Bɔrɔ
בורורו
מאקרו-ז'ה (ענף בורורו)
בורורו (Boe Wadáru) היא השפה היחידה שנותרה בחיים ממשפחת בורורו, שלעיתים קרובות מוצעת כחלק מקבוצת מאקרו־ז'ה הרחבה יותר. היא מדוברת בפי כ־1,000–1,500 בני בורורו בכמה טריטוריות וכפרים ילידיים במאטו גרוסו שבברזיל. לבורורו סימון גוף עשיר, חילופי עיצורים בראש הגזע וסדר שהוא בעיקר נושא–מושא–פועל; היא נכתבת בכתיב המבוסס על האלפבית הלטיני. רוב בני הקבוצה האתנית עדיין דוברים את השפה וילדים רבים לומדים אותה, אך השימוש בפורטוגזית גובר, במיוחד בקרב צעירים ובכמה יישובים. לכן Glottolog מסווג את בורורו כמאוימת וכנתונה בתהליך של חילופי שפה, ולא כנכחדת.
היכן מדוברת
87 מילים בסיסיות בבורורו
מקורות
- Ferraz Gerardi, Fabrício & Tiago Tresoldi. 2023. Lexical Database of Bororoan, v0.9.5 (CLDF; Bororo forms from Crowell 1979 and Nonato 2008)
- Pao Kurireu Bataru Kurireu (Bororo Bible), bible.com version 2518
השוואת מילים
בהשוואה לשפות מאותו סיווג: מאקרו-ז'ה (ענף בורורו)
| משמעות | בורורו | פמון | קריבית | אקוואיו | קריאולית כף ורדה | לאדינו | אמבו |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | pobo /pobo/ | tuna /tuna/ | tuna /tuna/ | tuna /tuna/ | agu /aɡu/ | agua /aɣwa/ | manjĩ /maɲdʒe/ |
| אש | joru /dʒoɾu/ | apok /apok/ | wàto /wahto/ | apok /apok/ | fogu /foɡu/ | fuego /fweɣo/ | mwaki /mwaki/ |
| שמש | meri /meɾi/ | wei /wei/ | weju /weju/ | wïi /wɨi/ | sol /sɔl/ | sol /sol/ | riũa /ɾioa/ |
| ירח | ari /aɾi/ | kapüi /kapɨi/ | nuno /nuno/ | kapïi /kapɨi/ | lua /lua/ | luna /luna/ | mweri /mwɛɾi/ |
| כוכב | kuieje /kuiedʒe/ | chirikö /tʃiɾikə/ | siriko /siɾiko/ | sirikɨ /siɾikɨ/ | strela /ˈstɾelɐ/ | estreya /esˈtɾeja/ | njata /ɲdʒata/ |
| לילה | boečo /boetʃo/ | ewaron /ewaɾon/ | koko /koko/ | ewarupɨ /ewaɾupɨ/ | noti /ˈnoti/ | noche /ˈnotʃe/ | ũtukũ /otuko/ |
| גשם | bubutu /bubutu/ | konok /konok/ | konopo /konopo/ | — | txuba /ˈtʃubɐ/ | luvia /luvja/ | mbura /mbura/ |
| רוח | bakuru /bakuɾu/ | aʼchitun /aʔtʃitun/ | pepeito /pepeito/ | aʼsetun /aʔsetun/ | bentu /ˈbentu/ | viento /ˈvjento/ | rũkũngi /ɾokoŋɡi/ |
| אדמה | moto /moto/ | non /non/ | nono /nono/ | non /non/ | téra /tera/ | tierra /tjera/ | mũthetu /moðɛtu/ |
| אבן | tori /toɾi/ | ötök /ətək/ | topu /topu/ | tɨʼ /tɨʔ/ | pedra /ˈpɛdɾɐ/ | piedra /ˈpjeðɾa/ | ĩthiga /eðiɡa/ |
| הר | tori kurireu /toɾi kuɾiɾew/ | wük /wɨk/ | wypy /wɨpɨ/ | wïʼ /wɨʔ/ | monti /ˈmõti/ | montanya /monˈtaɲa/ | kĩrĩma /keɾema/ |
| ים | pobo maereu /pobo maeɾew/ | — | parana /paɾana/ | parau /paɾau/ | mar /maɾ/ | mar /maɾ/ | ĩria /eɾia/ |
| אמא | muga /mɨɡa/ | mamã /mamɑ̃/ | sano /sano/ | saŋ /saŋ/ | mai /maj/ | madre /madɾe/ | nyanya /ɲaɲa/ |
| אבא | iogwa /ioɡwa/ | papai /papai/ | papa /papa/ | papai /papai/ | pai /paj/ | padre /padɾe/ | vava /βaβa/ |
| בת | onaregody aredy /onaɾeɡodɨ aɾedɨ/ | ensi /ensi/ | emyiry /emɨiɾɨ/ | ensi /ensi/ | fidja /ˈfidʒɐ/ | ija /iʒa/ | mwarĩ /mwaɾe/ |
| אני | imi /imi/ | yuurö /juːɾə/ | au /au/ | urɨ /uɾɨ/ | mi /mi/ | yo /jo/ | nie /niɛ/ |
| אתה | aki /aki/ | amörö /aməɾə/ | amoro /amoɾo/ | amɨrɨ /amɨɾɨ/ | bu /bu/ | tu /tu/ | we /wɛ/ |
| אנחנו | pagi / cegi /paɡi / tʃeɡi/ | urönokon / ina /uɾənokon / ina/ | kʉʼkaron / naʼna /kəʔkaɾon / naʔna/ | urɨʼnokon / ina /uɾɨʔnokon / ina/ | nos /nɔs/ | mozotros /moˈzotros/ | tue /tuɛ/ |
| שם | ie /ie/ | itesek /itesek/ | eeti /eːti/ | eseʼ /eseʔ/ | nómi /ˈnɔmi/ | nombre /ˈnombɾe/ | rĩĩtwa /ɾeːtwa/ |
| ראש | ao /ao/ | pupai /pupai/ | upuʼpo /upuʔpo/ | puʼpai /puʔpai/ | kabésa /kaˈbɛsɐ/ | kavesa /kaˈvesa/ | kĩongo /keɔŋɡɔ/ |
| עין | joku /dʒoku/ | enu /enu/ | enu /enu/ | enu /enu/ | odju /odʒu/ | ojo /oʒo/ | riitho /ɾiːðɔ/ |
| אוזן | bija /bidʒa/ | pana /pana/ | panari /panari/ | pana /pana/ | oredja /oˈɾedʒɐ/ | oreja /oˈɾeʒa/ | gũtũ /ɡoto/ |
| אף | eno /eno/ | yeuna /jeuna/ | anàta /anahta/ | enna /enna/ | naris /naˈɾis/ | nariz /naˈɾiz/ | ĩniũrũ /enioɾo/ |
| שן | o /o/ | ye /je/ | yerï /jelə/ | ɨ /ɨ/ | denti /ˈdenti/ | diente /ˈdjente/ | ĩgego /eɡɛɡɔ/ |
| לשון | eru /eɾu/ | unu /unu/ | nuru /nuɾu/ | ani /ani/ | lingua /ˈliŋɡwa/ | lingua /ˈliŋɡwa/ | rũrĩmĩ /roɾeme/ |
| יד | kera /keɾa/ | yenna /jenːa/ | aina /aina/ | emiyaʼ /emijaʔ/ | mon /mɔ̃/ | mano /mano/ | kĩvoko /keβɔkɔ/ |
| כף רגל | ewure /ewɨɾe/ | pʉta /pɨta/ | pupu /pupu/ | pïta /pɨta/ | pé /pɛ/ | pie /pje/ | kũgũrũ /koɡoro/ |
| לב | bapo /bapo/ | sïköpoka /sikəpoka/ | emanga /emaŋɡa/ | ewan /ewan/ | korason /korasɔ̃/ | korasón /koɾason/ | ngoro /ŋɡɔɾɔ/ |
| עצם | ra /ɾa/ | epʉ /epɨ/ | yepo /jepo/ | eʼpï /eʔpɨ/ | ósu /ˈɔsu/ | gueso /ˈɡweso/ | ĩvĩndĩ /evende/ |
| דם | ku /ku/ | mün /mɨn/ | mʉnʉ /mənə/ | mïn /mɨn/ | sangi /ˈsɐ̃ɡi/ | sangre /ˈsaŋɡɾe/ | nthakame /nðakamɛ/ |
| קקי | pe /pe/ | watö /watə/ | — | — | kaka /ˈkakɐ/ | kaka /ˈkaka/ | — |
| אהבה | — /—/ | kemenü /kemenɨ/ | kataneko /kataneko/ | — /—/ | amor /amor/ | amor /amoɾ/ | wendo /wɛndɔ/ |
| עץ | i /i/ | yöi /jəi/ | wewe /wewe/ | yïi /jɨi/ | arvi /arvi/ | árvol /aɾvol/ | mũtĩ /mote/ |
| כלב | arigao /aɾiɡao/ | arimaraka /aɾimaɾaka/ | pero /peɾo/ | pero /peɾo/ | katxor /katʃɔr/ | perro /pero/ | ngui /ŋɡui/ |
| חתול | gato /ɡato/ | pichana /pitʃana/ | meu /meu/ | — /—/ | gatu /ɡatu/ | gato /ɡato/ | nyau /ɲau/ |
| דג | karo /kaɾo/ | morok /moɾok/ | woto /woto/ | moro /moɾo/ | pexi /ˈpeʃi/ | peshe /ˈpeʃe/ | nthamaki /nðamaki/ |
| ציפור | kiogo /kioɡo/ | toron /toɾon/ | tonoro /tonoɾo/ | toron /toɾon/ | pásaru /pasaɾu/ | pásharo /paʃaɾo/ | gĩconi /ɡetʃɔni/ |
| פרפר | baragadu /baɾaɡadu/ | wakau /wakau/ | palanpalan /palanpalan/ | wagau /waɡau/ | borboléta /boɾboˈlɛtɐ/ | papiyon /papiˈjon/ | — |
| ביצה | ba /ba/ | pumoi /pumoi/ | iʼmo /iʔmo/ | pïmoi /pɨmoi/ | ovu /ˈovu/ | guevo /ˈɡwevo/ | ĩtumbĩ /etumbe/ |
| סוס | kuwaru /kuwaɾu/ | kaware /kawaɾe/ | kaware /kawaɾe/ | kaware /kawaɾe/ | kabalu /kaˈbalu/ | kavayo /kaˈvajo/ | mbarathi /mbaɾaði/ |
| בית | bai /bai/ | tapüi /tapɨi/ | paty /pati/ | — /—/ | kaza /kaza/ | kaza /kaza/ | nyomba /ɲɔmba/ |
| חלב | mokuru kuru /mokuɾu kuɾu/ | — | manaty aikuru /manatɨ aikuɾu/ | — | leti /ˈleti/ | leche /ˈletʃe/ | ĩriia /eɾiːa/ |
| דבש | meiawe eweguru /meiawe eweɡuɾu/ | wan /wan/ | wano /wano/ | teusan /teusan/ | mel /mɛl/ | miel /mjel/ | ũũkĩ /oːke/ |
| מלח | sal /sal/ | inönek /inənek/ | wajo /wajo/ | waiyo /waijo/ | sal /sal/ | sal /sal/ | cumbĩ /tʃumbe/ |
| יין | vinho /ˈviɲu/ | vino /bino/ | winu /winu/ | waain /waːin/ | vinhu /ˈviɲu/ | vino /ˈvino/ | ndivei /ndiβei/ |
| ברזל | meriri /meɾiɾi/ | ipotü /ipotɨ/ | siparari /sipaɾaɾi/ | waʼka pun /waʔka pun/ | féru /ˈfɛɾu/ | fierro /ˈfjero/ | cuma /tʃuma/ |
| ספר | bapera /bapeɾa/ | — | kareta /kaɾeta/ | kareta /kaɾeta/ | livru /ˈlivɾu/ | livro /ˈlivɾo/ | ĩvuku /evuku/ |
| לאכול | ko /ko/ | manepotaro /manepotaɾo/ | onökö /onøkø/ | — /—/ | kume /kume/ | komer /komeɾ/ | kũrĩa /koɾea/ |
| לשתות | kudu /kudɨ/ | atü /atɨ/ | ëne /ɘne/ | ensi /ensi/ | bebe /bebe/ | bever /beveɾ/ | kũnyua /koɲua/ |
| לישון | nudu /nudu/ | — | ònyky /ohnɨkɨ/ | — | durmi /ˈduɾmi/ | durmir /durˈmir/ | kũmama /komama/ |
| אחד | mito /mito/ | taukin /taukin/ | o:wi /oːwi/ | tikin /tikin/ | un /un/ | uno /uno/ | ĩmwe /emwɛ/ |
| שתיים | pobe /pobe/ | saköne /sakəne/ | oko /oko/ | asaʼrɨ /asaʔɾɨ/ | dos /dos/ | dos /dos/ | igĩrĩ /iɡeɾe/ |
| שלוש | pobe metia bokware /pobe metia bokwaɾe/ | eseurau /eseuɾau/ | oruwa /oɾuwa/ | osorïwau /osoɾɨwau/ | tres /tɾes/ | tres /tɾes/ | ithatũ /iðato/ |
| ארבע | pobe puibiji /pobe puibidʒi/ | saköröroʼne /sakəɾəɾoʔne/ | okupaen /okupaen/ | — | kuatru /ˈkwatru/ | kuatro /ˈkwatɾo/ | inya /iɲa/ |
| חמש | ikera aboudure /ikeɾa abowduɾe/ | — | ainatone /ainatone/ | — | sinku /ˈsiŋku/ | sinko /ˈsiŋko/ | ithano /iðanɔ/ |
| מאה | cem /sẽj̃/ | — | ainatone-kariʼna /ainatone kaɾiʔna/ | — | sen /sen/ | sien /sjen/ | ĩgana /eɡana/ |
| שלום | are /aɾe/ | apî /api/ | mary /maɾi/ | kapon /kapon/ | ola /ɔla/ | shalom /ʃalom/ | wĩ mwaro /we mwaɾɔ/ |
| תודה | iya /ija/ | waküpe man /wakɨpe man/ | irombo /iɾombo/ | tenki /tenki/ | obrigadu /obriɡadu/ | grasias /ɡɾasjas/ | — /—/ |
| טוב | pemegareu /pemeɡaɾew/ | mïratö /miɾatə/ | epoja /epoja/ | wagï /waɡɨ/ | bon /bɔ̃/ | bueno /bweno/ | mwaro /mwaɾɔ/ |
| חדש | maiwu /maiwu/ | amennak /amenːak/ | asery /aseɾɨ/ | emennaʼ /emennaʔ/ | novu /ˈnovu/ | muevo /ˈmwevo/ | gĩcerũ /ɡetʃɛɾo/ |
| אדום | kujagureu /kuʒaɡuɾew/ | suweyu /suweju/ | tapyre /tapɨɾe/ | suweyu /suweju/ | burmedju /buɾˈmɛdʒu/ | kolorado /koloˈɾado/ | ndune /ndunɛ/ |
| לבן | kigadureu /kiɡaduɾew/ | aimutun /aimutun/ | tamuʼne /tamuʔne/ | aimuʼnan /aimuʔnan/ | branku /ˈbɾɐ̃ku/ | blanko /ˈblaŋko/ | njerũ /ndʒɛɾo/ |
| ירוק | kaworureu /kawoɾuɾew/ | rorape /ɾoɾape/ | — | — | verdi /ˈveɾdi/ | vedre /ˈveðɾe/ | — |
| כחול | kaworu /kawoɾu/ | — | tupulu /tupulu/ | — | azul /aˈzul/ | mavi /maˈvi/ | vururu /βuɾuɾu/ |
עמוד 1/8
לפתיחת המפה האינטראקטיבית: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.
נוצר על ידי Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · דף הבית של LangMap