Долган тили
דולגנית
טורקית (ענף סיבירי)
דולגאן (ISO 639-3: dlg) היא שפה טורקית צפון־סיבירית הנתונה בסכנה, המדוברת בפי כמה אלפי אנשים בחצי האי טיימיר ובאזורים סמוכים בחבל קרסנויארסק שברוסיה. זוהי השפה הטורקית הצפונית ביותר והיא קרובה לסאחה (יקוטית), אך מוכרת כשפה נפרדת שיש בה חידושים מורשים לצד חידושים שמקורם במגע לשוני. הניבים האזוריים העיקריים שלה מתוארים בדרך כלל כמערבי, מרכזי ומזרחי, ומקושרים בהתאמה לאזורים סביב דודינקה, אוואם וחטנגה. דולגאן נכתבת בקירילית ומראה השפעה נרחבת של אבנקית, בייחוד באוצר המילים ובמונחי הקרבה; השימוש הגובר ברוסית תרם לירידה בהעברה הבין־דורית.
היכן מדוברת
87 מילים בסיסיות בדולגנית
מקורות
- Marek Stachowski (1993), Dolganischer Wortschatz (Kraków), as digitised in the Savelyev & Robbeets Turkic basic-vocabulary database (lexibank savelyevturkic, language "Dolgan"); en.wiktionary Dolgan lemmas (refs Stachowski 1993; Aksenova, Dolgan–Russian dictionary)
השוואת מילים
בהשוואה לשפות מאותו סיווג: טורקית (ענף סיבירי)
| משמעות | דולגנית | יקוטית | חקסית | פרוטו-טורקית | קראחנידית | אלטאית | טורקית עתיקה |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | уу /uː/ | уу /uː/ | суғ /suɣ/ | *sub /sub/ | suw /suw/ | суу /suː/ | 𐰽𐰆𐰉 /sub/ |
| אש | уот /uot/ | уот /uot/ | от /ot/ | *ōt /ōt/ | ot /ot/ | от /ot/ | 𐰆𐱃 /ot/ |
| שמש | күн /kyn/ | күн /kyn/ | кӱн /kyn/ | *kün /kün/ | kün /kyn/ | кӱн /kyn/ | 𐰚𐰇𐰤 /kyn/ |
| ירח | ый /ɯj/ | ый /ɯj/ | ай /aj/ | *āń /āń/ | ay /aj/ | ай /aj/ | 𐰀𐰖 /aj/ |
| כוכב | һулус /hulus/ | сулус /suˈlus/ | чылтыс /tʃɯlˈtɯs/ | *jultuz /jultuz/ | yulduz /julduz/ | јылдыс /dʲɯlˈdɯs/ | 𐰖𐰆𐰞𐱃𐰆𐰕 /jultuz/ |
| לילה | түүн /tyːn/ | түүн /tyːn/ | тӱн /tyn/ | *tün /tyn/ | tün /tyn/ | тӱн /tyn/ | 𐱅𐰇𐰤 /tyn/ |
| גשם | һамыыр /haˈmɯːr/ | ардах /ardax/ | наңмыр /naŋˈmɯr/ | *jag- /jaɣ/ | yağmur /jaɣmur/ | јаҥмыр /dʒaŋˈmɯr/ | — |
| שלג | каар /kaːr/ | хаар /xaːr/ | хар /xar/ | *kar /kaːr/ | qar /qar/ | кар /kar/ | 𐰴𐰺 /qar/ |
| רוח | тыал /tɯal/ | тыал /tɯal/ | чил /tʃil/ | *jẹl /jel/ | yel /jel/ | салкын /salqən/ | 𐰘𐰠 /jel/ |
| אדמה | буор /buor/ | сир /sir/ | тобырах /tobɯrax/ | *jer /jer/ | yer /jer/ | јер /dʒer/ | 𐰘𐰿 /jer/ |
| אבן | таас /taːs/ | таас /taːs/ | тас /tas/ | *taš /taʃ/ | taš /taʃ/ | таш /taʃ/ | 𐱃𐱁 /taʃ/ |
| הר | кайа /kaja/ | хайа /xaja/ | тағ /taɣ/ | *tāg /taːɣ/ | tağ /taɣ/ | туу /tuː/ | 𐱃𐰍 /taɣ/ |
| ים | байгал /bajˈɡal/ | байҕал /bajʁal/ | талай /talaj/ | *teŋiŕ /teŋiŕ/ | täŋiz /tæŋiz/ | теҥис /teˈŋis/ | 𐱃𐰞𐰆𐰖 /taluj/ |
| אמא | иньэ /inʲe/ | ийэ /ije/ | іӌе /idʒe/ | *ana /ana/ | ana /ana/ | эне /ene/ | 𐰜𐰏 /øɡ/ |
| אבא | ага /aɡa/ | аҕа /aʁa/ | паба /paba/ | *ata /ata/ | ata /ata/ | ада /ada/ | 𐰴𐰭 /qaŋ/ |
| בת | кыыс /kɯːs/ | кыыс /kɯːs/ | хызы /xɯˈzɯ/ | *kï̄rᶻ /kï̄rᶻ/ | qız /qɯz/ | кыс /qɯs/ | 𐰶𐰃𐰕 /qɯz/ |
| אני | мин /min/ | мин /min/ | мин /min/ | *ben /ben/ | men /men/ | мен /men/ | 𐰋𐰤 /ben/ |
| אתה | эн /en/ | эн /en/ | син /sin/ | *sen /sen/ | sen /sen/ | сен /sen/ | 𐰾𐰤 /sen/ |
| אנחנו | биһиги /bihiɡi/ | биһиги /bihiɡi/ | піс /pis/ | *biŕ /biz/ | biz /biz/ | бис /bis/ | 𐰋𐰃𐰕 /biz/ |
| שם | аат /aːt/ | аат /aːt/ | ат /at/ | *āt /āt/ | at /at/ | ат /at/ | 𐰀𐱃 /at/ |
| אדם | киһи /kihi/ | киһи /kihi/ | кізі /kizi/ | *kiši /kiʃi/ | kiši /kiʃi/ | кижи /kiʒi/ | 𐰚𐰃𐰾𐰃 /kiʃi/ |
| ראש | бас /bas/ | бас /bas/ | пас /pas/ | *baĺč /baʎtʃ/ | baš /baʃ/ | баш /baʃ/ | 𐱈 /baʃ/ |
| עין | карак /karak/ | харах /xarax/ | харах /xarax/ | *köz /köz/ | köz /køz/ | кӧс /køs/ | 𐰚𐰕 /køz/ |
| אוזן | кулгаак /kulɡaːk/ | кулгаах /kulɡaːx/ | хулах /xulax/ | *kulkak /kulkak/ | qulqaq /qulqaq/ | кулак /kulak/ | 𐰸𐰆𐰞𐰴𐰴 /qulqaq/ |
| אף | мунну /munnu/ | мурун /murun/ | пурун /purun/ | *burun /burun/ | burun /burun/ | тумчук /tumtʃuk/ | 𐰉𐰆𐰺𐰣 /burun/ |
| פה | аньак /anʲak/ | айах /ajax/ | аас /aːs/ | *agïŕ /aɣɯŕ/ | ağız /aɣɯz/ | оос /oːs/ | 𐰍𐰕 /aɣɯz/ |
| שן | тиис /tiːs/ | тиис /tiːs/ | тіс /tis/ | *dīĺ /diːʎ/ | tiş /tiʃ/ | тиш /tiʃ/ | 𐱅𐰃𐱁 /tiʃ/ |
| לשון | тыл /tɯl/ | тыл /tɯl/ | тіл /til/ | *tïl /tɯl/ | til /til/ | тил /til/ | 𐱅𐰃𐰠 /tɯl/ |
| יד | илии /iliː/ | илии /iliː/ | хол /xol/ | *elig /elig/ | elig /eliɡ/ | кол /kol/ | 𐰠𐰟 /eliɡ/ |
| כף רגל | атак /atak/ | атах /atax/ | азах /azax/ | *adak /adak/ | adhaq /aðaq/ | бут /but/ | 𐰑𐰴 /adaq/ |
| לב | һүрэк /hyrek/ | сүрэх /syrex/ | чӱрек /tɕyrek/ | *jürek /jürek/ | yürek /jyrek/ | јӱрек /dʒyrek/ | 𐰚𐰭𐰠 /køŋyl/ |
| עצם | оӈуок /oŋuok/ | уҥуох /uŋuox/ | сӧӧк /søːk/ | *süŋük /süŋük/ | süŋük /syŋyk/ | сӧӧк /søːk/ | 𐰾𐰇𐰭𐰜 /syŋyk/ |
| דם | каан /kaːn/ | хаан /xaːn/ | хан /xan/ | *kān /kaːn/ | qan /qan/ | кан /kan/ | 𐰴𐰣 /qan/ |
| אהבה | бага /baɡa/ | таптал /taptal/ | хынығ /xɯnɯɣ/ | *seb- /seb/ | sevgü /sevɡy/ | сӱӱш /syːʃ/ | 𐰜𐰋 /sæb/ |
| עץ | мас /mas/ | мас /mas/ | ағас /aɣas/ | *ïgač /ïgač/ | yığač /jɯɣatʃ/ | агаш /aɡaʃ/ | 𐰃𐰍𐰲 /ɯɣatʃ/ |
| כלב | ыт /ɯt/ | ыт /ɯt/ | адай /adaj/ | *ït /ït/ | it /it/ | ийт /ijt/ | 𐰂𐱅 /it/ |
| חתול | мисит /misit/ | куоска /kuoska/ | хоосха /xoːsxa/ | *pišik /piʃik/ | čätük /tʃætyk/ | киске /kiske/ | — /—/ |
| דג | балык /baˈlɯk/ | балык /baˈlɯk/ | палых /pɑˈlɯx/ | *balïk /balɯk/ | balıq /balɯq/ | балык /bɑˈlɯk/ | 𐰉𐰞𐰶 /balɯq/ |
| ציפור | көтөр /køtør/ | көтөр /køtør/ | хус /xus/ | *kuĺ /kuʎ/ | quş /quʃ/ | куш /kuʃ/ | 𐰸𐱁 /quʃ/ |
| פרפר | лөрүө /løryø/ | үрүмэччи /yrymetʃːi/ | ӧрбекей /ørbekej/ | *kepelek /kepelek/ | käpäli /kæpæli/ | кӧбӧлӧк /købøløk/ | — |
| ביצה | һымыыт /hɯmɯːt/ | сымыыт /sɯmɯːt/ | нымырха /nɯmɯrxa/ | *jumurtka /jumurtqa/ | yumurtğa /jumurtɣa/ | јымыртка /dʒɯmɯrtka/ | — |
| דוב | эбэкээ /ebekeː/ | эһэ /ehe/ | аба /aba/ | *adïg /adïɣ/ | adhığ /aðɯɣ/ | айу /aju/ | 𐰑𐰍 /adɯɣ/ |
| סוס | ат /at/ | ат /at/ | ат /at/ | *at /at/ | at /at/ | ат /at/ | 𐱃 /at/ |
| בית | дьиэ /dʲie/ | дьиэ /dʒie/ | тура /tura/ | *ēb /ēb/ | ev /ev/ | айыл /ajɯl/ | 𐰋 /æb/ |
| חלב | үүт /yːt/ | үүт /yːt/ | сӱт /syt/ | *sǖt /syːt/ | süt /syt/ | сӱт /syt/ | — |
| מלח | туус /tuːs/ | туус /tuːs/ | тус /tus/ | *tūŕ /tuːŕ/ | tuz /tuz/ | тус /tus/ | 𐱃𐰆𐰕 /tuz/ |
| יין | арагы /araɡɯ/ | вино /vino/ | араға /araɣa/ | — | bor /bor/ | вино /vino/ | — |
| ברזל | тимир /timir/ | тимир /timir/ | тимір /timir/ | *temür /temür/ | temür /temyr/ | темир /temir/ | 𐱅𐰢𐰼 /temyr/ |
| לאכול | аһаа /ahaː/ | сиэ /sie/ | чирге /tɕirɡe/ | *jē- /jē/ | yi- /ji/ | јиир /dʒiːr/ | 𐰘𐰃- /je/ |
| לשתות | ис /is/ | ис /is/ | ізерге /izerɡe/ | *ič- /ič/ | ič- /itʃ/ | ичер /itʃer/ | 𐰃𐰲- /itʃ/ |
| לישון | утуй /uˈtuj/ | утуй /uˈtuj/ | узирға /uzirɣa/ | *ūdï- /uːdɯ/ | uḏı- /uðɯ/ | уйуктаар /ujuktaːr/ | 𐰆𐰑𐰃- /udɯ/ |
| אחד | биир /biːr/ | биир /biːr/ | пір /pir/ | *bīr /bīr/ | bir /bir/ | бир /bir/ | 𐰋𐰃𐰼 /bir/ |
| שתיים | икки /ikːi/ | икки /ikˈki/ | ікі /iˈki/ | *eki /eki/ | iki /iki/ | эки /eˈki/ | 𐰃𐰚𐰃 /eki/ |
| שלוש | үс /ys/ | үс /ys/ | ӱс /ys/ | *üč /ytʃ/ | üč /ytʃ/ | ӱч /ytʃ/ | 𐰇𐰲 /ytʃ/ |
| ארבע | түөрт /tyørt/ | түөрт /tyørt/ | тӧрт /tørt/ | *tȫrt /tøːrt/ | tört /tørt/ | тӧрт /tørt/ | 𐱅𐰇𐰼𐱅 /tørt/ |
| חמש | биэс /bies/ | биэс /bies/ | пис /pis/ | *bēš /beːʃ/ | beš /beʃ/ | беш /beʃ/ | 𐰋𐰃𐱁 /beʃ/ |
| מאה | һүүс /hyːs/ | сүүс /syːs/ | чӱс /tɕys/ | *jǖz /jyːz/ | yüz /jyz/ | јӱс /dʒys/ | 𐰘𐰇𐰕 /jyz/ |
| שלום | дорообо /doroːbo/ | дорообо /doroːbo/ | изеннер /izenner/ | — /—/ | salām /salaːm/ | эзен /ezen/ | — /—/ |
| תודה | махсибыт /mɑχsɪbət/ | махтал /maxtal/ | алғыс /alɣɯs/ | — /—/ | — /—/ | быйан /bɯjan/ | — /—/ |
| טוב | үчүгэй /ytʃyɡej/ | үчүгэй /ytʃyɡej/ | чахсы /tɕaxsɯ/ | *edgü /edgü/ | yaqšı /jaqʃɯ/ | јакшы /dʒaqʃɯ/ | 𐰓𐰏𐰈 /ædɡy/ |
| חדש | һаӈа /haŋa/ | саҥа /saŋa/ | наа /naː/ | *jaŋï /jaŋɯ/ | yaŋı /jaŋɯ/ | јаҥы /dʒaˈŋɯ/ | — |
| אדום | кыһыл /kɯhɯl/ | кыһыл /kɯˈhɯl/ | хызыл /xɯˈzɯl/ | *kïŕïl /kɯŕɯl/ | qızıl /qɯzɯl/ | кызыл /qɯˈzɨl/ | 𐰴𐰃𐰕𐰃𐰞 /qɯzɯl/ |
| לבן | үрүҥ /yryŋ/ | үрүҥ /yryŋ/ | ах /ɑx/ | *āk /aːk/ | ürüŋ /yryŋ/ | ак /ɑq/ | 𐰇𐰼𐰭 /yryŋ/ |
| שחור | кара /kara/ | хара /xaˈra/ | хара /xɑˈrɑ/ | *kara /kara/ | qara /qara/ | кара /qɑˈrɑ/ | 𐰴𐰺𐰀 /qara/ |
| ירוק | күөк /kyøk/ | күөх /kyøx/ | ноған /noɣan/ | *jāĺïl /jaːʎɯl/ | yašıl /jaʃɯl/ | јажыл /ɟaˈʒɯl/ | 𐰖𐰽𐰞 /jaʃɯl/ |
| כחול | күөк /kyøk/ | күөх /kyøx/ | кӧк /køk/ | *kȫk /køːk/ | — | кӧк /køk/ | 𐰚𐰇𐰚 /køk/ |
| תה | чаай /tʃaːj/ | чэй /tʃej/ | чай /tʃaj/ | — | — | чай /tʃaj/ | — |
עמוד 1/9
לפתיחת המפה האינטראקטיבית: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.
נוצר על ידי Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · דף הבית של LangMap