☀️ วันอาทิตย์: วันที่กลายเป็นสัปดาห์

ในโซเฟีย неделя ยาวหนึ่งวัน แต่ในมอสโกยาวเจ็ดวัน วันอาทิตย์มีชื่อแย่งกันมากกว่าวันไหน ๆ และชื่อหนึ่งก็โตจนกลายเป็นชื่อของทั้งสัปดาห์

ในโซเฟีย неделя (nedelya) ยาวหนึ่งวัน ในมอสโกยาวเจ็ดวัน ภาษาบัลแกเรีย неделя (nɛˈdɛlʲɐ) แปลว่าวันอาทิตย์ และคำเดียวกันนี้ในภาษารัสเซียแปลว่าสัปดาห์ ไม่มีใครในรัสเซียยืดวันนั้นออกไปจริง ๆ แต่คำเก่าที่เคยเรียกวันอาทิตย์ย้ายไปเป็นชื่อของทั้งสัปดาห์ แล้ววันอาทิตย์เองก็ได้ชื่อใหม่ воскресенье (vəskrʲɪˈsʲenʲɪ) จากการคืนพระชนม์ นี่คือกรณีที่ชัดที่สุดในบรรดาเรื่องวุ่น ๆ เกี่ยวกับวันนี้วันเดียว บนแผนที่ ดวงอาทิตย์กับองค์พระผู้เป็นเจ้านำหน้า มี 135 และ 110 ช่องตามลำดับ ส่วนที่เหลือของโลกตั้งชื่อตามตลาด ข้อห้ามทำงาน หรือตัวเลข

🗺️ ดูคำว่าวันอาทิตย์บนแผนที่ — ภาษาบัลแกเรีย

วันที่ไม่ทำอะไร

คำสลาฟเก่าคำนี้สร้างคืนได้เป็น *neděľa คำอธิบายที่ใช้กันคือ “ไม่” บวกรากของ “ทำงาน” วันที่ไม่ทำอะไร แม้วิกิพจนานุกรมจะบันทึกคำอธิบายอีกแบบที่อิงคำว่า “แบ่ง” ด้วย ภาษาโปแลนด์ niedziela ภาษาเช็ก neděle ภาษายูเครน неділя (nɛˈdʲilʲɐ) และภาษาโครเอเชีย nedjelja ยังแปลว่าวันอาทิตย์ ภาษารัสเซียเป็นแถวสลาฟแถวเดียวบนแผนที่ที่แยกออกไป และคำใหม่ของมันก็เดินทางต่อไปอีก ภาษายาคุต баскыһыанньа (baskɯhɯaɲːa) และภาษาบูรยัต воскресени (voskrʲesʲeni) ก็เป็นการคืนพระชนม์เช่นกัน

🗣 เทียบวันอาทิตย์ของภาษาสลาฟ
ภาษาตระกูลภาษาผู้พูดวันอาทิตย์น้ำหนึ่ง
ภาษาบัลแกเรียตระกูลอินโด-ยูโรเปียน (สลาฟ, ใต้)~7 ล้านнеделя/nɛˈdɛlʲɐ/вода/voˈda/един/ɛˈdin/
ภาษาโปแลนด์ตระกูลอินโด-ยูโรเปียน (สลาฟ, ตะวันตก)~45 ล้านniedziela/ɲɛˈdʑɛla/woda/ˈvɔda/jeden/ˈjɛdɛn/
ภาษาเช็กสลาฟ~11 ล้านneděle/ˈnɛɟɛlɛ/voda/ˈvoda/jeden/ˈjɛdɛn/
ภาษายูเครนสลาฟ~40 ล้านнеділя/neˈdʲilʲɐ/вода/wɔˈda/один/ɔˈdɪn/
ภาษารัสเซียสลาฟ~255 ล้านвоскресенье/vəskrʲɪˈsʲenʲje/вода/vɐˈda/один/ɐˈdʲin/

การที่ชื่อวันอาทิตย์เลื่อนไปเป็นชื่อสัปดาห์ไม่ได้เกิดแค่ในรัสเซีย ภาษาจอร์เจีย კვირა (kvira) มาจากคำกรีกที่แปลว่าวันอาทิตย์ และตอนนี้แปลได้ทั้งสองอย่าง วันนั้นจึงมีรูปยาวของตัวเอง კვირადღე (kʼviɾadɣe) ภาษามลายู minggu “สัปดาห์” ก็คือภาษาโปรตุเกส domingo และในภาษาอินโดนีเซีย Minggu ที่ขึ้นต้นตัวใหญ่ยังเป็นวันอาทิตย์ ถ้าสัปดาห์ต้องมีชื่อ ชื่อของวันที่ทุกคนรอคอยก็น่าหยิบมาใช้ที่สุด

ดวงอาทิตย์กับองค์พระผู้เป็นเจ้า

วันอาทิตย์เริ่มต้นเป็นวันของดวงอาทิตย์ในสัปดาห์ดาวเคราะห์ของโรมัน diēs Sōlis และจักรพรรดิคริสเตียนองค์แรกก็ไม่เห็นว่าต้องเปลี่ยน กฤษฎีกาของคอนสแตนตินเมื่อวันที่ 7 มีนาคม 321 ซึ่งทำให้เป็นวันหยุดพักผ่อน เรียกวันนี้ว่า “วันแห่งดวงอาทิตย์อันน่าเคารพ” ภาษากลุ่มเจอร์แมนิกแปลชื่อนี้ จึงได้ภาษาอังกฤษ Sunday และภาษาเยอรมัน Sonntag ภาษาเวลส์ dydd Sul และภาษาเบรอตง Sul เก็บภาษาละติน Sōl ไว้ และภาษาแอลเบเนีย e diel สร้างความคิดนี้ใหม่จากคำของตัวเองที่แปลว่าดวงอาทิตย์ ศาสนจักรชอบ diēs Dominicus วันขององค์พระผู้เป็นเจ้ามากกว่า และในภาษากลุ่มโรมานซ์ก็ชนะ ได้แก่ภาษาฝรั่งเศส dimanche ภาษาอิตาลี domenica ภาษาสเปน domingo ภาษาโรมาเนีย duminică เส้นแบ่งพาดผ่านกลางภาษากลุ่มเคลต์ เพราะภาษาไอริช Domhnach เป็นขององค์พระผู้เป็นเจ้า ขณะที่ภาษาเวลส์อยู่กับดวงอาทิตย์ ภาษากรีก Κυριακή (ciɾʝaˈci) แปลอย่างเดียวกัน และภาษาอาร์เมเนีย կիրակի (kiɾɑˈki) มาจากคำนั้น

🗣 เทียบดวงอาทิตย์กับองค์พระผู้เป็นเจ้าในยุโรป
ภาษาตระกูลภาษาผู้พูดวันอาทิตย์น้ำหนึ่ง
ภาษาอังกฤษเจอร์แมนิกผู้พูดภาษาแม่ ~380 ล้าน + รวมทั้งหมด ~1.5 พันล้าน (รวมผู้พูดเป็นภาษาที่สอง)Sunday/ˈsʌndeɪ/water/ˈwɔːtə/one/wʌn/
ภาษาเยอรมันเจอร์แมนิก~130 ล้านSonntag/ˈzɔntaːk/Wasser/ˈvasɐ/eins/aɪ̯ns/
ภาษาเวลส์เคลติก~880,000dydd Sul/ˌdɨːð ˈsɨːl/dŵr/duːr/un/ɨːn/
ภาษาไอริชเคลติก~1.7 ล้าน (ภาษาแม่: ~70,000)Domhnach/ˈd̪ˠəun̪ˠəx/uisce/ˈɪʃcə/aon/eːn̪ˠ/
ภาษาฝรั่งเศสโรแมนซ์~320 ล้านdimanche/dimɑ̃ʃ/eau/o/un/œ̃/
ภาษาสเปนโรแมนซ์~47 ล้านdomingo/doˈminɡo/agua/ˈaɣwa/uno/ˈuno/

ทั้งสองชื่อเดินทางไปไกลถึงตะวันออก ภาษาไทย วันอาทิตย์ และภาษาเขมร ថ្ងៃអាទិត្យ (tʰŋaj ʔaːtɨt) อิงภาษาสันสกฤต āditya ดวงอาทิตย์ และภาษาญี่ปุ่น 日曜日 (nitɕijoːbi) คือวันของดวงอาทิตย์ เข้ามาพร้อมโหราศาสตร์จีนในสมัยเฮอัง ภาษาจีน 星期日 (ɕiŋ˥ tɕʰi˥ ʐɨ˥˩) ดูเหมือนญาติแต่ไม่ใช่ 星期 (xīngqī) แปลว่า “สัปดาห์” และ 日 ตรงนี้แปลแค่ “วัน” ตัวอักษรที่ในภาษาญี่ปุ่นหมายถึงดวงอาทิตย์ ในภาษาจีนจึงไม่ได้หมายถึงดวงอาทิตย์เลย ภาษาเวียดนาม Chủ nhật ก็คือวันขององค์พระผู้เป็นเจ้าอีกครั้ง 主日 ในคำศัพท์จีน-เวียดนาม

🗣 เทียบวันอาทิตย์ในเอเชีย
ภาษาตระกูลภาษาผู้พูดวันอาทิตย์น้ำหนึ่ง
ภาษาไทยไท-กะได~60 ล้านวันอาทิตย์/wan˧ʔaː˧tʰit˦˥/น้ำ/nam˦˥/หนึ่ง/nɯŋ˨˩/
ภาษาเขมรออสโตรเอเชียติก (เขมร)~19 ล้านថ្ងៃអាទិត្យ/tʰŋaj ʔaːtɨt/ទឹក/tɨk/មួយ/muəj/
ภาษาญี่ปุ่นตระกูลภาษาญี่ปุ่น~125 ล้าน日曜日/nitɕijoːbi/水/mizɯ/一/itɕi/
ภาษาจีนกลางตระกูลภาษาจีน (จีนกลาง)~920 ล้าน星期日/ɕiŋ˥ tɕʰi˥ ʐɨ˥˩/水/ʂweɪ̯˧˩˧/一/i˥/
ภาษาเวียดนามออสโตรเอเชียติก~85 ล้านChủ nhật/tɕu˧˩˧ ɲət˧˨ʔ/nước/nɨək˧˥/một/mot˧˨ʔ/

ตลาด ข้อห้าม และตัวเลข

ตลาดก็มีถิ่นของตัวเอง ภาษาตุรกี pazar คือคำเปอร์เซียที่แปลว่าตลาด และภาษาฮังการี vasárnap คือ vásár “ตลาด” บวก nap “วัน” ที่อื่นวันนี้เป็นวันศักดิ์สิทธิ์ ได้แก่ภาษาเอสโตเนีย pühapäev ภาษาลัตเวีย svētdiena และในแปซิฟิกคือภาษาฟีจี Siga Tabu ซึ่ง tabu เป็นญาติกับคำภาษาตองงาที่ให้คำ taboo แก่ภาษาอังกฤษ ภาษาฮาวาย Lāpule คือ “วันอธิษฐาน” ภาษาชิเชวา Lasabata เป็นกรณีประหลาด คือใช้ชื่อวันสะบาโตเรียกวันอาทิตย์ ทั้งที่วันอาทิตย์คือวันถัดจากวันสะบาโตที่มันยืมชื่อมา

🗣 เทียบวันตลาดกับวันศักดิ์สิทธิ์
ภาษาตระกูลภาษาผู้พูดวันอาทิตย์น้ำหนึ่ง
ภาษาตุรกีเตอร์กิก~85 ล้านpazar/paˈzaɾ/su/su/bir/biɾ/
ภาษาฮังการีอูราลิก~13 ล้านvasárnap/ˈvɒʃaːrnɒp/víz/viːz/egy/ɛɟː/
ภาษาเอสโตเนียอูราลิก (ฟินนิก)~1.1 ล้านpühapäev/ˈpyhɑˌpæev/vesi/ˈʋesi/üks/yks/
ภาษาฟิจิออสโตรนีเซียน~640,000Siga Tabu/siŋa tambu/wai/wai/dua/ndua/
ภาษาฮาวายออสโตรนีเซียน (โพลีนีเซีย)~24,000Lāpule/laːpule/wai/wai/ʻekahi/ʔekahi/

แล้วก็มีภาษาที่แค่นับเลข และก็นับไม่ตรงกันอีก ภาษาฮีบรู יום ראשון (jomʁiʃon) คือ “วันที่หนึ่ง” ภาษาอาหรับ يوم الأحد (jaum alʔaxad) คือวันของ “หนึ่ง” และภาษาเปอร์เซีย یکشنبه (jekʃæmˈbe) คือ “หนึ่ง” บวกคำที่แปลว่าวันเสาร์ ภาษาสวาฮีลี Jumapili คือ “สัปดาห์สอง” เพราะการนับเริ่มที่วันเสาร์ ภาษาลิทัวเนีย sekmadienis คือ “วันที่เจ็ด” วันอาทิตย์จึงเป็นได้ทั้งวันแรก วันที่สอง หรือวันสุดท้ายของสัปดาห์ แล้วแต่ภาษา และในโซเฟียมันก็ยังยาวหนึ่งวันพอดี

🗣 เทียบวันอาทิตย์แบบนับเลข
ภาษาตระกูลภาษาผู้พูดวันอาทิตย์น้ำหนึ่ง
ภาษาฮีบรูเซมิติก~9 ล้านיום ראשון/jom ʁiʃon/מים/ˈmajim/אחד/eˈχad/
ภาษาอาหรับมาตรฐานเซมิติก~400 ล้านيوم الأحد/jawm alʔaħad/ماء/maːʔ/واحد/waːħid/
ภาษาเปอร์เซียอิหร่าน~110 ล้านیکشنبه/jekʃæmˈbe/آب/ʔɒːb/یک/jek/
ภาษาสวาฮีลีบันตู~100 ล้าน (~5M L1 + ~92M L2)Jumapili/dʒumaˈpili/maji/ˈmadʒi/moja/ˈmodʒa/
ภาษาลิทัวเนียบอลติก~3 ล้านsekmadienis/sʲɛˈkmɑːdʲiɛnʲɪs/vanduo/vɐnˈduɔ/vienas/ˈvʲiɛnɐs/

“ช่อง” คือรายการของภาษาหรือสำเนียงหนึ่งบนแผนที่

แหล่งข้อมูล

อ่านต่อ

ดูเพิ่มเติม: บทความ · Word Map — 168 คำหลัก · Han Map — การอ่านอักษรจีน

เปิดแผนที่แบบโต้ตอบ: Word Map · Han Map · Name Map · Time Map · Word Order · Tree

ส่วนหนึ่งของ LangMap — โครงการแสดงภาพทางภาษาศาสตร์ นี่คือสรุปแบบสถิตที่ค้นเก็บได้ แผนที่แบบโต้ตอบมีเสียงการออกเสียง ตัวกรอง และมุมมองลูกโลก

จัดทำโดย Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · หน้าแรก LangMap