ཁམས་སྐད
Tibetano Kham
Sino-tibetana (Tibeto-birmano, Bodish)
Il tibetano khams è uno dei tre principali gruppi dialettali tibetici (insieme al centrale/Ü-Tsang bo e all'amdo). È parlato nel Tibet orientale (regione del Kham), nel Sichuan occidentale (Garzê e Liangshan settentrionale), nello Yunnan nordoccidentale (Diqing) e nel Qinghai sudorientale (Yushu) — una vasta regione d'altopiano dove il popolo khampa sviluppò una caratteristica cultura equestre e un'autonomia storica. Fonologicamente è più conservativo del tibetano centrale nel mantenere i nessi consonantici iniziali perduti nella parlata di Lhasa, ma innovativo nello sviluppo tonale. Condivide con lo standard la scrittura tibetana letteraria, ma differisce notevolmente nella pronuncia, richiedendo traduttori addestrati tra i dialetti nei contesti orali.
Dove si parla
87 parole essenziali in Tibetano Kham
Fonti
Parole a confronto
Confronto con lingue della stessa classificazione: Sino-tibetana (Tibeto-birmano, Bodish)
| Significato | Tibetano Kham | Tibetano | Lhomi | Monpa dakpa | Tibetano classico liturgico | Sikkimese | Dzongkha |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | ཆུ /tɕʰu˥˧/ | ཆུ /tɕʰu˥/ | ཆུ་ /tɕʰu˥/ | tshi53 /tsʰi˥˧/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ |
| Fuoco | མེ /ɲe˥˧/ | མེ /me˩˧/ | མེ་ /me˥/ | me13 /me˩˧/ | མེ /me/ | མེ /mi/ | མེ /mi/ |
| Sole | ཉི་མ /ɲi˩˧ma˥˧/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ་ /ɲi˥ma˩/ | plᴀŋ53 /plᴀŋ˥˧/ | ཉི་མ /ɲimə/ | ཉིམ /ɲim/ | ཉིམ /ɲim/ |
| Luna | ཟླ་བ /da˩˧wa˥˧/ | ཟླ་བ /tawa˩˧/ | ཟླ་བ་ /dawa˩/ | lɛː55thøn55 /lɛː˥˥tʰøn˥˥/ | ཟླ་བ /tawa/ | ཟླ་བོ /dau/ | ཟླ་བ /dau/ |
| Stella | སྐར་མ /ka˥˥ma˥˧/ | སྐར་མ /karma˥/ | སྐར་མ /karma˥/ | kᴀr55mᴀ53 /kᴀr˥˥mᴀ˥˧/ | སྐར་མ /kaːma/ | སྐར་མ་ /kaːma/ | སྐརམ /kaːm/ |
| Notte | མཚན་མོ /tsʰɛ̃˥˧mo/ | མཚན་མོ /tsʰɛ̃˥mo˥/ | མཚན་མོ /tsʰemːu˥/ | ȵen13ne31 /ɲen˩˧ne˧˩/ | མཚན་མོ /tsʰɛ̃mo/ | ཕྱི་རུ /pʰiru/ | ནུབ་མོ /numu/ |
| Pioggia | ཆར་པ /tɕʰa˥˧ba˥˧/ | ཆར་པ /tɕʰaː˥pa˥/ | — | nᴀm13 /nᴀm˩˧/ | ཆར་པ /tɕʰaːpa/ | ཆར་པོ /tɕʰaːp/ | ཆརཔ /tɕʰaːp/ |
| Neve | ཁ་བ /kʰa˥˥wa˥˧/ | ཁ་བ /kʰawa˥/ | ཁ་བ /kʰawa˥/ | khᴀ55ru53 /kʰᴀ˥˥ru˥˧/ | ཁ་བ /kʰawa/ | ཁ་བོ /kʰau/ | ཁཝ /kʰau/ |
| Vento | རླུང /luŋ˥˥/ | རླུང /luŋ˥/ | — | røn13 /røn˩˧/ | རླུང /luŋ/ | རླུང /luŋ/ | རླུང /luŋ/ |
| Terra | ས /sʰa˥˧/ | ས /sa˥/ | ས /sa˥/ | sᴀ53 /sᴀ˥˧/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ |
| Pietra | རྡོ /do˧˩/ | རྡོ /to˩˧/ | རྡོ་ /do˥/ | kɔr13 /kɔr˩˧/ | རྡོ /to/ | རྡོ /do/ | རྡོ /do/ |
| Montagna | རི /ri˧˩/ | རི /ri˩˧/ | — | ri13 /ri˩˧/ | རི /ʐi/ | — | རི /ri/ |
| Mare | རྒྱ་མཚོ /dʑa˩˧tsʰo˥˧/ | རྒྱ་མཚོ /tʃatsʰo˩˧/ | — | cᴀ13tsho53 /cᴀ˩˧tsʰo˥˧/ | རྒྱ་མཚོ /ɟa tsʰo/ | རྒྱ་མཚོ /ɡʲamtsʰo/ | རྒྱ་མཚོ /dʑamtsʰo/ |
| Madre | ཨ་མ /ʔa˥˧ma˥˧/ | ཨ་མ /ama˥/ | ཨ་མ་ /ʔama˩/ | ʔᴀ55mᴀ53 /ʔᴀ˥˥mᴀ˥˧/ | ཨ་མ /ama/ | ཨམ /am/ | ཨ་མ /ama/ |
| Padre | ཨ་ཕ /ʔa˥˧pʰa˥˧/ | ཨ་ཕ /apʰa˥/ | ཨ་པ་ /ʔapa˩/ | ʔaᴀ55pᴀ53 /ʔaᴀ˥˥pᴀ˥˧/ | ཡབ /jap/ | ཨ་པོ /apo/ | ཨ་པ /apa/ |
| Figlia | བུ་མོ /po˩˧mo˥˧/ | བུ་མོ /pʰumo˥/ | — | po13mo53 /po˩˧mo˥˧/ | བུ་མོ /pʰumo/ | བུམ /bum/ | བུམོ /bum/ |
| Io | ང /ŋa˩˧/ | ང /ŋa˩˨/ | ང /ŋa˩/ | ŋe13 /ŋe˩˧/ | ང /ŋa/ | ང་ /ŋa/ | ང /ŋa/ |
| Tu | ཁྱོད /tɕʰø˥˧/ | ཁྱོད /cʰøː˥/ | ཁྱོད /kʰjø˥/ | ʔi53 /ʔi˥˧/ | ཁྱོད /tɕʰø/ | ཆོད /tɕʰøʔ/ | ཁྱོད /tɕʰø/ |
| Noi | ང་ཚོ /ŋatsʰo/ | ང་ཚོ /ŋa˩˧tsʰo˥/ | — /—/ | ŋᴀ13tᴀŋ53 / ŋᴀ13rᴀʔ53 /ŋᴀ˩˧tᴀŋ˥˧ / ŋᴀ˩˧rᴀʔ˥˧/ | ངེད /ŋed/ | ང་ཅག་ /ŋatɕaʔ/ | ང་བཅས /ŋatɕe/ |
| Nome | མིང /ɲin˥˥/ | མིང /miŋ˥/ | མིང /miŋ˩/ | meŋ13 /meŋ˩˧/ | མིང /miŋ/ | མིང་ /miŋ/ | མིང /meŋ/ |
| Persona | མི /ɲi˥˧/ | མི /mi/ | — | mi13 /mi˩˧/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ |
| Testa | མགོ /ŋɡo˧˩/ | མགོ /ko˩˧/ | — | kɔk13theʔ53 /kɔk˩˧tʰeʔ˥˧/ | མགོ /ko/ | མགོ /ɡo/ | མགུ་ཏོ /ɡuto/ |
| Occhio | མིག /ɲiʔ˥˧/ | མིག /mik˩˧/ | མིག་ /mik˥/ | meʔ53 /meʔ˥˧/ | མིག /mi/ | མིག /mik/ | མིག་ཏོ /mito/ |
| Orecchio | རྣ་བ /na wa/ | རྣ་བ /naba˥/ | — | nem13nɛʔ53 /nem˩˧nɛʔ˥˧/ | རྣ་བ /nawa/ | — | རྣམ་ཅོག /namtɕo/ |
| Naso | སྣ /n̥a˥˧/ | སྣ /na˥/ | — | nᴀ53 /nᴀ˥˧/ | སྣ /na/ | སྣ /n̥a/ | ལྷ་པ /ɬapa/ |
| Bocca | ཁ /kʰa˥˧/ | ཁ /kʰa˥/ | — | khᴀ53 /kʰᴀ˥˧/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ |
| Dente | སོ /sʰo˥˧/ | སོ /so˥/ | སོ /so˥/ | wᴀ53 /wᴀ˥˧/ | སོ /so/ | སོ /so/ | སོ /so/ |
| Lingua | ལྕེ /tɕe˥˧/ | ལྕེ /tɕe˥/ | ལྕེ /tɕila˥/ | le53 /le˥˧/ | ལྕེ /tɕe/ | ལྕེ /tɕe/ | ལྕེ /tɕe/ |
| Mano | ལག་པ /la˩˧pa˥˧/ | ལག་པ /lakpa˩˧/ | ལག་པ་ /lakpa˩/ | lᴀʔ53 /lᴀʔ˥˧/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་ཀོ /lako/ | ལགཔ /lap/ |
| Piede | རྐང་པ /kuŋ˥˥ba˥˧/ | རྐང་པ /kaŋ˥pa˥/ | རྐང་པ /kaŋpa˥/ | le13mɛʔ53 /le˩˧mɛʔ˥˧/ | རྐང་པ /kaŋpa/ | རྐངམ /kaːm/ | རྐངམ /káːm/ |
| Cuore | སྙིང་ /ɲin˥˥/ | སྙིང་ /ɲiŋ˥/ | སྙིང་ /ɲiŋ˥/ | niŋ53 /niŋ˥˧/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | ཧིང /hiŋ/ |
| Osso | རུས་པ /rəpa/ | རུས་པ /rypa˩˧/ | རུས་པ /ryːpa˥/ | — /—/ | རུས་པ /ruspa/ | རུས་པ /rupa/ | རུ་ཏོག /ruːto/ |
| Sangue | ཁྲག /tʂʰaʔ˥˧/ | ཁྲག /ʈʂʰaʔ˥˧/ | ཁྲག /tʰak˥/ | ceʔ53 /ceʔ˥˧/ | ཁྲག /ʈʂʰa/ | ཁྱག /kʰjaʔ/ | ཁྲག /ʈʰaː/ |
| Amore | དགའ་པོ /ɡapo/ | དགའ་པོ /kapo˩˧/ | — /—/ | ce55po53 /ce˥˥po˥˧/ | བྱམས་པ /tɕʰampa/ | དགའ /ɡa/ | དགའ་བ /ɡawa/ |
| Albero | ཤིང་ /ɕiŋ/ | ཤིང་སྡོང་ /ɕiŋ˥toŋ˥/ | ཤིང་ /ɕiŋ˥/ | ɕeŋ55mᴀ53 /ɕeŋ˥˥mᴀ˥˧/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ |
| Cane | ཁྱི /tɕʰi˥˧/ | ཁྱི /cʰi˥/ | ཁྱི་ /kʰi˥/ | chi53 /cʰi˥˧/ | ཁྱི /cʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | རོ་ཁྱི /rotɕʰi/ |
| Gatto | ཞི་མི /ʑimi/ | ཞི་མི /ɕimi˩˧/ | — /—/ | ʑin13po53 /ʑin˩˧po˥˧/ | ཞི་མི /ʑimi/ | ཞི་མི /ʑimi/ | བྱི་ལི /ptɕili/ |
| Pesce | ཉ /ɲa˩˧/ | ཉ /ɲa˥/ | ན /na˥/ | ȵᴀ13 /ɲᴀ˩˧/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ |
| Uccello | བྱ /tɕa/ | བྱ /tʃʰa˩˧/ | — | tɕᴀ13 /tɕᴀ˩˧/ | བྱ /tɕʰa/ | བྱ /bja/ | བྱ /ptɕa/ |
| Farfalla | ཕྱེ་མ་ལེབ /tɕʰemalep/ | ཕྱེ་མ་ལེབ་ /tɕʰemalep˥/ | — | tɕhᴀ55tɕhᴀ55me31loŋ̩55 /tɕʰᴀ˥˥tɕʰᴀ˥˥me˧˩loŋ̩˥˥/ | ཕྱེ་མ་ལེབ /tɕʰe ma lep/ | — | ཕྱེམ་ལ /tɕʰemla/ |
| Uovo | སྒོ་ང /ɡo˩˧ŋa˥˧/ | སྒོ་ང /koŋa˩˧/ | — | khᴀʔ53lum53 /kʰᴀʔ˥˧lum˥˧/ | སྒོ་ང /ɡoŋa/ | — | སྒོང་རྡོག /ɡoŋdo/ |
| Orso | དོམ /toŋ˩˧/ | དོམ /tom˩˧/ | དོམ /dom˩/ | — | དོམ /tʰom/ | — | དོམ /doːm/ |
| Cavallo | རྟ /ta˥˧/ | རྟ /ta˥/ | — | te53 /te˥˧/ | རྟ /ta/ | རྟ /ta/ | རྟ /ta/ |
| Casa | ཁང་པ /kʰuŋ˥˥ba˥˧/ | ཁང་པ /kʰaŋpa˥/ | ཁྱིམ་ /kʰim˥/ | chem53 /cʰem˥˧/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁྱིམ /kʰim/ | ཁྱིམ /tɕʰim/ |
| Latte | འོ་མ /o˩˧ma˥˧/ | འོ་མ /oma˥/ | — | jo13 /jo˩˧/ | འོ་མ /oma/ | ཨོམ /om/ | ཨོམ /ʔoːm/ |
| Miele | སྦྲང་རྩི /dʐaŋtsi/ | སྦྲང་རྩི /ʈʂaŋ˩˧ tsi˥/ | — | — | སྦྲང་རྩི /ʈʂəŋ tsi/ | — | སྦྱང /bdʑaŋ/ |
| Sale | ཚྭ /tsʰa˥˧/ | ཚྭ /tsʰa˥/ | ཚྭ་ /tsʰa˥/ | tshᴀ53 /tsʰᴀ˥˧/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ |
| Riso | འབྲས /ndʐe˩˧/ | འབྲས /ʈʂɛː˩˧/ | — | dem13 /dem˩˧/ | འབྲས /ʈʂɛː/ | — | ཆུམ /tɕʰum/ |
| Ferro | ལྕགས /tɕaʔ˥˧/ | ལྕགས /tɕaʔ˥˧/ | — | lek53 /lek˥˧/ | ལྕགས /tɕa/ | ལྕགས /tɕaʔ/ | ལྕགས /tɕaːk/ |
| Ruota | འཁོར་ལོ /kʰorlo/ | འཁོར་ལོ /kʰorlo˥/ | — | — | འཁོར་ལོ /kʰo lo/ | འཁོར་ལོ /kʰorlo/ | འཁོར་ལོ /kʰoːlo/ |
| Seta | དར /tar/ | དར /tʰaː˩˧/ | — | tʂuk13tsi53 /tʂuk˩˧tsi˥˧/ | དར /tʰaː/ | — | འབུ་རས /burɛː/ |
| Libro | དེབ /tep/ | དེབ /tʰep˩˧/ | — | ji13ci53 /ji˩˧ci˥˧/ | དཔེ་ཆ /pe tɕʰa/ | དེབ /dep/ | ཀི་ལྟབ /kitap/ |
| Mangiare | ཟ /sa˩˧/ | ཟ /sa˩˧/ | ཟ་ /sa˩/ | zᴀ13 /zᴀ˩˧/ | བཟའ /sa/ | ཟ /sa/ | ཟ /za/ |
| Bere | འཐུང་ /tʰuŋ˥˧/ | འཐུང་ /tʰuŋ˥/ | འཐུང་ /tʰuŋ˩/ | toŋ55 /toŋ˥˥/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ |
| Dormire | ཉལ /ɲe˩˧/ | ཉལ /ɲäː/ | ཉལ་ /ɲal˩/ | ȵɛː13 /ɲɛː˩˧/ | ཉལ /ɲɛː/ | ཉལ /ɲɛː/ | ཉལ /ɲɛː/ |
| Uno | གཅིག /tɕi˥˧/ | གཅིག /tɕik˥/ | གཅིག་ /tɕik˥/ | theʔ53 /tʰeʔ˥˧/ | གཅིག /tɕi/ | གཅིག /tɕiʔ/ | གཅིག /tɕi/ |
| Due | གཉིས /ɲi˥˥/ | གཉིས /ɲiː˩˧/ | གཉིས /ɲi˩/ | nᴀi13 /nᴀi˩˧/ | གཉིས /ɲiː/ | གཉིས་ /ɲiː/ | གཉིས /ɲiː/ |
| Tre | གསུམ /suŋ˥˥/ | གསུམ /sum˥/ | གསུམ /ʰsum˥/ | sum53 /sum˥˧/ | གསུམ /sum/ | གསུམ /sum/ | གསུམ /súm/ |
| Quattro | བཞི /ʑe/ | བཞི /ʑi˩˧/ | བཞི /ʃi˩/ | pli53 /pli˥˧/ | བཞི /ɕi/ | བཞི /ʑi/ | བཞི /ʑi/ |
| Cinque | ལྔ /ŋa˥˧/ | ལྔ /ŋa˥/ | ལྔ /ʰŋa˥/ | le31ŋe53 /le˧˩ŋe˥˧/ | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /ŋa/ |
| Cento | བརྒྱ /dʑa˥˧/ | བརྒྱ /ca˩˧/ | — | chɛʔ53le31ŋe53 /cʰɛʔ˥˧le˧˩ŋe˥˧/ | བརྒྱ /ca/ | བརྒྱ /ɡʲɛ/ | བརྒྱ /dʑa/ |
| Ciao | ཨ་རོ /aro/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /taɕi˥ telek˩˧/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /taɕi˥ tele˩/ | — /—/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /ʈʂəɕi tele/ | ཁམས་བཟང /kʰamsaŋ/ | སྐུ་གཟུགས་བཟང་པོ་ལ /kuzu zaŋpo la/ |
| Grazie | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰukdʑe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕe˥ tɕʰe˥/ | — /—/ | — /—/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕe/ | བཀའ་དྲིན་ཆེ /kaʈʰitɕʰe/ |
| Buono | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo˩˧/ | ཡག་པོ་ /jakpo˩/ | li13khu31 /li˩˧kʰu˧˩/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ལེགམ /lɛm/ | ལེགས་ཤོམ /lekɕom/ |
| Nuovo | གསར་པ /sa˥˥ba˥˧/ | གསར་པ /saː˥pa˥/ | — | se55ro53 /se˥˥ro˥˧/ | གསར་པ /saːpa/ | — | གསརཔ /saːp/ |
| Rosso | དམར་པོ /ma˥˥bo˥˧/ | དམར་པོ /mar˥po˥/ | དམར་པོ /mar˥pu˩/ | leu55 /leu˥˥/ | དམར་པོ /maː po/ | དམར་པོ /maːpu/ | དམརཔོ /maːp/ |
| Bianco | དཀར་པོ /kar po/ | དཀར་པོ /kar˥ po˥/ | དཀར་པོ /kar˥pu˩/ | cher55po53 /cʰer˥˥po˥˧/ | དཀར་པོ /kaː po/ | དཀར་པོ /kaːpu/ | དཀརཔོ /kaːp/ |
| Nero | ནག་པོ /nakpo/ | ནག་པོ /naʔpo˩˧/ | — | plɛː13kᴀn55 /plɛː˩˧kᴀn˥˥/ | ནག་པོ /nako/ | — | གནགཔོ /nap/ |
| Verde | ལྗང་ཁུ /ndʑuŋ˩˧kʰu˥˧/ | ལྗང་ཁུ /tɕəŋ˩˧ku˥/ | — | dʑᴀŋ13ku53 /dʑᴀŋ˩˧ku˥˧/ | ལྗང་ཁུ /tɕəŋku/ | ལྗང་ཀུ /dʑaŋku/ | ཧོནམ /høm/ |
| Blu | སྔོན་པོ /ŋ̊enbo/ | སྔོན་པོ /ŋom˥po˥/ | — | — | སྔོན་པོ /ŋø̃po/ | — | — |
| Tè | ཇ /tɕa/ | ཇ /tɕʰa˩˧/ | — | tɕa35 /tɕa˧˥/ | ཇ /tɕʰa/ | ཇ /dʑa/ | ཇ /tɕa/ |
Pagina 1/9
Apri la mappa interattiva: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.
Realizzato da Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Home LangMap