Lubukusu

Kibukusu

Niger-Kongo

FamiliaNiger-Kongo Wasemaji~0.75–1.4M (kaunti za Bungoma na Trans-Nzoia) HatiKilatini NchiKenya Lugha rasmiHapana (Kiswahili na Kiingereza ndizo lugha rasmi za Kenya) Uhai wa lughasalama ISO 639-3bxk

Kibukusu (Lubukusu) ni lugha ya Kibantu ya kundi la Kiluhya (Glottolog JE31c), inayozungumzwa na takriban watu 750,000 hadi milioni 1.4 katika kaunti za Bungoma na Trans-Nzoia magharibi mwa Kenya. Jamii ya Wabukusu ndiyo kubwa zaidi kati ya makundi madogo ya Kiluhya yapatayo 17, wakijitofautisha kupitia tambiko za tohara (sikhebo), mila za kivita, na ngano za Mlima Elgon zinazoshirikiwa na lugha dada ya Kimasaaba (myx) ng'ambo ya mpaka wa Uganda. Kiisimu, Kibukusu kinahifadhi sifa za asili za Kibantu (ngeli za nomino 15–18, mofolojia changamano ya vitenzi yenye wakati-hali-namna, mfumo wa rejista wa toni mbili), huku Mutonyi (2000) akitoa maelezo kamili zaidi ya kiisimu ya kisasa. Biblia ilitafsiriwa kwa Kibukusu katika miaka ya 1960, na kuna uchapishaji hai wa kijamii wa hadithi za kale na methali.

Maeneo inakozungumzwa

Vaa lugha hii Chagua tu maneno unayopenda — huchapishwa kwa fonti ile ile ya ramani. Tengeneza fulana kwa maneno ya Kibukusu →

Maneno 87 ya msingi katika Kibukusu

Maji

kameechi

kameːtʃi

Moto

kumulilo

kumulilo

Jua

enyanga

eɲaŋɡa

Mwezi

kumwesi

kumwesi

Nyota

eng'enieesi

eŋeɲeːsi

Usiku

siilo

siːlo

Mvua

efula

efula

Theluji

ebarafu

ebarafu

Upepo

embeo

embeo

Udongo

liloba

liloba

Jiwe

libaale

liβaːle

Mlima

sikulu

sikulu

Bahari

enyanja

eɲandʒa

Mama

maayi

maːji

Baba

papa

papa

Binti

omukhaana

omuxaːna

Mimi

ese

ese

Wewe

ewe

ewe

Sisi

efwe

efwe

Jina

lisina

lisina

Mtu

omundu

omundu

Kichwa

kumurwe

kumurwe

Jicho

emoni

emoni

Sikio

liiru

liːru

Pua

lyolu

ljolu

Mdomo

kumunwa

kumunwa

Jino

liino

liːno

Ulimi

lulimi

lulimi

Mkono

kumukhono

kumuxono

Mguu

sikele

sikele

Moyo

kumwoyo

kumwojo

Mfupa

sikuumba

sikuːmba

Damu

kamafuki

kamafuki

Upendo

khusiima

xusiːma

Mti

kumusaala

kumusaːla

Mbwa

imbwa

imbwa

Paka

enyawu

eɲawu

Samaki

eng'eeni

eŋeːni

Ndege

enyuni

eɲuni

Yai

liiki

liːki

Farasi

efarasi

efarasi

Nyumba

enju

endʒu

Maziwa

kamabeele

kamaβeːle

Asali

buukhi

buːxi

Chumvi

kumuunyu

kumuːɲu

Mvinyo

endali

endali

Chuma

sichuuma

sitʃuːma

Gurudumu

engara

eŋɡara

Kitabu

sitabu

sitabu

Kula

khulya

xulja

Kunywa

khunywa

xuɲwa

Kulala

khukona

xukona

Moja

ndala

ndala

Mbili

babili

βaβili

Tatu

bataru

βataru

Nne

bane

βane

Tano

baraano

βaraːno

Mia

miya

mija

Habari

mulembe

mulembe

Asante

orio

orio

Nzuri

kalayi

kalaji

Mpya

embia

embia

Nyekundu

besemu

βesemu

Nyeupe

waanga

waːŋɡa

Nyeusi

mali

mali

99

kamakhumi tisa na tisa

kamaxumi tisa na tisa

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Niger-Kongo

Maana KibukusuKimasaabaKiluhyaKisogaKinyankoleKichigaKirundi
Maji kameechi /kameːtʃi/ kamaatsi /kamaːtsi/ amatsi /amatsi/ amaadhi /amaːd̪i/ amaizi /amaizi/ amaizi /amaizi/ amazi /amaːzi/
Moto kumulilo /kumulilo/ kamulilo /kamulilo/ omuliro /omuliro/ omuliro /omuliro/ omuriro /omuriro/ omuriro /omuriro/ umuriro /umuɾiɾo/
Jua enyanga /eɲaŋɡa/ suuba /suːba/ liuba /liuba/ endhuba /end̪uba/ eizooba /eizoːba/ eizooba /eizoːba/ izuba /izuba/
Mwezi kumwesi /kumwesi/ umweesi /umweːsi/ omwesi /omwesi/ omwezi /omwezi/ okwezi /okwezi/ okwezi /okwezi/ ukwezi /ukwezi/
Nyota eng'enieesi /eŋeɲeːsi/ kumunyeenye /kumuɲeːɲe/ engʼiningʼini /eŋiniŋini/ emuunienie /emuːɲeɲe/ enyonyoozi /eɲoɲoːzi/ enyonyoozi /eɲoɲoːzi/ inyenyeri /iɲeɲeri/
Usiku siilo /siːlo/ busilo /busilo/ eshilo /eʃilo/ obwire /obwire/ ekiro /ekiro/ ekiro /etʃiro/ ijoro /iʒoro/
Mvua efula /efula/ ifula /ifula/ efula /eˈfula/ enkuba /eŋkuba/ enjura /enˈdʒura/ enjura /eɲɟura/ imvura /imˈvura/
Theluji ebarafu /ebarafu/ — itsaluchi /itsalutʃi/ — — — shelegi /ʃeleɡi/
Ukurasa 1/9

Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.

Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap