikra-Dai~milioni 60เนย/nɤːj˧/น้ำ/nam˦˥/หนึ่ง/nɯŋ˨˩/

Ufini na Iberia

Maneno mawili ya zamani yanajitenga na mengine. Kifinlandi voi, Kihungari vaj, Kiudmurt вӧй (ʋɘj) na Kisami cha Kaskazini vuodja vyote vinarudi kwa Kifino-Ugri cha Awali *waje, na njia yake ina visanduku 27 kaskazini mwa Ulaya na Urusi. Katika Kifinlandi voi pia ni kihisishi, kinachotamkwa kuonyesha huruma au kabla ya tusi. Magharibi, Kihispania na Kireno vina manteca na manteiga, neno lenye asili isiyo na uhakika, labda la kabla ya Warumi. Nchini Hispania manteca sasa maana yake mafuta ya nguruwe, na siagi ni mantequilla, yaani manteca ndogo. Kandokando ya Río de la Plata na huko Paraguay, manteca bado ni siagi. Wareno walilipeleka neno lao Asia. Kiindonesia mentega kinatoka manteiga, lakini Kitagalog mantekilya kilitoka Kihispania mantequilla. Njia hii ina visanduku 87.

🗣 Linganisha voi na manteiga
LughaFamiliaWasemajiSiagiMajiMoja
KifinlandiUrali~milioni 5.5voi/ˈʋoi̯/vesi/ˈʋesi/yksi/ˈyksi/
KihungariUrali~milioni 13vaj/vɒj/víz/viːz/egy/ɛɟː/
KiudmurtUrali (lugha za Kiperm)~340,000вӧй/ʋɘj/ву/vu/одӥг/oˈdiɡ/
Kisami cha KaskaziniKiurali (Kisami)~25,000vuodja/ˈvuo̯ɟɟa/čáhci/ˈtʃaːhtsi/okta/ˈokta/
KihispaniaKiromance~milioni 47mantequilla/manteˈkiʝa/agua/ˈaɣwa/uno/ˈuno/
KirenoKiromance~milioni 10manteiga/mɐ̃ˈtejɡɐ/água/ˈaɡwɐ/um/ũ/
KiindonesiaKiaustronesia~milioni 200 (~milioni 30 L1 + ~milioni 170 L2 / kitaifa)mentega/mənˈtɛɡa/air/ˈair/satu/ˈsatu/
KitagalogKiaustronesia~milioni 83 (jumla)mantekilya/manteˈkilja/tubig/ˈtubiɡ/isa/ʔiˈsa/

Kiarmenia կարագ (kɑˈɾɑkʰ) kilikopwa zamani kutoka Kiajemi cha Kati, chanzo cha Kiajemi کره (kæˈɾe). Maneno machache yana maana ya pili. Kiarabu زبدة (zubda) pia ni krimu kwa maana ya kitamathali, yaani sehemu bora au kiini cha kitu. Katika Biblia, Kiebrania חמאה (χemˈʔa) kilimaanisha maziwa mgando au jibini. Kiburma ထောပတ် (tʰɔ́baʔ) pia ni jina la aina ya ndizi ya huko. Visanduku 84 visivyo na taswira iliyorekodiwa ni pamoja na Kiswahili siagi na Kibasque gurin.

🗣 Linganisha mikopo na maana za pili
LughaFamiliaWasemajiSiagiMajiMoja
Kiarabu sanifuKisemiti~milioni 400زبدة/zubda/ماء/maːʔ/واحد/waːħid/
KiebraniaKisemiti~milioni 9חמאה/χemˈʔa/מים/ˈmajim/אחד/eˈχad/
KiajemiKiirani~milioni 110کره/kæˈɾe/آب/ʔɒːb/یک/jek/
KiarmeniaKihindi-Ulaya (Kiarmenia)~milioni 6.7կարագ/kɑˈɾɑkʰ/ջուր/dʒuɾ/մեկ/mek/
KiburmaKichina-Kitibeti (Kitibeti-Kiburma, lugha za Kiburma)~milioni 33ထောပတ်/tʰɔ́baʔ/ရေ/jè/တစ်/tɪʔ/

Kisanduku ni ingizo la lugha au lahaja moja kwenye ramani.

Vyanzo

Soma zaidi

Tazama pia: Makala · Word Map — Maneno 168 ya msingi · Han Map — Usomaji wa herufi za Han

Fungua ramani shirikishi: Word Map · Han Map · Name Map · Time Map · Word Order · Tree

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.

Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap