Yekhee
Kiyekhee
Niger-Kongo
Yekhee (Etsako, ambayo zamani wakati mwingine iliitwa "Etsako halisi" ili kuitofautisha na eneo pana zaidi la lugha ya Etsako) ni lugha ya Kiedoidi ya Niger-Congo ya kusini mwa Nigeria, dada wa Edo (bin) na lugha nyingine za Kiedoidi. Kundi la lahaja za Yekhee linajumuisha aina za Auchi, Avianwu na Uzairue zinazozungumzwa katika Eneo la Serikali ya Mtaa la Etsako katika Jimbo la Edo, ambapo aina ya Auchi ndiyo inayozungumzwa zaidi. Kiisimu, Yekhee inashiriki sifa za Kiedoidi (mfumo wa madaraja ya nomino, mfumo wa toni za kileksika, sentensi zenye kitenzi mwishoni) na Edo na lugha nyingine za Kiedoidi. Auchi Polytechnic na tamaduni za Auchi zimesaidia kuhifadhi Yekhee kama lugha ya jamii licha ya utawala wa lugha ya Kiingereza katika elimu.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kiyekhee
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Niger-Kongo
| Maana | Kiyekhee | Kiedo | Kiisoko | Kiurhobo | Kidegema | Kiizi | Kirundi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | amɛ /amɛ/ | amẹ /amɛ̃/ | ame /ame/ | ame /ame/ | amin /amin/ | mini /mini/ | amazi /amaːzi/ |
| Moto | eria /eɾia/ | erhẹn /eɾɛ̃/ | erae /eɾae/ | erhanre /eɾanɾe/ | itany /itaɲ/ | oku /oku/ | umuriro /umuɾiɾo/ |
| Jua | ovan /ovan/ | ovẹn /oʋɛ̃/ | ọvẹ /ɔvɛ/ | uvo /uvo/ | uvuwo /uvuwo/ | anwu /aŋwu/ | izuba /izuba/ |
| Mwezi | ukpoki /ukpoki/ | uki /uki/ | ọwa /ɔwa/ | emeranvwe /emeɾanβwe/ | obaam /obəəm/ | onwa /oŋwa/ | ukwezi /ukwezi/ |
| Nyota | isi /isi/ | orhọnmwẹ /oɾɔ̃mwɛ̃/ | esi /esi/ | isio /isio/ | ụsemese /ʊsɛmɛsɛ/ | kpokpode /kpokpode/ | inyenyeri /iɲeɲeri/ |
| Usiku | eridai /eridai/ | asọn /asɔ̃/ | aso /aso/ | ason /asõ/ | ạsu /asʊ/ | enyashi /eɲaʃi/ | ijoro /iʒoro/ |
| Jiwe | udo /udo/ | okuta /okuta/ | — | oragha /oɾaɣa/ | ohinw /ohiŋʷ/ | mkpuma /mkpuma/ | ibuye /iˈɓuje/ |
| Mama | iye /ije/ | iye /ije/ | oni /oni/ | oni /oni/ | onomo /onomo/ | ne /ne/ | mama /maːma/ |
| Baba | eθa /eθa/ | érhá /eɾa/ | ọsẹ /ɔsɛ/ | ọsẹ /ɔsɛ/ | ọsunomo /ɔsʊnɔmɔ/ | nna /nːa/ | data /data/ |
| Mimi | mẹ /mɛ/ | mẹ /mɛ̃/ | mẹ /mɛ/ | mẹ /mɛ/ | mẹẹ /mɛɛ/ | mu /mu/ | jewe /ʒewe/ |
| Wewe | wẹ /wɛ/ | wẹ /wɛ/ | whẹ /ʍɛ/ | wẹ /wɛ/ | wọọ /wɔɔ/ | ngu /ŋɡu/ | wewe /wewe/ |
| Sisi | mae /mae/ | ma /ma/ | ma /ma/ | avwanre /aβwanɾe/ | eni /eni/ | anyi /aɲi/ | twebwe /twebwe/ |
| Jina | ena /ena/ | eni /ẽ̀nĩ̀/ | odẹ /odɛ/ | odẹ /odɛ/ | ini /ini/ | ẹpha /ɛɸa/ | izina /izina/ |
| Kichwa | usumi /usumi/ | uhunmwu /uhũmwũ/ | uzou /uzou/ | uyovwi /ujoβwi/ | utom /utom/ | ishi /iʃi/ | umutwe /umutwe/ |
| Jicho | evua /evua/ | aro /aro/ | ẹro /ɛɾo/ | ẹro /ɛɾo/ | ụnwo ạḍu /ʊŋʷɔ aɗʊ/ | ẹnya /ɛɲa/ | ijisho /iʒiʃo/ |
| Sikio | eo /eo/ | ehọ /ehɔ/ | ozọ /ozɔ/ | erhọn /eɾɔ̃/ | ụsow /ʊsɔw/ | nchị /ntʃɪ/ | ugutwi /uɣutwi/ |
| Pua | isue /isue/ | ihue /ihue/ | unwe /unwe/ | uwen /uwẽ/ | isuveny /isuveɲ/ | imi /imi/ | izuru /iˈzuɾu/ |
| Mdomo | uno /uno/ | unu /unu/ | unu /unu/ | unu /unu/ | enu /enu/ | ọnu /ɔnu/ | umunwa /umunwa/ |
| Jino | ako /ako/ | akọn /akɔ̃/ | akọ /akɔ/ | ako /ako/ | ụku /ʊkʊ/ | eze /eze/ | iryinyo /irjiɲo/ |
| Ulimi | olemi /olemi/ | aranmwẹ /aranmwɛ̃/ | erou /eɾou/ | ẹrẹnvwe /ɛɾɛnβwe/ | ụḍem /ʊɗɛm/ | ire /ire/ | ururimi /ururimi/ |
| Mkono | oba /oba/ | obọ /obɔ/ | obọ /obɔ/ | obọ /obɔ/ | ụḅo /ʊɓɔ/ | ẹka /ɛka/ | ikiganza /ikiɡanza/ |
| Moyo | itsu /itsu/ | ekhọe /exɔe/ | udu /udu/ | udu /udu/ | ụnwo ivom /ʊŋʷɔ ivom/ | obu /obu/ | umutima /umutima/ |
| Mfupa | ugoa /uɡoa/ | ùgbòlòkò /ùɡbòlòkò/ | ubeku /ubeku/ | ubeku /ubeku/ | uḅuwo /uɓuwo/ | ọkpu /ɔkpʊ/ | igufa /iɡufa/ |
| Damu | atale /atale/ | esagiẹn /esaɡiɛ̃/ | azẹ /azɛ/ | ọbara /ɔbaɾa/ | ịjzalam /ɪzalam/ | mmee /mːeː/ | amaraso /amaraso/ |
| Upendo | gbele /ɡbele/ | arhuẹmwonmwan /aɾuɛ̃mwɛ̃/ | ọsuọ /ɔswɔ/ | ẹguọnọ /ɛɡwɔnɔ/ | — /—/ | ihunanya /ihunaɲa/ | urukundo /uɾukundo/ |
| Mti | orhan /oɾhan/ | erhan /eɾã/ | orhan /oɾan/ | urhe /uɾe/ | ụtany /ʊtaɲ/ | oshi /oʃi/ | igiti /iɡiti/ |
| Mbwa | agbon /aɡbon/ | awa /awa/ | ebọ /ebɔ/ | eranko /eɾanko/ | ạḅuwa /aɓʊwa/ | nkita /ŋkita/ | imbwa /imbwa/ |
| Paka | otsuvua /otsuvua/ | apusi /apusi/ | ọtọmha /ɔtɔmha/ | ọtọma /ɔtɔma/ | pọsi /pɔsɪ/ | nwamba /ŋwamba/ | akayabu /akajabu/ |
| Samaki | eseri /eseri/ | ehẹn /ehɛ̃/ | yei /jei/ | eri /eɾi/ | esen /esen/ | ema /ema/ | ifi /ifi/ |
| Ndege | apfiami /apfiami/ | ahianmwẹ /ahjãmwɛ̃/ | evra /evɾa/ | ọphran /ɔɸɾã/ | ẹfen /ɛfɛn/ | ẹnu /ɛnu/ | inyoni /iˈɲoni/ |
| Kipepeo | aviẹviẹ /aviɛviɛ/ | ebalabala /ebalabala/ | ẹvbovbo /ɛʋoʋo/ | — /—/ | — | — | ikinyugunyugu /ikiɲuɡuɲuɡu/ |
| Farasi | akazi /akaʒi/ | ẹ́sín /ɛsĩ/ | anyenya /aɲeɲa/ | esi /esi/ | — | ịnya /ɪɲa/ | ifarashi /ifaraʃi/ |
| Nyumba | ukekpe /ukekpe/ | owa /owa/ | uwowhe /uwowhe/ | uwevwi /uweβwi/ | ụvay /ʊvaj/ | ulo /ulo/ | inzu /inzu/ |
| Chumvi | umeri /umeri/ | umwẹ /umwɛ̃/ | uwhei /uʍei/ | ughweraka /uɣʷeɾaka/ | uḅuwan /uɓuwən/ | unu /unu/ | umunyu /umuɲu/ |
| Chuma | akure /akuɾe/ | ematọn /ematɔ̃/ | ayọno /ajɔno/ | utehru /utehɾu/ | ikulele /ikulele/ | igwe /iɡwe/ | icuma /iˈtʃuma/ |
| Kula | remi /ɾemi/ | re /re/ | re /ɾe/ | re /ɾe/ | ḍi /ɗi/ | ri /ɾi/ | kurya /kuɾja/ |
| Kunywa | yamẹ /jamɛ/ | da /da/ | da /da/ | da /da/ | nyọnw /ɲɔŋʷ/ | nu /nu/ | kunywa /kuɲwa/ |
| Moja | ɔkpa /ɔkpa/ | ọkpa /ɔkpa/ | ọvo /ɔvo/ | ọvo /ɔvo/ | ọvu /ɔvʊ/ | nanụ /nanʊ/ | rimwe /ɾimwe/ |
| Mbili | eva /eva/ | eva /èʋà/ | ivẹ /ivɛ/ | ivẹ /ivɛ/ | iva /ivə/ | ẹbo /ɛbɔ/ | kabiri /kabiri/ |
| Tatu | ela /ela/ | eha /eha/ | isa /isa/ | erha /eɾa/ | ịsay /ɪsaj/ | ẹto /ɛtɔ/ | gatatu /ɡatatu/ |
| Nne | ezie /eʒie/ | enẹ /ènɛ̀/ | ịnị /ɪnɪ/ | ẹne /ɛne/ | — | ẹno /ɛnɔ/ | kane /kane/ |
| Tano | ise /ise/ | isẹn /isɛ̃/ | isoi /isɔi/ | iyori /ijoɾi/ | isuwon /isuwon/ | ise /ise/ | gatanu /ɡataːnu/ |
| Habari | udze /udze/ | kóyo /kojo/ | mavọ /mavɔ/ | migwo /miɡwo/ | — /—/ | ndo /ndo/ | amahoro /amahoɾo/ |
| Asante | oyabuwere /ojabuweɾe/ | ù rú èsé /ù rú èsé/ | migwo /miɡwo/ | — /—/ | — /—/ | ima ego /ima eɡo/ | murakoze /muɾakoze/ |
| Nzuri | edue /edue/ | ma /ma/ | ọwhọ /ɔwhɔ/ | emamọ /emamɔ/ | ovi /ovi/ | oma /oma/ | nziza /nziza/ |
| Nyekundu | bara /bara/ | baa /baː/ | wowe /wowe/ | vwavwanre /βwaβwanɾe/ | ạtuatu /atʊatʊ/ | bara /bara/ | gutukura /ɡutukura/ |
| Nyeupe | pfa /pfa/ | fua /fua/ | ọfuafụ /ɔfuafʊ/ | ọfuanfon /ɔfuanfɔ̃/ | ọfufu /ɔfʊfʊ/ | ọchaa /ɔtʃaː/ | umweru /umweru/ |
| Nyeusi | wisi /wisi/ | nekhui /nexui/ | obiebi /obiebi/ | biebi /biebi/ | obibi /obibi/ | ojii /odʒiː/ | umukara /umukara/ |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap