Kikaonde

Niger-Kongo

FamiliaNiger-Kongo Wasemaji~400K HatiKilatini NchiZambia Lugha rasmiHapana (Kiingereza ndiyo lugha rasmi ya Zambia; Kikaonde ni mojawapo ya lugha saba za kanda zinazotambuliwa) Uhai wa lughasalama ISO 639-3kqn

Kikaonde (Kikaonde) ni lugha ya Kibantu (Glottolog L41) inayozungumzwa na takriban watu 400,000 katika Jimbo la Kaskazini-Magharibi la Zambia, likiwa na makundi madogo ng'ambo ya mpaka wa DRC huko Katanga. Kikaonde ni mojawapo ya lugha saba za kimkoa zinazotambuliwa rasmi nchini Zambia na hutumika katika elimu ya msingi na utangazaji wa ZNBC pamoja na Kibemba, Kinyanja, Kitonga, Kilozi, Kilunda na Kiluvale. Ndani ya kundi dogo la L40 la Lunda-Kaonde, Kikaonde hushiriki vipengele vingi vya msamiati na lugha dada Kilunda (lun) na Kiluvale (lue), kuonyesha uhamaji wa mfecane wa Lunda-Luba kutoka savanna ya Kongo ya kati katika karne ya 18. Kiisimu, Kikaonde kina sifa za kawaida za Kibantu (madaraja ya nomino 16 au zaidi, mofolojia changamano ya kitenzi yenye nyakati nyingi na vialamisho vya hali na namna, mfumo wa rejista wa toni mbili). Kaonde-English Dictionary ya Wright (1985) ndio marejeo ya kawaida.

Maeneo inakozungumzwa

Vaa lugha hii Chagua tu maneno unayopenda — huchapishwa kwa fonti ile ile ya ramani. Tengeneza fulana kwa maneno ya Kikaonde →

Maneno 87 ya msingi katika Kikaonde

Maji

mema

mema

Moto

mujilo

mudʒilo

Jua

juba

dʒuba

Mwezi

ng'ondo

ŋondo

Nyota

ntaanda

ntaːnda

Usiku

bufuku

bufuku

Mvua

mvula

mvula

Theluji

sino

sino

Upepo

lubesha

lubeʃa

Udongo

mushiji

muʃidʒi

Jiwe

jibwe

dʒibwe

Mlima

mutumba

mutumba

Bahari

kalunga

kaluŋɡa

Mama

bamama

bamama

Baba

bataata

bataːta

Binti

mwana wamukazhi

mwana wamukaʒi

Mimi

amiwa

amiwa

Wewe

obewa

obewa

Sisi

atweba

atweba

Jina

jizhina

dʒiʒina

Mtu

muntu

muntu

Kichwa

mutwe

mutwe

Jicho

jiso

dʒiso

Sikio

kutwi

kutwi

Pua

moona

moːna

Mdomo

kanwa

kanwa

Jino

jiino

dʒiːno

Ulimi

lujimi

ludʒimi

Mkono

kuboko

kuboko

Mguu

kuulu

kuːlu

Moyo

muchima

mutʃima

Mfupa

kupa

kupa

Damu

mashi

maʃi

Upendo

butemwe

butemwe

Mti

kichi

kitʃi

Mbwa

kabwa

kabwa

Paka

kapuso

kapuso

Samaki

jisabi

dʒisabi

Ndege

ng'onyi

ŋoɲi

Kipepeo

kipupulwa

kipupulwa

Yai

jike

dʒike

Dubu

mbeyala

mbejala

Farasi

mbili

mbili

Nyumba

nzubo

nzubo

Maziwa

mukaka

mukaka

Asali

buki

buki

Chumvi

mukele

mukele

Mvinyo

binyu

biɲu

Mchele

mupunga

mupuŋɡa

Chuma

kapotwe

kapotwe

Gurudumu

kitanga

kitaŋɡa

Hariri

shilika

ʃilika

Kitabu

buku

buku

Kula

kuja

kudʒa

Kunywa

kutoma

kutoma

Kulala

kulaala

kulaːla

Moja

umo

umo

Mbili

babiji

babidʒi

Tatu

basatu

basatu

Nne

bana

bana

Tano

batanu

batanu

Mia

kitota

kitota

Habari

mwapoñai

mwapoɲai

Asante

nasanta

nasanta

Nzuri

kyawama

kjawama

Mpya

kipya

kipja

Nyekundu

chila

tʃila

Nyeupe

toka

toka

Nyeusi

fiita

fiːta

Kompyuta

kompyuta

kompjuta

Kahawa

kofi

kofi

Sukari

shuka

ʃuka

99

makumi atanu na ana ne itanu na ina

makumi atanu na ana ne itanu na ina

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Niger-Kongo

Maana KikaondeKibembaKiluvaleKilundaKitonga cha ZambiaKiluba-KasaiKimbundu
Maji mema /mema/ amenshi /amenʃi/ meya /meja/ meji /medʒi/ meenda /meːnda/ mâyi /maːji/ menha /meɲa/
Moto mujilo /mudʒilo/ umulilo /umulilo/ kakahya /kakahja/ kesi /kesi/ mulilo /mulilo/ kapia /kapia/ tubia /tubja/
Jua juba /dʒuba/ akasuba /akasuba/ likumbi /likumbi/ itaŋwa /itaŋwa/ zuba /zuba/ dîba /diːba/ dikumbi /dikumbi/
Mwezi ng'ondo /ŋondo/ umweshi /umweʃi/ kakweji /kakwedʒi/ kakweji /kakwedʒi/ mwezi /mwezi/ ngondo /ŋɡondo/ mbeji /mbeʒi/
Nyota ntaanda /ntaːnda/ intanda /intanda/ tanganyeka /taŋɡaˈɲeka/ katumbwa /katumbwa/ nyenyezi /ɲeˈɲezi/ mutoto /mutoto/ tetembwa /teˈtembwa/
Usiku bufuku /bufuku/ ubushiku /ubuʃiku/ ufuku /ufuku/ wufuku /wufuku/ busiku /busiku/ butuku /butuku/ usuku /usuku/
Mvua mvula /mvula/ imfula /imˈfula/ vula /vula/ nvula /nvula/ imvula /imvula/ mvula /ˈmvula/ mvula /mvula/
Theluji sino /sino/ ubunga bwa mfula /ubuŋɡa bwa mfula/ mbundu /mbundu/ — /—/ caanda /tʃaːnda/ neje /neʒe/ neve /neve/
Ukurasa 1/10

Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.

Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap