Kikaonde
Niger-Kongo
Kikaonde (Kikaonde) ni lugha ya Kibantu (Glottolog L41) inayozungumzwa na takriban watu 400,000 katika Jimbo la Kaskazini-Magharibi la Zambia, likiwa na makundi madogo ng'ambo ya mpaka wa DRC huko Katanga. Kikaonde ni mojawapo ya lugha saba za kimkoa zinazotambuliwa rasmi nchini Zambia na hutumika katika elimu ya msingi na utangazaji wa ZNBC pamoja na Kibemba, Kinyanja, Kitonga, Kilozi, Kilunda na Kiluvale. Ndani ya kundi dogo la L40 la Lunda-Kaonde, Kikaonde hushiriki vipengele vingi vya msamiati na lugha dada Kilunda (lun) na Kiluvale (lue), kuonyesha uhamaji wa mfecane wa Lunda-Luba kutoka savanna ya Kongo ya kati katika karne ya 18. Kiisimu, Kikaonde kina sifa za kawaida za Kibantu (madaraja ya nomino 16 au zaidi, mofolojia changamano ya kitenzi yenye nyakati nyingi na vialamisho vya hali na namna, mfumo wa rejista wa toni mbili). Kaonde-English Dictionary ya Wright (1985) ndio marejeo ya kawaida.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kikaonde
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Niger-Kongo
| Maana | Kikaonde | Kibemba | Kiluvale | Kilunda | Kitonga cha Zambia | Kiluba-Kasai | Kimbundu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | mema /mema/ | amenshi /amenʃi/ | meya /meja/ | meji /medʒi/ | meenda /meːnda/ | mâyi /maːji/ | menha /meɲa/ |
| Moto | mujilo /mudʒilo/ | umulilo /umulilo/ | kakahya /kakahja/ | kesi /kesi/ | mulilo /mulilo/ | kapia /kapia/ | tubia /tubja/ |
| Jua | juba /dʒuba/ | akasuba /akasuba/ | likumbi /likumbi/ | itaŋwa /itaŋwa/ | zuba /zuba/ | dîba /diːba/ | dikumbi /dikumbi/ |
| Mwezi | ng'ondo /ŋondo/ | umweshi /umweʃi/ | kakweji /kakwedʒi/ | kakweji /kakwedʒi/ | mwezi /mwezi/ | ngondo /ŋɡondo/ | mbeji /mbeʒi/ |
| Nyota | ntaanda /ntaːnda/ | intanda /intanda/ | tanganyeka /taŋɡaˈɲeka/ | katumbwa /katumbwa/ | nyenyezi /ɲeˈɲezi/ | mutoto /mutoto/ | tetembwa /teˈtembwa/ |
| Usiku | bufuku /bufuku/ | ubushiku /ubuʃiku/ | ufuku /ufuku/ | wufuku /wufuku/ | busiku /busiku/ | butuku /butuku/ | usuku /usuku/ |
| Mvua | mvula /mvula/ | imfula /imˈfula/ | vula /vula/ | nvula /nvula/ | imvula /imvula/ | mvula /ˈmvula/ | mvula /mvula/ |
| Theluji | sino /sino/ | ubunga bwa mfula /ubuŋɡa bwa mfula/ | mbundu /mbundu/ | — /—/ | caanda /tʃaːnda/ | neje /neʒe/ | neve /neve/ |
| Upepo | lubesha /lubeʃa/ | umwela /umwela/ | peho /peho/ | mpepela /mpepela/ | muwo /muwo/ | tshipepele /tʃipepele/ | kitembu /kitembu/ |
| Udongo | mushiji /muʃidʒi/ | umushili /umuʃili/ | mavu /mavu/ | iseki /iseki/ | bulongo /buloŋɡo/ | buloba /buloba/ | mavu /mavu/ |
| Jiwe | jibwe /dʒibwe/ | ibwe /iˈbwe/ | lilolwa /lilolwa/ | ilola /ilola/ | ibbwe /iˈbwe/ | dibue /diˈbwe/ | ditadi /ditadi/ |
| Mlima | mutumba /mutumba/ | ulupili /ulupili/ | pili /pili/ | mpidi /mpidi/ | cilundu /tʃilundu/ | mukuna /mukuna/ | mulundu /mulundu/ |
| Bahari | kalunga /kaluŋɡa/ | bemba /bemba/ | kalungalwiji /kaluŋɡalwidʒi/ | kaluŋalwiji /kaluŋalwidʒi/ | lwaanje /lwaːndʒe/ | mbuwu /mbuwu/ | kalunga /kaluŋɡa/ |
| Mama | bamama /bamama/ | bamayo /bamajo/ | mama /mama/ | mama /mama/ | bama /bama/ | mâmu /maːmu/ | mama /mama/ |
| Baba | bataata /bataːta/ | bataata /bataːta/ | tata /tata/ | tata /tata/ | bataata /bataːta/ | tâtu /taːtu/ | tata /tata/ |
| Binti | mwana wamukazhi /mwana wamukaʒi/ | umwana mwanakashi /umwana mwanakaʃi/ | mwana wapwevo /mwana wapwevo/ | mwana wamumbanda /mwana wamumbanda/ | mwana musimbi /mwana musimbi/ | muana wa bakaji /muana wa bakaʒi/ | mona a muhatu /mona a muhatu/ |
| Mimi | amiwa /amiwa/ | ine /ine/ | ami /ami/ | ami /ami/ | ime /ime/ | meme /meme/ | eme /eme/ |
| Wewe | obewa /obewa/ | iwe /iwe/ | ove /ove/ | eyi /eji/ | iwe /iwe/ | wewe /wewe/ | eie /eje/ |
| Sisi | atweba /atweba/ | ifwe /ifwe/ | etu /etu/ | etu /etu/ | iswe /iswe/ | tuetu /tuetu/ | etu /etu/ |
| Jina | jizhina /dʒiʒina/ | ishina /iʃina/ | lijina /liˈʒina/ | ijina /idʒina/ | izina /iˈziːna/ | dîna /diːna/ | dijina /diˈʒina/ |
| Mtu | muntu /muntu/ | umuntu /umuntu/ | mutu /mutu/ | muntu /muntu/ | muntu /muntu/ | muntu /muntu/ | mutu /mutu/ |
| Kichwa | mutwe /mutwe/ | umutwe /umutwe/ | mutwe /mutwe/ | mutu /mutu/ | mutwe /mutwe/ | mutu /mutu/ | mutue /mutue/ |
| Jicho | jiso /dʒiso/ | ilinso /ilinso/ | liso /liso/ | disu /disu/ | liso /liso/ | dîsu /diːsu/ | disu /disu/ |
| Sikio | kutwi /kutwi/ | ukutwi /ukutwi/ | litwitwi /litwitwi/ | itu /itu/ | kutwi /kutwi/ | ditshu /ditʃu/ | ditui /ditui/ |
| Pua | moona /moːna/ | umona /umona/ | lizulu /lizulu/ | izulu /izulu/ | impemo /impemo/ | diulu /diulu/ | dizulu /dizulu/ |
| Mdomo | kanwa /kanwa/ | akanwa /akanwa/ | kanwa /kanwa/ | kanwa /kanwa/ | kanwa /kanwa/ | mukana /mukana/ | dikanu /dikanu/ |
| Jino | jiino /dʒiːno/ | ilino /ilino/ | lizo /lizo/ | iji /idʒi/ | linyo /liɲo/ | dinu /dinu/ | dizu /dizu/ |
| Ulimi | lujimi /ludʒimi/ | ululimi /ululimi/ | limi /limi/ | idimi /idimi/ | mulaka /mulaka/ | ludimi /ludimi/ | dimi /dimi/ |
| Mkono | kuboko /kuboko/ | ukuboko /ukuboko/ | livoko /livoko/ | chikasa /tʃikasa/ | kuboko /kuboko/ | tshianza /tʃianza/ | lukwaku /lukwaku/ |
| Mguu | kuulu /kuːlu/ | ulukasa /ulukasa/ | lihinji /lihindʒi/ | mwendu /mwendu/ | cituta /tʃituta/ | dikasa /dikasa/ | kinama /kinama/ |
| Moyo | muchima /mutʃima/ | umutima /umutima/ | mutima /mutima/ | muchima /mutʃima/ | moyo /mojo/ | mutshima /mutʃima/ | muxima /muʃima/ |
| Mfupa | kupa /kupa/ | ifupa /ifupa/ | lifuwa /lifuwa/ | ifwaha /ifwaha/ | ifuwa /ifuwa/ | mufuba /mufuba/ | kifuba /kifuba/ |
| Damu | mashi /maʃi/ | umulopa /umulopa/ | manyinga /maɲiŋɡa/ | mashi /maʃi/ | bulowa /bulowa/ | mashi /maʃi/ | manhinga /maɲiŋɡa/ |
| Upendo | butemwe /butemwe/ | ukutemwa /ukutemwa/ | zangi /zaŋɡi/ | kukeŋa /kukeŋa/ | luyando /lujando/ | dinanga /dinaŋɡa/ | henda /henda/ |
| Mti | kichi /kitʃi/ | icimuti /itʃimuti/ | mutondo /mutondo/ | mutondu /mutondu/ | cisamu /tʃisamu/ | mutshi /mutʃi/ | muxi /muʃi/ |
| Mbwa | kabwa /kabwa/ | imbwa /imbwa/ | kawa /kawa/ | kawa /kawa/ | muvwa /muvwa/ | mbwa /mbwa/ | imbwa /imbwa/ |
| Paka | kapuso /kapuso/ | pushi /puʃi/ | katako /katako/ | — /—/ | kaaze /kaːze/ | nyao /ɲao/ | kasalu /kasalu/ |
| Samaki | jisabi /dʒisabi/ | isabi /isabi/ | shi /ʃi/ | inshi /inʃi/ | inswi /inswi/ | mushipa /muʃipa/ | mbiji /mbiʒi/ |
| Ndege | ng'onyi /ŋoɲi/ | icuni /itʃuni/ | kajila /kadʒila/ | kada /kada/ | kayuni /kajuni/ | nyunyu /ɲuɲu/ | njila /ndʒila/ |
| Kipepeo | kipupulwa /kipupulwa/ | icipelebesha /itʃipelebeːʃa/ | kauyauya /kaujauja/ | ipupwila /ipupwila/ | inkoonkolekwa /iŋkoːŋkolekwa/ | tshibiyibiyi /tʃibijibiji/ | kimbiambia /kimbjambja/ |
| Yai | jike /dʒike/ | ilini /ilini/ | liulu /liulu/ | iteta /iteta/ | iji /idʒi/ | diyi /diji/ | diiaki /dijaki/ |
| Dubu | mbeyala /mbejala/ | bea /bea/ | ulusu /ulusu/ | bera /bera/ | bbeya /ˈbeja/ | — | ulusu /ulusu/ |
| Farasi | mbili /mbili/ | kabalwe /kabalwe/ | kavalu /kavalu/ | kawalu /kawalu/ | ibbiza /iˈbiza/ | kabalu /kabalu/ | kabalu /kabalu/ |
| Nyumba | nzubo /nzubo/ | ingʼanda /iŋːanda/ | zuvo /zuvo/ | itala /itala/ | ngʼanda /ŋanda/ | nzubu /nzubu/ | inzo /inzo/ |
| Maziwa | mukaka /mukaka/ | umukaka /umukaka/ | mavele /mavele/ | mayeli /majeli/ | mukupa /mukupa/ | mabele /mabele/ | lete /lete/ |
| Asali | buki /buki/ | ubuci /ubutʃi/ | uchi /utʃi/ | wuchi /wutʃi/ | buci /butʃi/ | buitshi /buitʃi/ | uiki /wiki/ |
| Chumvi | mukele /mukele/ | umucele /umutʃele/ | mungwa /muŋɡwa/ | muŋwa /muŋwa/ | munyo /muɲo/ | luepu /luepu/ | mungua /muŋɡwa/ |
| Mvinyo | binyu /biɲu/ | umwangashi /umwaŋɡaʃi/ | vinyo /viɲo/ | vinyu /viɲu/ | waini /waini/ | mvinyo /mviɲo/ | vinyu /viɲu/ |
| Mchele | mupunga /mupuŋɡa/ | umupunga /umupuŋɡa/ | loso /loso/ | losu /losu/ | mupunga /mupuŋɡa/ | losa /losa/ | loso /loso/ |
| Chuma | kapotwe /kapotwe/ | icela /iˈtʃela/ | fwelu /fwelu/ | chikuŋu /tʃikuŋu/ | butale /butale/ | tshiamu /tʃiamu/ | felu /felu/ |
| Gurudumu | kitanga /kitaŋɡa/ | umupeto /umupeto/ | lifumbo /lifumbo/ | kafumbu /kafumbu/ | ivwili /iˈvwili/ | lukata /lukata/ | dilola /dilola/ |
| Hariri | shilika /ʃilika/ | shiliki /ʃiliki/ | shiliki /ʃiliki/ | — | — | swa /swa/ | seda /seda/ |
| Kitabu | buku /buku/ | icitabo /itʃitabo/ | mukanda /mukanda/ | mukanda /mukanda/ | ibbuku /iˈbuku/ | mukanda /mukanda/ | divulu /divulu/ |
| Kula | kuja /kudʒa/ | ukulya /ukulja/ | kulya /kuʎa/ | kudya /kudja/ | kulya /kulja/ | kudia /kudia/ | kudya /kudja/ |
| Kunywa | kutoma /kutoma/ | ukunwa /ukunwa/ | kunwa /kunwa/ | kunwa /kunwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunua /kunua/ | kunwa /kunwa/ |
