ཨ་མདོའི་སྐད་
Tibetano Amdo
Sino-tibetana (Bodish)
Il tibetano dell'Amdo è un importante gruppo linguistico tibetico parlato da circa 0,8–1,8 milioni di persone in gran parte del Qinghai e nelle adiacenti aree tibetane del Gansu e del Sichuan, nella Cina occidentale. Comprende numerose varietà regionali, tra cui dialetti delle aree pastorali e agricole, e si scrive comunemente con la scrittura tibetana tradizionale. Come le altre lingue tibetiche, presenta in genere un ordine SOV con verbo finale e posposizioni. Molte varietà dell'Amdo non sono tonali e conservano complessi nessi consonantici iniziali e ostruenti sonore perduti o ristrutturati nel tibetano di Lhasa; la loro pronuncia è quindi relativamente conservativa, mentre lessico e grammatica restano internamente diversificati.
Dove si parla
87 parole essenziali in Tibetano Amdo
Fonti
- Huang Bufan (ed.) 1992, Zang-Mian yu yuyan cihui (A Tibeto-Burman lexicon), Xiahe (Labrang) Tibetan, via lexibank sagartst (Sagart et al. 2019); en.wiktionary Tibetan lemmas with {{bo-IPA|labrang=…}} Amdo readings
Parole a confronto
Confronto con lingue della stessa classificazione: Sino-tibetana (Bodish)
| Significato | Tibetano Amdo | Ladakhi | Tibetano classico | Sherpa | Balti | Tibetano classico liturgico | Sikkimese |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | ཆུ་ /tɕʰə/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ |
| Fuoco | མེ་ /ȵe/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /mi/ |
| Sole | ཉི་མ་ /ȵəma/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲimə/ | ཉིམ /ɲim/ |
| Luna | ཟླ་བ་ /hdawa/ | ཟླ་བ /lzawa/ | ཟླ་བ /zlaba/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /tawa/ | ཟླ་བོ /dau/ |
| Stella | སྐར་མ /hkarma/ | སྐར་མ /skarma/ | སྐར་མ /skarma/ | སྐར་མ /karma/ | སྐར་མ /skarma/ | སྐར་མ /kaːma/ | སྐར་མ་ /kaːma/ |
| Notte | མཚན་མོ /tsʰamo/ | མཚན /tsʰen/ | མཚན་མོ /mtsʰanmo/ | ནུབ /nup/ | མཚན /tsʰan/ | མཚན་མོ /tsʰɛ̃mo/ | ཕྱི་རུ /pʰiru/ |
| Pioggia | ཆར་པ /tɕʰarwa/ | ཆར་པ /tʃʰarpa/ | ཆར་པ /tɕʰarpa/ | ཆར་པ /tɕʰarwa/ | ཆར་པ /tʃʰarpa/ | ཆར་པ /tɕʰaːpa/ | ཆར་པོ /tɕʰaːp/ |
| Neve | ཁངས /kʰaŋ/ | ཁ /kʰa/ | ཁ་བ /kʰaba/ | ཁ་བ /kʰawa/ | ཁ་བ /kʰawa/ | ཁ་བ /kʰawa/ | ཁ་བོ /kʰau/ |
| Vento | རླུང /ɬuŋ/ | རླུང /l̥uŋ/ | རླུང /rluŋ/ | རླུང /luŋ/ | རླུང /r̥luŋ/ | རླུང /luŋ/ | རླུང /luŋ/ |
| Terra | ས /sʰa/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ |
| Pietra | རྡོ /do/ | རྡོ /rdo/ | རྡོ /rdo/ | རྡོ /do/ | རྡོ /rdo/ | རྡོ /to/ | རྡོ /do/ |
| Montagna | རི /rə/ | རི /ri/ | རི /ri/ | རི /ri/ | རི /ri/ | རི /ʐi/ | — |
| Mare | རྒྱ་མཚོ /dʑamtsʰo/ | རྒྱ་མཚོ /rɡʲatsʰo/ | རྒྱ་མཚོ /rɡja mtsʰo/ | རྒྱ་མཚུ /ɡjamtsu/ | — | རྒྱ་མཚོ /ɟa tsʰo/ | རྒྱ་མཚོ /ɡʲamtsʰo/ |
| Madre | ཨ་མ་ /ɑ mɑ/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མོ /amo/ | ཨ་མ /ama/ | ཨམ /am/ |
| Padre | ཕ་ /pʰɑ/ | ཨ་བ /aba/ | ཕ /pʰa/ | ཨ་པ /apa/ | ཨ་ཏ /ata/ | ཡབ /jap/ | ཨ་པོ /apo/ |
| Figlia | བུ་མོ་ /wə mo/ | བུ་མོ /bomo/ | བུ་མོ /bumo/ | བུ་མོ /bumo/ | བུ་མོ /bumo/ | བུ་མོ /pʰumo/ | བུམ /bum/ |
| Io | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང་ /ŋa/ |
| Tu | ཁྱོད /tɕʰo/ | ཁྱེད་རང /kʰeːraŋ/ | ཁྱོད /kʰjod/ | ཁྱེད་རང /kʰeraŋ/ | ཁྱང /kʰjaŋ/ | ཁྱོད /tɕʰø/ | ཆོད /tɕʰøʔ/ |
| Noi | ང་ཚོ /ŋatsʰo/ | ང་ཞ /ŋaʒa/ | ངེད /ŋed/ | བདག་པུ / ངིད་རང /dakpu / ɲiraŋ/ | ང་ཏང /ŋataŋ/ | ངེད /ŋed/ | ང་ཅག་ /ŋatɕaʔ/ |
| Nome | མིང /ȵaŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང་ /miŋ/ |
| Persona | མི /ȵə/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ |
| Testa | མགོ /nɡo/ | མགོ /ɡo/ | མགོ /mɡo/ | མགོའ /ɡoː/ | མགོ /ɡo/ | མགོ /ko/ | མགོ /ɡo/ |
| Occhio | མིག་ /hȵɔχ/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mi/ | མིག /mik/ |
| Orecchio | རྣ་མཆོག /hnamdʑok/ | ནམ་ཅོག /namtɕok/ | རྣ་བ /rnaba/ | ཨ་མཆོག /amtɕʰok/ | རྣ་བ /naba/ | རྣ་བ /nawa/ | — |
| Naso | སྣ /na/ | སྣ /sna/ | སྣ /sna/ | སྣ /na/ | སྣ /sna/ | སྣ /na/ | སྣ /n̥a/ |
| Bocca | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ |
| Dente | སོ /sʰo/ | སོ /so/ | སོ /so/ | ས /sa/ | སོ /so/ | སོ /so/ | སོ /so/ |
| Lingua | ལྕེ /htɕe/ | ལྕེ /ltʃe/ | ལྕེ /ltɕe/ | ལྕེ་ལ /tɕelak/ | ལྕེ /ltʃe/ | ལྕེ /tɕe/ | ལྕེ /tɕe/ |
| Mano | ལག་པ་ /laχkwa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་ཀོ /lako/ |
| Piede | རྐང་པ་ /hkaŋwa/ | རྐང་པ /skaŋpa/ | རྐང་པ /rkaŋpa/ | རྐང་པ /kaŋba/ | རྐང་མ /kaŋma/ | རྐང་པ /kaŋpa/ | རྐངམ /kaːm/ |
| Cuore | སྙིང /hȵaŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /sɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /sniŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ |
| Osso | རུས་པ /rəpa/ | རུས་པ /ruspa/ | རུས་པ /ruspa/ | རུས་པ /rupa/ | རུས་པ /ruspa/ | རུས་པ /ruspa/ | རུས་པ /rupa/ |
| Sangue | ཁྲག /tɕʰak/ | ཁྲག /kʰraq/ | ཁྲག /kʰraɡ/ | ཁྲག /ʈʂʰaʔ/ | ཁྲག /kʰraq/ | ཁྲག /ʈʂʰa/ | ཁྱག /kʰjaʔ/ |
| Amore | དགའ་ /ɡɑ/ | དགའ /ɡa/ | དགའ་བ /dɡaba/ | བློ་ཆོ /lotɕʰo/ | དགའ་བ /ɡaba/ | བྱམས་པ /tɕʰampa/ | དགའ /ɡa/ |
| Albero | ཤིང་ /ʂɪŋ/ | ཤིང /ʃiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | སྡོང་པོ /dompo/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ |
| Cane | ཁྱི་ /tɕʰə/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /kʰji/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /cʰi/ | ཁྱི /kʰi/ |
| Gatto | ཀུ་ཕ་ /kufa/ | བྱི་ལ /pila/ | བྱི་ལ /bjila/ | བྱི་ལ /bila/ | བྱི་ལ /bjila/ | ཞི་མི /ʑimi/ | ཞི་མི /ʑimi/ |
| Pesce | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲo/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ |
| Uccello | བྱ /ɕa/ | བྱ /bja/ | བྱ /bja/ | བྱ /tɕʰa/ | བྱ /bja/ | བྱ /tɕʰa/ | བྱ /bja/ |
| Uovo | སྒོང་ང /ɡoŋŋa/ | — | སྒོ་ང /sɡoŋa/ | བྱའི་མེན་ཏོག /tɕʰe mentok/ | — | སྒོ་ང /ɡoŋa/ | — |
| Orso | དོམ /tom/ | དྲེན་མོ /drenmo/ | དོམ /dom/ | དོམ /tʰom/ | — | དོམ /tʰom/ | — |
| Cavallo | རྟ /hta/ | རྟ /rta/ | རྟ /rta/ | རྟ /ta/ | རྟ /r̥ta/ | རྟ /ta/ | རྟ /ta/ |
| Casa | ཁང་ /kʰɑŋ/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁྱིམ /kʰjim/ | ནང /naŋ/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁྱིམ /kʰim/ |
| Latte | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | ཨོམ /om/ |
| Sale | ཚྭ་ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰwa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ |
| Riso | འབྲས /ndʐe/ | — | འབྲས /bras/ | འབྲའ /ɖʐaː/ | — | འབྲས /ʈʂɛː/ | — |
| Ferro | ལྕགས /htɕak/ | ལྕགས /ltʃaks/ | ལྕགས /ltɕaɡs/ | ལྕའ /tɕaː/ | — | ལྕགས /tɕa/ | ལྕགས /tɕaʔ/ |
| Libro | དཔེ་ཆ /χwetɕa/ | ཀི་དེབ /kideb/ | དཔེ་ཆ /dpe tɕʰa/ | ཀི་ཏབ /kitap/ | ཤོག་བུ /ʃoɡbu/ | དཔེ་ཆ /pe tɕʰa/ | དེབ /dep/ |
| Mangiare | ཟ་ /sa/ | ཟ /za/ | བཟའ /bza/ | ཟ /za/ | ཟ /za/ | བཟའ /sa/ | ཟ /sa/ |
| Bere | འཐུང /tʰoŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | ཐུང་ /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ |
| Dormire | ཉལ་ /ɲal/ | ཉལ /ɲal/ | ཉལ /ɲal/ | ཉལ /ɲal/ | ཉལ /ɲal/ | ཉལ /ɲɛː/ | ཉལ /ɲɛː/ |
| Uno | གཅིག་ /htɕək/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /ɡtɕik/ | ཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕi/ | གཅིག /tɕiʔ/ |
| Due | གཉིས /hȵi/ | གཉིས /ɲis/ | གཉིས /ɡɲis/ | གཉིས /ɲi/ | ངིས /ŋis/ | གཉིས /ɲiː/ | གཉིས་ /ɲiː/ |
| Tre | གསུམ /hsəm/ | གསུམ /sum/ | གསུམ /ɡsum/ | གསུམ /sum/ | གསུམ /xsum/ | གསུམ /sum/ | གསུམ /sum/ |
| Quattro | བཞི /hʑə/ | བཞི /ʒi/ | བཞི /bʑi/ | བཞི /ʑi/ | བཞི /bʒi/ | བཞི /ɕi/ | བཞི /ʑi/ |
| Cinque | ལྔ /hŋa/ | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /lŋa/ | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /ɣa/ | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /ŋa/ |
| Cento | བརྒྱ་ཐམ་པ /dʑatʰamba/ | བརྒྱ /rɡʲa/ | བརྒྱ /brɡja/ | — | བརྒྱ་གཅིག /bɡja tɕik/ | བརྒྱ /ca/ | བརྒྱ /ɡʲɛ/ |
| Ciao | བདེ་མོ་ /bdeː mo/ | ཇུ་ལེ /dʑule/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /bkra ɕis bde leɡs/ | ཏ་ཤེས་ཏེ་ལེ /ʈʰaɕi tɕʰele/ | ཨ་སི་ལམ /asilam/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /ʈʂəɕi tele/ | ཁམས་བཟང /kʰamsaŋ/ |
| Grazie | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰoktɕe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuksrdʑe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕʰe/ | བཀའ་དྲིན་ཆེ /kadrintɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕe/ |
| Buono | ཡག་པོ་ /joχwa/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ལེགམ /lɛm/ |
| Rosso | དམར་པོ /hmaro/ | དམར་པོ /marpo/ | དམར་པོ /dmar po/ | མར་རུ /maru/ | དམར་པོ /marpo/ | དམར་པོ /maː po/ | དམར་པོ /maːpu/ |
| Bianco | དཀར་པོ /karo/ | དཀར་པོ /kar po/ | དཀར་པོ /dkar po/ | དཀར་རུ /karu/ | དཀར་པོ /kar po/ | དཀར་པོ /kaː po/ | དཀར་པོ /kaːpu/ |
| Nero | ནག་པོ /naχkwo/ | ནག་པོ /nakpo/ | ནག་པོ /nag po/ | ནག་པུ /nakpu/ | ནག་པོ /naɡpo/ | ནག་པོ /nako/ | — |
| Verde | ལྗང་ཁུ /dʑaŋkʰə/ | སྔོན་པོ /ŋonpo/ | ལྗང་ཁུ /ldʑaŋkʰu/ | ལྗང་སྨུ /dʑaŋmu/ | — | ལྗང་ཁུ /tɕəŋku/ | ལྗང་ཀུ /dʑaŋku/ |
| Blu | སྔོན་པོ /hŋonpo/ | སྔོན་པོ /ŋonpo/ | སྔོན་པོ /sngon po/ | — | — | སྔོན་པོ /ŋø̃po/ | — |
| Tè | ཇ་ /tɕa/ | — | ཇ /dʑa/ | ཇ /dʑa/ | ཇ /tɕa/ | ཇ /tɕʰa/ | ཇ /dʑa/ |
Pagina 1/9
Apri la mappa interattiva: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.
Realizzato da Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Home LangMap