Akawaio
אקוואיו
משפחת קאריב
אקוואיו (המכונה גם Kapon או Kapóng) היא שפה קריבית המדוברת בעיקר באזור מזרוני העליון בגיאנה, ולצדה קהילות קשורות בוונצואלה ובברזיל. Glottolog מקבץ אותה עם אינגריקו בשם אקוואיו–אינגריקו, ואילו סיווגים אחרים משתמשים בשם Kapóng לקבוצה רחבה יותר שעשויה לכלול גם פטמונה, ולכן השמות והגבולות משתנים. המורפולוגיה מורכבת ובעיקר סופית: פעלים עשויים לשאת כמה סמנים למשתתפים, לזמן, לאספקט, לכיוון ולמשמעויות אחרות, וסדר המרכיבים הבסיסי מתואר בדרך כלל כנושא–מושא–פועל. אקוואיו נכתבת בכתיבים מעשיים המבוססים על האלפבית הלטיני; עבודת הקהילה הניבה מקראות, חומרים מתורגמים ומילון אקוואיו–אנגלית שפורסם ב־2014. השפה עדיין משמשת בקהילות מזרוני העליון ובחיי התרבות והדת, אך Glottolog מסווג אותה כמאוימת, משום שאנגלית, פורטוגזית וספרדית משתלטות יותר ויותר על החינוך והתקשורת הרחבה.
היכן מדוברת
87 מילים בסיסיות באקוואיו
מקורות
- Akawaio New Testament, Wycliffe Bible Translators (ebible.org akeNT)
- confirmation: ASJP AKAWAIO and AKAWAIO_2 (Velupillai; Epps & Wichmann)
השוואת מילים
בהשוואה לשפות מאותו סיווג: משפחת קאריב
| משמעות | אקוואיו | פמון | מקושי | קריבית | מקיריטרי | יאנגקאל | מאטסס |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | tuna /tuna/ | tuna /tuna/ | tuna /tuna/ | tuna /tuna/ | tuna /tuna/ | nguku /ŋuku/ | acte /aʔte/ |
| אש | apok /apok/ | apok /apok/ | apóó /apóó/ | wàto /wahto/ | waʼto /waʔto/ | ngida /ŋida/ | cuëte /kwɨte/ |
| שמש | wïi /wɨi/ | wei /wei/ | wéi /wéi/ | weju /weju/ | shii /ʃiː/ | warrku /waɾku/ | ushë /uʃɨ/ |
| ירח | kapïi /kapɨi/ | kapüi /kapɨi/ | kapói /kapói/ | nuno /nuno/ | nuunö /nuːnə/ | waldarra /waldaɾa/ | inchëshën ushë /intʃɨʃɨn uʃɨ/ |
| כוכב | sirikɨ /siɾikɨ/ | chirikö /tʃiɾikə/ | sírikɨ́ /sírikɨ́/ | siriko /siɾiko/ | shidiichö /ʃiɾ̠iːtʃə/ | miburlda thungalda /mibuɭda t̪uŋalda/ | uispa /wispa/ |
| לילה | ewarupɨ /ewaɾupɨ/ | ewaron /ewaɾon/ | ewaron /ewaron/ | koko /koko/ | chomomüdü /tʃomomɨɾ̠ɨ/ | ngimi /ŋimi/ | inchësh /intʃɨʃ/ |
| שלג | sino /sino/ | — | — /—/ | — | — | — | — |
| רוח | aʼsetun /aʔsetun/ | aʼchitun /aʔtʃitun/ | aʔsitun /aʔsitun/ | pepeito /pepeito/ | jejeenchö /heheːntʃə/ | — | cunquequid /kunkekid/ |
| אדמה | non /non/ | non /non/ | non /non/ | nono /nono/ | nono /nono/ | — | nidaid /nidaid/ |
| אבן | tɨʼ /tɨʔ/ | ötök /ətək/ | tɨʔ /tɨʔ/ | topu /topu/ | töʼju /təʔhu/ | — | cuënote /kwɨnote/ |
| הר | wïʼ /wɨʔ/ | wük /wɨk/ | wɨʔ /wɨʔ/ | wypy /wɨpɨ/ | jüü /hʷɨː/ | — | macuësh /makwɨʃ/ |
| ים | parau /paɾau/ | — | pɨranna /pɨranːa/ | parana /paɾana/ | dama /dama/ | — | — |
| אמא | saŋ /saŋ/ | mamã /mamɑ̃/ | maʔmá /maʔmá/ | sano /sano/ | denü /denɨ/ | ngamathu /ŋamat̪u/ | tita /tita/ |
| אבא | papai /papai/ | papai /papai/ | paʔpá /paʔpá/ | papa /papa/ | jaja /haha/ | kanthathu /kant̪at̪u/ | papa /paˈpa/ |
| בת | ensi /ensi/ | ensi /ensi/ | yensi /jensi/ | emyiry /emɨiɾɨ/ | — | — | champi /tʃamˈpi/ |
| אני | urɨ /uɾɨ/ | yuurö /juːɾə/ | urɨ /urɨ/ | au /au/ | üwü /ɨwɨ/ | ngada /ŋada/ | ubi /uβi/ |
| אתה | amɨrɨ /amɨɾɨ/ | amörö /aməɾə/ | ámɨrɨ́ /ámɨrɨ́/ | amoro /amoɾo/ | amöödö /aməːɾ̠ə/ | nyingka /ɲiŋka/ | mibi /miβi/ |
| אנחנו | urɨʼnokon / ina /uɾɨʔnokon / ina/ | urönokon / ina /uɾənokon / ina/ | uurɨʔnɨkon / anna /uurɨʔnɨkon / anna/ | kʉʼkaron / naʼna /kəʔkaɾon / naʔna/ | künwanno /kɨnwanːo/ | ngakulda / ngalda /ŋakulda / ŋalda/ | nuqui /nuki/ |
| שם | eseʼ /eseʔ/ | itesek /itesek/ | yeseʔ /jeseʔ/ | eeti /eːti/ | eesedi /eːseɾ̠i/ | nida /nida/ | — /—/ |
| אדם | kaʼpon /kaʔpon/ | pemon /pemon/ | pemonkon /pemoŋkoŋ/ | kariʼna /kaɾiʔna/ | soto /soto/ | — | matses /matses/ |
| ראש | puʼpai /puʔpai/ | pupai /pupai/ | puʔpai /puʔpai/ | upuʼpo /upuʔpo/ | juʼhö /huʔhə/ | — | mapi /maˈpi/ |
| עין | enu /enu/ | enu /enu/ | énu /énu/ | enu /enu/ | enu /enu/ | miburlda /mibuɭda/ | ëshë /ɨʃɨ/ |
| אוזן | pana /pana/ | pana /pana/ | pana /pana/ | panari /panari/ | jaana /haːna/ | — | pabiate /pabiate/ |
| אף | enna /enna/ | yeuna /jeuna/ | yeuna /jeuna/ | anàta /anahta/ | önna /ənna/ | — | dëbiate /dɨbjatɪ/ |
| פה | mïta /mɨta/ | müta /mɨta/ | mutá /mutá/ | pota /pota/ | önta /ənta/ | — | ana /ana/ |
| שן | ɨ /ɨ/ | ye /je/ | yé /jé/ | yerï /jelə/ | dedü /deɾ̠ɨ/ | damanda /damanda/ | shëta /ʃɨta/ |
| לשון | ani /ani/ | unu /unu/ | nu /nu/ | nuru /nuɾu/ | ñudu /ɲuɾ̠u/ | jalngantha /ɟalŋant̪a/ | ana /ana/ |
| יד | emiyaʼ /emijaʔ/ | yenna /jenːa/ | míá /míá/ | aina /aina/ | amoodü /amoːɾ̠ɨ/ | — /—/ | mëdante /mɨdante/ |
| כף רגל | pïta /pɨta/ | pʉta /pɨta/ | puu /puu/ | pupu /pupu/ | uju /uhu/ | — | taë /taˈɨ/ |
| לב | ewan /ewan/ | sïköpoka /sikəpoka/ | yewan /jewan/ | emanga /emaŋɡa/ | yeewanü /jeːwanɨ/ | — /—/ | — /—/ |
| עצם | eʼpï /eʔpɨ/ | epʉ /epɨ/ | yeʔpɨ /jeʔpɨ/ | yepo /jepo/ | yeʼhö /jeʔhə/ | julda /ɟulda/ | canite /kanite/ |
| דם | mïn /mɨn/ | mün /mɨn/ | mɨ́ŋ /mɨ́ŋ/ | mʉnʉ /mənə/ | munu /munu/ | kandu /kandu/ | intac /intaʔ/ |
| אהבה | — /—/ | kemenü /kemenɨ/ | saʔnama /saʔnama/ | kataneko /kataneko/ | hyummadü /hjumːadɨ/ | — /—/ | — /—/ |
| עץ | yïi /jɨi/ | yöi /jəi/ | yéi /jéi/ | wewe /wewe/ | dee /deː/ | — /—/ | cuëte /kwɨte/ |
| כלב | pero /peɾo/ | arimaraka /aɾimaɾaka/ | areimaraaká /areimaraaká/ | pero /peɾo/ | süʼna /sɨʔna/ | — /—/ | opa /oˈpa/ |
| חתול | — /—/ | pichana /pitʃana/ | pisana /pisana/ | meu /meu/ | meeshi /meːʃi/ | — /—/ | — /—/ |
| דג | moro /moɾo/ | morok /moɾok/ | moróʔ /moróʔ/ | woto /woto/ | nakukwano /nakukwano/ | yakuri /jakuɾi/ | nuëcquid /nuɨkkid/ |
| ציפור | toron /toɾon/ | toron /toɾon/ | toron /toron/ | tonoro /tonoɾo/ | jawi /hawi/ | — | uicchun /wiktʃun/ |
| פרפר | wagau /waɡau/ | wakau /wakau/ | peppeʔ /pepːeʔ/ | palanpalan /palanpalan/ | matutu /matutu/ | — | podochued /podotʃued/ |
| ביצה | pïmoi /pɨmoi/ | pumoi /pumoi/ | pomói /pomói/ | iʼmo /iʔmo/ | iʼmoi /iʔmoi/ | — | bacuë /bakwɨ/ |
| סוס | kaware /kawaɾe/ | kaware /kawaɾe/ | kaware /kaware/ | kaware /kawaɾe/ | kawaayu /kawaːju/ | — | cabayo /kabajo/ |
| בית | — /—/ | tapüi /tapɨi/ | wɨttɨ /wɨttɨ/ | paty /pati/ | mmaa /mːaː/ | — /—/ | shubu /ʂobo/ |
| דבש | teusan /teusan/ | wan /wan/ | wan /wan/ | wano /wano/ | wanö /wanə/ | — | bacun /bakun/ |
| מלח | waiyo /waijo/ | inönek /inənek/ | pan /pan/ | wajo /wajo/ | sayu /saju/ | — | sa /sa/ |
| יין | waain /waːin/ | vino /bino/ | wuku /wuku/ | winu /winu/ | chööjedüüdü ekkudu /tʃəːheɾ̠ɨːɾ̠ɨ ekːuɾ̠u/ | — | uba chinaid /uba tʃinaid/ |
| ברזל | waʼka pun /waʔka pun/ | ipotü /ipotɨ/ | — | siparari /sipaɾaɾi/ | sejaadadi /sehaːɾ̠aɾ̠i/ | — | shocosh /ʃokoʃ/ |
| ספר | kareta /kaɾeta/ | — | kaareta /kaareta/ | kareta /kaɾeta/ | jajeeda /haheːɾ̠a/ | — | — |
| לאכול | — /—/ | manepotaro /manepotaɾo/ | entamoʔka /entamoʔka/ | onökö /onøkø/ | äsuukai /ɨsuːkai/ | — /—/ | pe- /pe/ |
| לשתות | ensi /ensi/ | atü /atɨ/ | enɨrɨ /enɨrɨ/ | ëne /ɘne/ | enku /enku/ | — /—/ | ac- /ak/ |
| אחד | tikin /tikin/ | taukin /taukin/ | tiwíŋ /tiwíŋ/ | o:wi /oːwi/ | tooni /toːni/ | — /—/ | abentsëc /aβentsɨk/ |
| שתיים | asaʼrɨ /asaʔɾɨ/ | saköne /sakəne/ | sáákɨné /sáákɨné/ | oko /oko/ | aaʼkö /aːʔkə/ | kiyarrngka /kijaɾŋka/ | daëd /daɨd/ |
| שלוש | osorïwau /osoɾɨwau/ | eseurau /eseuɾau/ | séúruné /séúruné/ | oruwa /oɾuwa/ | aduwawö /aɾ̠uwawə/ | — /—/ | — /—/ |
| שלום | kapon /kapon/ | apî /api/ | — /—/ | mary /maɾi/ | etämä /etɨmɨ/ | — /—/ | — /—/ |
| תודה | tenki /tenki/ | waküpe man /wakɨpe man/ | — /—/ | irombo /iɾombo/ | enaña /enaɲa/ | — /—/ | — /—/ |
| טוב | wagï /waɡɨ/ | mïratö /miɾatə/ | morɨ /morɨ/ | epoja /epoja/ | aashicha /aːʃitʃa/ | — /—/ | bëda /bɨˈda/ |
| חדש | emennaʼ /emennaʔ/ | amennak /amenːak/ | amenan /amenan/ | asery /aseɾɨ/ | eduuwaato /eɾ̠uːwaːto/ | — | chuca /tʃuka/ |
| אדום | suweyu /suweju/ | suweyu /suweju/ | suyú /sujú/ | tapyre /tapɨɾe/ | seweichato /seweitʃato/ | kandukandu /kandukandu/ | piumbo /piumbo/ |
| לבן | aimuʼnan /aimuʔnan/ | aimutun /aimutun/ | áímutun /áímutun/ | tamuʼne /tamuʔne/ | töʼkeʼne /təʔkeʔne/ | — | ushu /uˈʃu/ |
| קוקייה | pika /piˈka/ | pika /ˈpika/ | — /—/ | pika /piˈka/ | — | — | — |
עמוד 1/8
לפתיחת המפה האינטראקטיבית: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.
נוצר על ידי Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · דף הבית של LangMap