تركي
Karachanidisch
Turkisch (Karluk) · historische / verborgene Varietät
Karakhanidisches Türkisch (ISO 639-3: xqa), auch Khāqānī-Türkisch genannt, war eine türkische Literatursprache, die vom 11. bis 13. Jahrhundert in den karakhanidischen Gebieten Zentralasiens verwendet wurde. Es stellt eine frühe islamische Literaturstufe des karlukischen Zweigs dar und wird je nach Forschung dem späten Alttürkischen oder Mitteltürkischen zugerechnet. Zu den zentralen Denkmälern gehören Yūsuf Khāṣṣ Ḥājibs 1069–1070 vollendetes Qutadgu Bilig und Maḥmūd al-Kāshgharīs 1072–1074 zusammengestelltes arabischsprachiges Dīwān Lughāt al-Turk mit zahlreichen türkischen Wörtern, Gedichten und grammatischen Beobachtungen. Erhaltene Werke sind überwiegend in arabischer Schrift überliefert, doch eine Handschrift des Qutadgu Bilig verwendet die alttürkische uigurische Schrift. Karakhanidisch trug zu späteren choresmischen und tschagataischen Literaturtraditionen bei und gehört zum historischen Hintergrund des heutigen Usbekischen und Uigurischen, ohne mit einer der beiden Sprachen völlig übereinzustimmen.
Wo die Sprache gesprochen wird
Karachanidisch: 87 Kernwörter
Quellen
- Erdal (2004) — A Grammar of Old Turkic
- Glottolog: Qarakhanid
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Sprachen: Turkisch (Karluk)
| Bedeutung | Karachanidisch | Alttürkisch | Kumükisch | Nogaisch | Karatschai-Balkarisch | Urtürkisch | Westjugurisch |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | suw /suw/ | 𐰽𐰆𐰉 /sub/ | сув /suw/ | сув /suw/ | суу /suw/ | *sub /sub/ | su /su/ |
| Feuer | ot /ot/ | 𐰆𐱃 /ot/ | от /ot/ | от /ot/ | от /ot/ | *ōt /ōt/ | ot /ot/ |
| Sonne | kün /kyn/ | 𐰚𐰇𐰤 /kyn/ | гюн /ɡyn/ | куьн /kyn/ | кюн /kyn/ | *kün /kün/ | kün /kyn/ |
| Mond | ay /aj/ | 𐰀𐰖 /aj/ | ай /aj/ | ай /aj/ | ай /aj/ | *āń /āń/ | aj /aj/ |
| Stern | yulduz /julduz/ | 𐰖𐰆𐰞𐱃𐰆𐰕 /jultuz/ | юлдуз /julduz/ | юлдыз /juldɯz/ | жулдуз /ʒulˈduz/ | *jultuz /jultuz/ | jɨltɨs /jɯltɯs/ |
| Nacht | tün /tyn/ | 𐱅𐰇𐰤 /tyn/ | гече /ɡetʃe/ | кеше /keʃe/ | кече /ketʃe/ | *tün /tyn/ | tün /tyn/ |
| Regen | yağmur /jaɣmur/ | — | янгур /jaŋˈur/ | ямгыр /jamˈɡɯr/ | жауун /ʒɑˈwun/ | *jag- /jaɣ/ | jaɣmər /jɑɣmər/ |
| Schnee | qar /qar/ | 𐰴𐰺 /qar/ | къар /qar/ | кар /qar/ | къар /qar/ | *kar /kaːr/ | qar /qar/ |
| Wind | yel /jel/ | 𐰘𐰠 /jel/ | ел /jel/ | ел /jel/ | жел /ʒel/ | *jẹl /jel/ | jil /jil/ |
| Erde | yer /jer/ | 𐰘𐰿 /jer/ | топуракъ /topuraq/ | ер /jer/ | топракъ /topraq/ | *jer /jer/ | torvaq /torβɑq/ |
| Stein | taš /taʃ/ | 𐱃𐱁 /taʃ/ | таш /taʃ/ | тас /tas/ | таш /taʃ/ | *taš /taʃ/ | tas /tɑs/ |
| Berg | tağ /taɣ/ | 𐱃𐰍 /taɣ/ | тав /taw/ | тав /taw/ | тау /tɑw/ | *tāg /taːɣ/ | taɣ /taɣ/ |
| Meer | täŋiz /tæŋiz/ | 𐱃𐰞𐰆𐰖 /taluj/ | денгиз /deŋiz/ | тенъиз /teŋiz/ | тенгиз /teŋiz/ | *teŋiŕ /teŋiŕ/ | taley /talej/ |
| Mutter | ana /ana/ | 𐰜𐰏 /øɡ/ | ана /ana/ | ана /ana/ | ана /ana/ | *ana /ana/ | ana /ana/ |
| Vater | ata /ata/ | 𐰴𐰭 /qaŋ/ | ата /ata/ | атай /ataj/ | ата /ata/ | *ata /ata/ | ača /atʃa/ |
| Tochter | qız /qɯz/ | 𐰶𐰃𐰕 /qɯz/ | къыз /qɯz/ | кыз /qɯz/ | къыз /qɯz/ | *kï̄rᶻ /kï̄rᶻ/ | — |
| Ich | men /men/ | 𐰋𐰤 /ben/ | мен /men/ | мен /men/ | мен /men/ | *ben /ben/ | men /men/ |
| Du | sen /sen/ | 𐰾𐰤 /sen/ | сен /sen/ | сен /sen/ | сен /sen/ | *sen /sen/ | sen /sen/ |
| Wir | biz /biz/ | 𐰋𐰃𐰕 /biz/ | биз /biz/ | биз /biz/ | биз /biz/ | *biŕ /biz/ | mɨs /mɯs/ |
| Name | at /at/ | 𐰀𐱃 /at/ | ат /at/ | ат /at/ | ат /at/ | *āt /āt/ | at /at/ |
| Mensch | kiši /kiʃi/ | 𐰚𐰃𐰾𐰃 /kiʃi/ | адам /ɑˈdɑm/ | аьдем /ædem/ | адам /ɑˈdɑm/ | *kiši /kiʃi/ | kise /kise/ |
| Kopf | baš /baʃ/ | 𐱈 /baʃ/ | баш /baʃ/ | бас /bas/ | баш /baʃ/ | *baĺč /baʎtʃ/ | paš /paʃ/ |
| Auge | köz /køz/ | 𐰚𐰕 /køz/ | гёз /ɡøz/ | коьз /køz/ | кёз /køz/ | *köz /köz/ | köz /køz/ |
| Ohr | qulqaq /qulqaq/ | 𐰸𐰆𐰞𐰴𐰴 /qulqaq/ | къулакъ /qulaq/ | кулак /qulaq/ | къулакъ /qulaq/ | *kulkak /kulkak/ | qulaq /qulaq/ |
| Nase | burun /burun/ | 𐰉𐰆𐰺𐰣 /burun/ | бурун /burun/ | бурын /burɯn/ | бурун /burun/ | *burun /burun/ | qaŋrïq /qaŋrɯq/ |
| Mund | ağız /aɣɯz/ | 𐰍𐰕 /aɣɯz/ | авуз /aˈwuz/ | авыз /aˈwɯz/ | ауз /awuz/ | *agïŕ /aɣɯŕ/ | aɣïs /aɣɯs/ |
| Zahn | tiş /tiʃ/ | 𐱅𐰃𐱁 /tiʃ/ | тиш /tiʃ/ | тис /tis/ | тиш /tiʃ/ | *dīĺ /diːʎ/ | tis /tis/ |
| Zunge | til /til/ | 𐱅𐰃𐰠 /tɯl/ | тил /til/ | тил /til/ | тил /til/ | *tïl /tɯl/ | tel /tel/ |
| Hand | elig /eliɡ/ | 𐰠𐰟 /eliɡ/ | къол /qol/ | кол /qol/ | къол /qol/ | *elig /elig/ | elïɣ /eliɣ/ |
| Fuß | adhaq /aðaq/ | 𐰑𐰴 /adaq/ | аякъ /ajaq/ | аяк /ajaq/ | аякъ /ajaq/ | *adak /adak/ | azaq /ɑzɑq/ |
| Herz | yürek /jyrek/ | 𐰚𐰭𐰠 /køŋyl/ | юрек /jyrek/ | юрек /jyrek/ | джюрек /dʒyrek/ | *jürek /jürek/ | jörek /jørek/ |
| Knochen | süŋük /syŋyk/ | 𐰾𐰇𐰭𐰜 /syŋyk/ | сюек /syjek/ | суьек /syjek/ | сюек /syjek/ | *süŋük /süŋük/ | sɨmɨq /sɯmɯq/ |
| Blut | qan /qan/ | 𐰴𐰣 /qan/ | къан /qan/ | кан /qan/ | къан /qan/ | *kān /kaːn/ | qan /qan/ |
| Kacke | bütgü /bytɡy/ | — | покъ /poq/ | — | бокъ /boq/ | *bok /bok/ | — |
| Liebe | sevgü /sevɡy/ | 𐰜𐰋 /sæb/ | сюйюв /syjyw/ | суьюв /syjyw/ | сюймеклик /syjmeklik/ | *seb- /seb/ | — /—/ |
| Baum | yığač /jɯɣatʃ/ | 𐰃𐰍𐰲 /ɯɣatʃ/ | терек /terek/ | терек /terek/ | терек /terek/ | *ïgač /ïgač/ | terik /terik/ |
| Hund | it /it/ | 𐰂𐱅 /it/ | ит /it/ | ийт /ijt/ | ит /it/ | *ït /ït/ | ɨʂt /ɯʂt/ |
| Katze | čätük /tʃætyk/ | — /—/ | мишик /miʃik/ | мысык /məsəq/ | киштик /kiʃtik/ | *pišik /piʃik/ | — /—/ |
| Fisch | balıq /balɯq/ | 𐰉𐰞𐰶 /balɯq/ | балыкъ /bɑˈlɯq/ | балык /bɑˈlɯq/ | чабакъ /tʃɑˈbɑq/ | *balïk /balɯk/ | paluq /pɑˈluq/ |
| Vogel | quş /quʃ/ | 𐰸𐱁 /quʃ/ | къуш /quʃ/ | кус /qus/ | къанатлы /qanatlɯ/ | *kuĺ /kuʎ/ | qus /qus/ |
| Schmetterling | käpäli /kæpæli/ | — | гёбелек /ɡøbelek/ | куьпелек /kypelek/ | — | *kepelek /kepelek/ | — |
| Ei | yumurtğa /jumurtɣa/ | — | йымырткъа /jɯmɯrtqa/ | юмыртка /jumɯrtqa/ | жумуртха /ʒumurtxa/ | *jumurtka /jumurtqa/ | oja /oja/ |
| Bär | adhığ /aðɯɣ/ | 𐰑𐰍 /adɯɣ/ | аюв /ajuw/ | аюв /ajuw/ | айыу /ajɯw/ | *adïg /adïɣ/ | — |
| Pferd | at /at/ | 𐱃 /at/ | ат /at/ | ат /at/ | ат /at/ | *at /at/ | — |
| Haus | ev /ev/ | 𐰋 /æb/ | уьй /yj/ | уьй /yj/ | юй /yj/ | *ēb /ēb/ | jü /jy/ |
| Milch | süt /syt/ | — | сют /syt/ | сют /syt/ | сют /syt/ | *sǖt /syːt/ | süt /syt/ |
| Honig | bal /bal/ | — | бал /bal/ | бал /bal/ | бал /bal/ | *bal /bal/ | bal /bal/ |
| Salz | tuz /tuz/ | 𐱃𐰆𐰕 /tuz/ | туз /tuz/ | туз /tuz/ | туз /tuz/ | *tūŕ /tuːŕ/ | tuz /tuz/ |
| Wein | bor /bor/ | — | чагъыр /tʃaʁɨr/ | шагыр /ʃaɡɨr/ | чагъыр /tʃaʁɯr/ | — | — |
| Reis | tuturqan /tuturqan/ | — | дюгю /dyɡy/ | дуьги /dyɡi/ | принч /printʃ/ | — | — |
| Eisen | temür /temyr/ | 𐱅𐰢𐰼 /temyr/ | темир /temir/ | темир /temir/ | темир /temir/ | *temür /temür/ | temïr /temɯr/ |
| Seide | torqu /torqu/ | 𐰸𐰆𐱃𐰖 /qutaj/ | йибек /jibek/ | йибек /jibek/ | дарий /daˈrij/ | — | — |
| Buch | bitig /bitiɡ/ | 𐰋𐰃𐱅𐰃𐰏 /bitiɡ/ | китап /kitap/ | китап /kitap/ | китап /kiˈtap/ | *bitig /bitiɡ/ | — |
| Essen | yi- /ji/ | 𐰘𐰃- /je/ | ашамакъ /aʃamaq/ | ашав /aʃaw/ | ашаргъа /aʃarʁa/ | *jē- /jē/ | ji /ji/ |
| Trinken | ič- /itʃ/ | 𐰃𐰲- /itʃ/ | ичмек /itʃmek/ | ишуьв /iʃyw/ | ичерге /itʃerɡe/ | *ič- /ič/ | ɨš /ɯʃ/ |
| Schlafen | uḏı- /uðɯ/ | 𐰆𐰑𐰃- /udɯ/ | юхламакъ /juχlamaq/ | уйклав /ujqlaw/ | джукъларгъа /dʒuqlarʁa/ | *ūdï- /uːdɯ/ | uzu /uzu/ |
| Eins | bir /bir/ | 𐰋𐰃𐰼 /bir/ | бир /bir/ | бир /bir/ | бир /bir/ | *bīr /bīr/ | per /per/ |
| Zwei | iki /iki/ | 𐰃𐰚𐰃 /eki/ | эки /eki/ | эки /eki/ | эки /eˈki/ | *eki /eki/ | iške /iʃke/ |
| Drei | üč /ytʃ/ | 𐰇𐰲 /ytʃ/ | уьч /ytʃ/ | уьш /yʃ/ | юч /ytʃ/ | *üč /ytʃ/ | üš /yʃ/ |
| Vier | tört /tørt/ | 𐱅𐰇𐰼𐱅 /tørt/ | дёрт /dørt/ | доьрт /dørt/ | тёрт /tørt/ | *tȫrt /tøːrt/ | tört /tørt/ |
| Fünf | beš /beʃ/ | 𐰋𐰃𐱁 /beʃ/ | беш /beʃ/ | бес /bes/ | беш /beʃ/ | *bēš /beːʃ/ | pes /pes/ |
| Hundert | yüz /jyz/ | 𐰘𐰇𐰕 /jyz/ | юз /jyz/ | юз /juz/ | жюз /ʒyz/ | *jǖz /jyːz/ | jüz /jyz/ |
| Hallo | salām /salaːm/ | — /—/ | ассаламу алейкум /asːalamu alejkum/ | ассаламу алейкум /asːalamu alejkum/ | салам /salam/ | — /—/ | — /—/ |
| Danke | — /—/ | — /—/ | савбол /sawbol/ | сав бол /saw bol/ | сау бол /saw bol/ | — /—/ | — /—/ |
| Gut | yaqšı /jaqʃɯ/ | 𐰓𐰏𐰈 /ædɡy/ | яхшы /jaχʃə/ | яхшы /jaxʃɯ/ | иги /iɡi/ | *edgü /edgü/ | jaqšɨ /jɑqʃɯ/ |
| Neu | yaŋı /jaŋɯ/ | — | янгы /jaŋˈɯ/ | янъы /jaŋɯ/ | жангы /ʒaŋɯ/ | *jaŋï /jaŋɯ/ | jaŋï /jaŋɯ/ |
| Rot | qızıl /qɯzɯl/ | 𐰴𐰃𐰕𐰃𐰞 /qɯzɯl/ | къызыл /qɯˈzɯl/ | кызыл /qɯˈzɯl/ | къызыл /qɯˈzɯl/ | *kïŕïl /kɯŕɯl/ | qïzïl /qɯˈzɯl/ |
| Weiß | ürüŋ /yryŋ/ | 𐰇𐰼𐰭 /yryŋ/ | акъ /ɑq/ | ак /ɑq/ | акъ /ɑq/ | *āk /aːk/ | aq /ɑq/ |
| Schwarz | qara /qara/ | 𐰴𐰺𐰀 /qara/ | къара /qɑˈrɑ/ | кара /qɑˈrɑ/ | къара /qaˈra/ | *kara /kara/ | qara /qɑˈrɑ/ |
| Grün | yašıl /jaʃɯl/ | 𐰖𐰽𐰞 /jaʃɯl/ | яшыл /jaˈʃɯl/ | ясыл /jasɯl/ | джашил /dʒaˈʃil/ | *jāĺïl /jaːʎɯl/ | jahsïl /jɑhˈsɯl/ |
Seite 1/9
Die interaktive Karte öffnen: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.
Erstellt von Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap Startseite