| Kulala | kulaala /kulaːla/ | ukulaala /ukulaːla/ | kusavala /kusavala/ | kukama /kukama/ | koona /koːna/ | kulala /kulala/ | kuzeka /kuzeka/ |
| Moja | umo /umo/ | cimo /tʃimo/ | mwe /mwe/ | wumu /wumu/ | mwi /mwi/ | umue /umue/ | moxi /moʃi/ |
| Mbili | babiji /babidʒi/ | fibili /fibili/ | vali /vali/ | ayedi /ajedi/ | bili /bili/ | ibidi /ibidi/ | iadi /jaːdi/ |
| Tatu | basatu /basatu/ | fitatu /fitatu/ | tatu /tatu/ | satu /satu/ | totatwe /totatwe/ | isatu /isatu/ | tatu /tatu/ |
| Nne | bana /bana/ | fine /fine/ | wana /wana/ | wana /wana/ | ne /ne/ | inai /inai/ | uana /wana/ |
| Tano | batanu /batanu/ | fisano /fisano/ | tanu /tanu/ | tanu /tanu/ | musanu /musanu/ | itanu /itanu/ | tanu /tanu/ |
| Mia | kitota /kitota/ | umwanda /umwanda/ | likulukaji /likulukadʒi/ | nkulakaji /nkulakadʒi/ | mwaanda /mwaːnda/ | lukama /lukama/ | hama /hama/ |
| Habari | mwapoñai /mwapoɲai/ | muli shani /muli ʃani/ | mwane /mwane/ | — /—/ | mwabuka buti /mwabuka buti/ | moyo /mojo/ | nga ku menekena /ŋɡa ku menekena/ |
| Asante | nasanta /nasanta/ | natotela /natotela/ | nasakwilila /nasakwilila/ | nasakilili /nasakilili/ | twalumba /twalumba/ | tuasakidila /tuasakidila/ | nga ku sakidila /ŋɡa ku sakidila/ |
| Nzuri | kyawama /kjawama/ | cisuma /tʃisuma/ | mwaza /mwaza/ | chachiwahi /tʃatʃiwahi/ | kabotu /kabotu/ | impe /impe/ | kiambote /kiambote/ |
| Mpya | kipya /kipja/ | cipya /tʃipja/ | chihya /tʃihja/ | chachiha /tʃatʃiha/ | pya /pja/ | mupia /mupia/ | kiobe /kjobe/ |
| Nyekundu | chila /tʃila/ | kashika /kaʃika/ | chikuhwa /tʃikuhwa/ | chinana /tʃinana/ | subila /subila/ | kunze /kunze/ | kusuka /kusuka/ |
| Nyeupe | toka /toka/ | buuta /buːta/ | chitoma /tʃitoma/ | chitooka /tʃitoːka/ | salala /salala/ | toke /toke/ | kuzela /kuzela/ |
| Nyeusi | fiita /fiːta/ | fiita /fiːta/ | chilava /tʃilava/ | — | siya /sija/ | fike /fike/ | kuxikela /kuʃikela/ |
| Kompyuta | kompyuta /kompjuta/ | kompyuta /kompjuta/ | kopyuta /kopjuta/ | kopyuta /kopjuta/ | kkompyuta /ˈkompjuta/ | ordinatere /ordinatere/ | komputadolo /komputadolo/ |
| Kahawa | kofi /kofi/ | kofi /kofi/ | kofi /kofi/ | kofi /kofi/ | kkofi /ˈkofi/ | kafe /kafe/ | kafé /kaˈfe/ |
| Sukari | shuka /ʃuka/ | shuga /ʃuɡa/ | shuka /ʃuka/ | shuga /ʃuɡa/ | syuga /sjuɡa/ | nsukadi /nsukadi/ | sukidi /suˈkidi/ |
| 99 | makumi atanu na ana ne itanu na ina /makumi atanu na ana ne itanu na ina/ | amakumi pabula na pabula /amakumi pabula na pabula/ | makumi atanu naawana navatanu navawana /makumi atanu naːwana navatanu navawana/ | makumi atanu nawana natanu nawana /makumi atanu nawana natanu nawana/ | makumi aali fuka afuka /makumi aːli fuka afuka/ | makumi tshitema ne tshitema /makumi tʃitema ne tʃitema/ | makuinhi ivua ni ivua /makwiɲi ivwa ni ivwa/ |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap