Orochen
אורוצ׳ן
טונגוסית (צפוני)
אורוצֶ'ן היא לשון טונגוסית צפונית של רכס חינגאן הגדול, קרובה לאוונקית, ומדוברת בבאנר האוטונומי אורוצ'ן שבמונגוליה הפנימית ומעבר לגבול בהיילונגג'יאנג. בני הלאום מונים כ-9,000 נפש, ולשפה אולי 1,200 דוברים, כמעט כולם קשישים. עד אמצע המאה העשרים היו האורוצ'ן ציידי יער, נעים עם החיה ועם האיילים שלהם; בשנות החמישים יושבו בכפרים, וב-1996 נאסר הציד עצמו, מה שנטל מאוצר המילים במכה אחת את רוב שימושו היומיומי. השפה אינה נכתבת. כינויי הגוף הראשון ברבים שלה הם שניים, מכליל ומוציא, כמקובל בטונגוסית — אלא שהמקור שנעשה בו שימוש כאן מתייג אותם הפוך מן השחזור המקובל, ולכן שורה זו נותנת את שתי הצורות בלי לומר איזו היא איזו.
היכן מדוברת
87 מילים בסיסיות באורוצ׳ן
מקורות
- Johansson, N. et al. (2020) The typology of sound symbolism — cross-linguistic wordlist, via Lexibank
- Glottolog: Oroqen
השוואת מילים
בהשוואה לשפות מאותו סיווג: טונגוסית (צפוני)
| משמעות | אורוצ׳ן | אוונקית | פרוטו-טונגוסית | אודגית | נאנאית | אוונית | ג'ורצ'נית |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | muu /muu/ | мӯ /muː/ | *mū /mū/ | ули /uli/ | муэ /muə/ | мө /mø/ | muke /muke/ |
| אש | tɔɣɔ /tɔɣɔ/ | того /toɡo/ | *tawa /tawa/ | то̄ /toː/ | тава /tava/ | тог /toɡ/ | to /to/ |
| שמש | dɪlatʃa /dɪlatʃa/ | дылача /dilatʃaː/ | *sigūn /sigūn/ | сӯ /suː/ | сиун /siun/ | нӫлтэн /nøːltən/ | še'un /ʃeun/ |
| ירח | bɛga /bɛɡa/ | бега /beɡa/ | *bēga /bēga/ | биа /bia/ | биа /bia/ | бяг /bjaɡ/ | bia /bia/ |
| כוכב | ɔʃɪkta /ɔʃɪkta/ | осикта /osikta/ | *xōsikta /xoːsikta/ | ваикта /ˈwaikta/ | хосикта /xosikta/ | осикат /oˈsikat/ | ušiha /uʃixa/ |
| לילה | dɔlbɔ /dɔlbɔ/ | долбони /dolboni/ | *dolbo /dolbo/ | догбо /doɡbo/ | долбо /dolbo/ | долбани /dolbani/ | dobori /dobori/ |
| גשם | tigdə /tiɡdə/ | тыгдэ /tiɡdə/ | *tigde /tiɡde/ | тигдэ /tiɡdə/ | тугдэ /tuɡdə/ | удан /udan/ | agu /aɡu/ |
| שלג | ɪmana /ɪmana/ | иманна /imanna/ | *imana /imana/ | има̄ /imaː/ | симата /simata/ | еманра /jemanra/ | imanggi /imaŋɡi/ |
| רוח | ədin /ədin/ | эдын /ədin/ | *xedün /xedyn/ | эди /ədi/ | хэдун /xədun/ | эдэн /ədən/ | edu /ədu/ |
| אדמה | tʊkala /tʊkala/ | дуннэ /dunːə/ | *nā /naː/ | на̄ /naː/ | на /na/ | төр /tøːr/ | na /na/ |
| אבן | dʒɔlɔ /dʒɔlɔ/ | дёло /dʒolo/ | *ǯolo /dʒolo/ | — | дёло /dʒolo/ | дёл /dʲol/ | uhe /uxə/ |
| הר | urə /urə/ | урэ /urə/ | *xöre /xøre/ | — | хурэ̄н /xurəːn/ | урэкчэн /urəːktʃəːn/ | — |
| ים | dalaj /dalaj/ | ламу /lamu/ | *lāmu /lāmu/ | наму /namu/ | намо /namo/ | нам /nam/ | mede /mədə/ |
| אמא | ənin /ənin/ | энин /ənin/ | *eńi /eńi/ | энэ /ənə/ | энин /ənin/ | энин /enin/ | eme /eme/ |
| אבא | amɪn /amɪn/ | амин /amin/ | *ama /ama/ | ама /ama/ | ама /ama/ | аман /aman/ | ama /ama/ |
| בת | axakan utə /axakan utə/ | хуна̄т /xunaːt/ | — | — | асиа пиктэ /asia piktə/ | хунадь /hunadʲ/ | saran jui /saran dʒui/ |
| אני | bii /bii/ | би /bi/ | *bi /bi/ | би /bi/ | ми /mi/ | би /bi/ | bi /bi/ |
| אתה | ʃii /ʃii/ | си /si/ | *si /si/ | си /si/ | си /si/ | хи /hiː/ | ši /ʃi/ |
| אנחנו | buu / mir /buu / mir/ | мит / бу /mit / bu/ | *münti / *büe /mynti / bye/ | минти / бу /minti / bu/ | буэ /buə/ | мут / бу /mut / bu/ | — /—/ |
| שם | gərbi /ɡərbi/ | гэрбӣ /ɡərbiː/ | *gerbū /gerbū/ | гэгби /ɡəɡbi/ | гэрбу /ɡərbu/ | гэрбэ /ɡərˈbə/ | gebu /ɡəbu/ |
| אדם | bəjə /bəjə/ | бэе /bəje/ | *ńārī /ɲaːriː/ | нӣ /niː/ | най /naj/ | бэй /bəj/ | — |
| ראש | dɪl /dɪl/ | дыл /dil/ | *dili /dili/ | дили /dili/ | дили /dili/ | дыл /dɨl/ | uju /udʒu/ |
| עין | jɛɛʃa /jɛɛʃa/ | эса /əːsa/ | *ńāsa /ńāsa/ | яа /jaː/ | насал /nasal/ | ясал /jasal/ | yasa /jasa/ |
| אוזן | ʃɛɛn /ʃɛɛn/ | се̄н /seːn/ | *sian /sian/ | куай /kuʔai/ | сиан /sian/ | корит /korit/ | šan /ʃan/ |
| אף | ɔŋɔktɔ /ɔŋɔktɔ/ | оӈокто /oŋokto/ | — | — | опоро /oporo/ | оӈат /oŋat/ | sunggi /suŋɡi/ |
| פה | amŋa /amŋa/ | амӈа /amŋa/ | *amŋa /amŋa/ | аӈма /aŋma/ | аӈма /aŋma/ | амӈа /amŋa/ | angga /aŋɡa/ |
| שן | iktə /iktə/ | иктэ /iktə/ | *iːkte /iːkte/ | икте /ikte/ | хуктэ /xuktə/ | ит /it/ | weihe /wəixə/ |
| לשון | iŋi /iŋi/ | инни /inni/ | *ilŋu /ilŋu/ | иӈи /iŋi/ | сиӈму /siŋmu/ | енӈэ /jenŋə/ | ilenggi /iləŋɡi/ |
| יד | ŋaala /ŋaala/ | ӈалэ /ŋalə/ | *ŋāla /ŋāla/ | ӈала /ŋala/ | ӈа̄ла /ŋaːla/ | ӈал /ŋal/ | gala /ɡala/ |
| כף רגל | algan /alɡan/ | халган /xalɣan/ | *palgan /palgan/ | бэгди /beɡdi/ | бэгди /bəɡdi/ | бөдэл /bødəl/ | betie /bətie/ |
| לב | mɛɣan /mɛɣan/ | меван /mevan/ | *mēwan /mēwan/ | мява /mjawa/ | миаван /miavan/ | ме̄вун /meːvun/ | niema /niema/ |
| עצם | gɪramna /ɡɪramna/ | гирамна /ɡiramna/ | *giramsa /ɡiramsa/ | гиама /ɡiama/ | гирмакса /ɡirmaksa/ | икери /ikeri/ | giranggi /ɡiraŋɡi/ |
| דם | ʃəəkʃə /ʃəəkʃə/ | сэксэ /səksə/ | *sekse /sekse/ | сакиа /sakia/ | сэксэ /səksə/ | хуӈэл /huŋəl/ | šenggi /ʃəŋɡi/ |
| אהבה | — /—/ | ая̄вмӣ /ajaːβmiː/ | — /—/ | чисанай /tʃisanaj/ | улэ̄сиури /uləːsiuri/ | аявун /ajavun/ | beyimbi /bəjimbi/ |
| עץ | mɔɔ /mɔɔ/ | мо /mo/ | *mō /mō/ | мо̄ /moː/ | мо̄ /moː/ | мо /mo/ | mo /mo/ |
| כלב | ŋanakin /ŋanakin/ | ӈинакин /ŋinakin/ | *ŋinda /ŋinda/ | инʼаи /inʔai/ | инда /inda/ | ӈен /ŋen/ | indahu /indaxu/ |
| חתול | — /—/ | кошка /koʃka/ | — /—/ | кошк /koʃk/ | кэксэ /kəksə/ | кэркэ /kərkə/ | hacu /xatʃu/ |
| דג | ɔlɔ /ɔlɔ/ | олло /ollo/ | *ollo /ollo/ | сугдя /suɡdʑa/ | согдата /sɔɡdata/ | олра /olra/ | nimuha /nimuxa/ |
| ציפור | tʃinəkə /tʃinəkə/ | дэги /dəɡi/ | *gasa /gasa/ | — | гаса /ɡasa/ | деги /deɡi/ | — |
| פרפר | kɔldɪkan /kɔldɪkan/ | лэрэдэ /lərədə/ | — | гэптэ /ɡəptə/ | ко̄ко̄ни /kɔːkɔːni/ | — | — |
| ביצה | ʊmʊkta /ʊmʊkta/ | умукта /umukta/ | *umukta /umukta/ | умукта /umukta/ | омокта /ɔmɔkta/ | умта /umta/ | — |
| דוב | ətirkəən /ətirkəən/ | хомоты /xomoti/ | — | мафа /maɸa/ | мапа /mapa/ | накат /nakat/ | — |
| סוס | mʊrɪn /mʊrɪn/ | мурин /murin/ | *murin /murin/ | — | морин /morin/ | мурон /muron/ | muri /muri/ |
| בית | dʒuu /dʒuu/ | дю /dʒu/ | *ʒūg /dʒuːɡ/ | ӡугди /dʒuɡdi/ | дё̄ /dʒoː/ | дьу /dʒu/ | bo /bo/ |
| חלב | ukun /ukun/ | укумни /ukumni/ | — | — | молоко /mɔlɔkɔ/ | өкэнь /økəɲ/ | — |
| מלח | katagan /kataɡan/ | турукэ̄ /turukəː/ | — | — | даосон /daoson/ | так /tak/ | datsu /datsu/ |
| אורז | kandu /kandu/ | — | — | — | — | — | bele /bələ/ |
| ברזל | ʃələ /ʃələ/ | сэлэ /sələ/ | *sele /sele/ | сэлэ /sələ/ | сэлэ /sələ/ | хэл /hel/ | sele /sele/ |
| גלגל | kurdu /kurdu/ | хоролиӈки /xoroliŋki/ | — | монторокто /montorokto/ | нириан /nirian/ | колӯэ̄хэ /koluːəːxə/ | — |
| ספר | bitəgə /bitəɣə/ | книга /kɲiɣa/ | — | — | даӈса /daŋsa/ | книга /kniɡa/ | — |
| לאכול | dʒəb /dʒəb/ | девми /dʒɛβmiː/ | *ǰep- /ǰep/ | джевэ /dʒevə/ | депӯри /dʒəpuːri/ | дебдэй /debdəj/ | jefu /dʒefu/ |
| לשתות | um /um/ | умми /ummiː/ | *umi- /umi/ | уми /umi/ | омиори /omiori/ | колдай /koldaj/ | umi /umi/ |
| לישון | aaʃɪn /aaʃɪn/ | а̄демӣ /aːdʒəmiː/ | *ām- /aːm/ | — | а̄ори /aːori/ | хуклэдэй /huklədəj/ | dedu /dədu/ |
| אחד | umun /umun/ | умун /umun/ | *emun /emun/ | омо /omo/ | эмун /əmun/ | өмэн /ømən/ | emu /emu/ |
| שתיים | dʒuur /dʒuur/ | дюр /dʒuːr/ | *ǰör /ǰör/ | ӡӯ /dʒuː/ | дюэр /dʒuər/ | дӫр /døːr/ | jue /dʒue/ |
| שלוש | ɪlan /ɪlan/ | илан /ilan/ | *ilan /ilan/ | ила /ila/ | илан /ilan/ | илан /ilan/ | ilan /ilan/ |
| ארבע | dijin /dijin/ | дыгин /diɡin/ | *dügin /dyɡin/ | дӣ /diː/ | дуин /duin/ | дигэн /diɡən/ | duin /duin/ |
| חמש | tʊŋŋa /tʊŋŋa/ | тунӈа /tunŋa/ | *tuńga /tuńga/ | туӈа /tuŋa/ | тойӈга /tojŋɡa/ | тунӈан /tunŋan/ | šunja /ʃundʒa/ |
| מאה | ɲamaadʒɪ /ɲamaadʒɪ/ | нама /nama/ | *taŋgū /taŋɡuː/ | таӈгу /taŋɡu/ | таӈго /taŋɡo/ | няма /ɲama/ | tanggu /taŋɡu/ |
| שלום | — /—/ | дорово /doroβo/ | — /—/ | бандиба /bandiba/ | банди-банди /bandi bandi/ | дорова /dorova/ | — /—/ |
| תודה | — /—/ | пасиба /pasiba/ | — /—/ | нюхча /ɲuxtʃa/ | банихан /banihan/ | пасиба /pasiba/ | — /—/ |
| טוב | aja /aja/ | ая /aja/ | *aya /aja/ | ая /aja/ | улэ̄н /uləːn/ | ай /aj/ | sain /sain/ |
| חדש | irkəkin /irkəkin/ | о̄макта /oːmakta/ | *xirkekǖn /xirkekyːn/ | имэхи /iməxi/ | сикӯн /sikuːn/ | анӈамта /anŋamta/ | ice /itʃə/ |
| אדום | ʊlaarɪn /ʊlaarɪn/ | хо̄лбама /xoːlbama/ | *pula /pula/ | хулалиғи /xulaliɣi/ | сэ̄гден /səːɡdʲən/ | хуланя̄ /hulaɲaː/ | fulian /fulian/ |
| לבן | bagdarɪn /baɡdarɪn/ | багдарин /baɡdarin/ | — | чалиги /tʃaliɡi/ | ча̄гдян /tʃaːɡdʲan/ | хёбати /hʲobati/ | šanggia /ʃaŋɡia/ |
| שחור | kɔŋnɔrɪn /kɔŋnɔrɪn/ | коӈномо /koŋnomo/ | *sakalīn /sakaliːn/ | палиғи /paliɣi/ | сахарин /saxarin/ | хакарин /hakarin/ | sahalian /saxalian/ |
| ירוק | tʃuturin /tʃuturin/ | чуларин /tʃularin/ | — | исэмпэ /isəmpə/ | нёӈгиан /nʲoŋɡian/ | чӯлбаня̄ /tʃuːlbaɲaː/ | burha boco /burxa botʃo/ |
| כחול | tʃaŋgɛɛn /tʃaŋɡɛɛn/ | диктэмэ /dʒiktəˈmə/ | — | дуӈмалиғи /duŋmaliɣi/ | ню̄гдюн /nʲuːɡˈdʲun/ | чӯлбаня̄ /tʃuːlbaɲaː/ | — |
| תה | tʃaj /tʃaj/ | чай /tʃaj/ | — | — | чаи /tʃai/ | — | — |
| סוכר | ʃatan /ʃatan/ | — | — | — | сиата | — | — |
עמוד 1/9
לפתיחת המפה האינטראקטיבית: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.
נוצר על ידי Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · דף הבית של LangMap