Tsoyaha
Yuchi
Isolierte Sprache
Yuchi (auch Euchee; ISO 639-3: yuc) ist eine isolierte Sprache, historisch mit Yuchi-Gemeinschaften im Südosten der USA verbunden und heute in Oklahoma konzentriert. Die Yuchi wurden bei den Umsiedlungen des 19. Jahrhunderts aus ihren angestammten Gebieten nach Westen gezwungen; englischsprachige Schulen und Assimilation verursachten einen schweren Sprachwechsel. Die letzte Generation älterer Erstsprachler schrumpft, doch eine feste Angabe wie „weniger als fünf“ veraltet rasch: Das gemeinschaftsgeleitete Yuchi Language Project arbeitet mit verbliebenen Ältesten und berichtet, dass einige junge Eltern Kinder wieder mit Yuchi als Erstsprache erziehen. Die Sprache hat komplexe Personen- und Nominalklassenunterschiede, darunter von sozialer Identität abhängige Formen; Männer- und Frauensprache unterscheiden sich bei manchen Pronomen und weiteren Formen. Gemeinschaftsmaterialien nutzen ein praktisches lateinisches Schriftsystem, während der Unterricht mündliche Flüssigkeit, Aufnahmen, Immersion und generationenübergreifenden Gebrauch betont; offiziellen Status hat Yuchi nicht.
Wo die Sprache gesprochen wird
Yuchi: 87 Kernwörter
Quellen
- Linn (2001) — A grammar of Euchee (Yuchi)
- Wagner (1934) — Yuchi
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Sprachen: Isolierte Sprache
| Bedeutung | Yuchi | Urmongolisch | Chinalug | Dagurisch | Wichita | Andisch | Makasae |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | tse /tse/ | *usun /usun/ | хьу /xu/ | oso /oso/ | kicʔa /kitsʔa/ | лъен /ɬen/ | ira /ˈira/ |
| Feuer | ʼyati /ʔjati/ | *gal /ɡal/ | чӏаь /tʃʼæ/ | gali /ɡali/ | heːcʔa /heːtsʔa/ | цӏай /tsʼaj/ | ata /ˈata/ |
| Sonne | tso /tso/ | *naran /naran/ | ынкь /ɨnqʼ/ | nara /nara/ | saːkhirʔa /saːkʰiɾʔa/ | миллӏи /milːi/ | watu /ˈwatu/ |
| Mond | shafa /ʃafa/ | *sara /sara/ | вацӏ /vatsʼ/ | sarūla /saruːla/ | waːh /waːh/ | борцӏцӏо /bortsʼːo/ | uru /ˈuru/ |
| Stern | weʼyv /weʔjʌ̃/ | *hodun /hodun/ | пхунцӏ /pχuntsʼ/ | odə /odə/ | hiːkwirikʔa /hiːkʷiɾikʔa/ | цӏцӏа /tsʼːa/ | lekiluru /lekiluru/ |
| Nacht | pado /pado/ | *söni /søni/ | сан /san/ | suni /suni/ | ckhaːrʔa /tskʰaːɾʔa/ | релъо /reɬo/ | maagamu /maaɡamu/ |
| Schnee | sta /sta/ | *časun /tʃasun/ | ккыза /kːɨza/ | čas /tʃas/ | hiraːʔa /hiɾaːʔa/ | анзи /anzi/ | — |
| Mutter | ditsehæ /ditsehæ/ | *eke /eke/ | даьдаь /dædæ/ | ewe: /eweː/ | eciyeːh /etsijeːh/ | ила /ila/ | ina /ˈina/ |
| Vater | dzetʼe /dzetʼe/ | *ečige /etʃiɡe/ | бый /bɨj/ | ečige /etʃiɡe/ | taːtah /taːtah/ | има /ima/ | baba /ˈbaba/ |
| Ich | di /di/ | *bi /bi/ | зы /zɨ/ | bi /bi/ | nacʔih /natsʔih/ | ден /dẽ/ | ani /ani/ |
| Du | tse /tse/ | *či /tʃi/ | вы /vɨ/ | sí /si/ | nasʔih /nasʔih/ | мин /min/ | ai /ai/ |
| Wir | ʼõdi / nõdi /ʔõdi / nõdi/ | *bida / *ba /bida / ba/ | кин / йир /kʰin / jir/ | bide / ba: /bide / baː/ | — /—/ | илӏил /itɬʼil/ | fi / ini /fi / ini/ |
| Name | tiʼe /tiʔe/ | *nere /nere/ | цӏу /tsʼu/ | nera /nera/ | hissaːrʔa /hissaːɾʔa/ | цӏер /tsʼeːr/ | nai /nai/ |
| Auge | gochi /ɡotʃʰi/ | *nidün /nidyn/ | пил /pʰil/ | nid /nid/ | kirikʔa /kiɾikʔa/ | гьаркӏо /harkʼo/ | nana /ˈnana/ |
| Zahn | kẽ /kẽ/ | *sidün /sidyn/ | цулоз /tsuloz/ | sídə /sidə/ | aːkʔa /aːkʔa/ | сол /sol/ | wasi /wasi/ |
| Zunge | kʼẽka /kʼẽka/ | *kelen /kelen/ | мицӏ /mitsʼ/ | keli /keli/ | hacʼa /hatsʔa/ | мицӏцӏи /mitsʼːi/ | ipi /ipi/ |
| Hand | weʼothæ /weʔotʰæ/ | *gar /ɡar/ | кул /kʰul/ | gari /ɡari/ | iskʔa /iskʔa/ | рекьа /rekʼa/ | tana /ˈtana/ |
| Fuß | wedithæ /weditʰæ/ | *köl /køl/ | анк /ankʰ/ | kuli /kuli/ | asʔa /asʔa/ | чукӏа /tʃukʼa/ | iti /ˈiti/ |
| Herz | wethæ /wetʰæ/ | *ǰirüken /dʒiryken/ | унг /uŋɡ/ | ǯurəgə /dʒurəɡə/ | sikicʔa /sikitsʔa/ | рокӏо /rokʼo/ | — /—/ |
| Knochen | weshʼe /weʃʼe/ | *yasun /jasun/ | инкӏ /inkʼ/ | yas /jas/ | kiːsʔa /kiːsʔa/ | рокьи /rotɬʼi/ | sapa /ˈsapa/ |
| Blut | wi /wi/ | *čisun /tʃisun/ | пӏи /pʼi/ | čos /tʃos/ | waːckicʔa /waːtskitsʔa/ | гьин /hin/ | wai /wai/ |
| Liebe | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Baum | ʼya /ʔja/ | *modun /modun/ | вишаь /viʃæ/ | mo:də /moːdə/ | tiyaːhkw /tijaːhkʷ/ | рикьва /riqʷːa/ | ate /ˈate/ |
| Hund | dzene /dzene/ | *nokai /nokai/ | пхра /pχra/ | nogə /noɡə/ | kiciyeːh /kitsijeːh/ | хвай /χʷaj/ | defa /ˈdɛfa/ |
| Katze | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Fisch | shu /ʃu/ | *ǰigasu /dʒiɡasu/ | балыгъ /balɨʁ/ | ǯagusa /dʒaɡusa/ | kaːcʔa /kaːtsʔa/ | хвами /χwami/ | seumeti /seumeti/ |
| Haus | yufa /jufa/ | *ger /ɡer/ | цӏва /tsʼwa/ | geri /ɡeri/ | akhaːrʔa /akʰaːɾʔa/ | хъоро /qʼoro/ | oma /ˈoma/ |
| Essen | gothlæ /ɡoɬæ/ | *ide- /ide/ | кьандаь /qʼandæ/ | idə- /idə/ | kaʔac /kaʔats/ | икъвин /iqʷːin/ | nawa /ˈnawa/ |
| Trinken | pʼe /pʼe/ | *uu- /uu/ | цуври /tsuvri/ | o: /oː/ | kikʔa /kikʔa/ | игьин /ihin/ | gehe /ˈɡɛhɛ/ |
| Eins | hitʼe /hitʼe/ | *nigen /nigen/ | са /sa/ | nəka /nəka/ | chiʔass /tsʰiʔass/ | цеб /tseb/ | u /ʔu/ |
| Zwei | nõwe /nõwe/ | *koyar /kojar/ | кӏу /kʼu/ | hoira /hoira/ | wic /wits/ | чӏеди /tʃʼedi/ | lolae /loˈlae/ |
| Drei | nǫkæ /nõkæ/ | *gurban /ɡurban/ | пшва /pʃʷa/ | guarwe /ɡuarwe/ | taw /taw/ | лъобгу /ɬobɡu/ | lolitu /lolitu/ |
| Fünf | chʼwahe /tʃʼwahe/ | *tabun /tabun/ | пхьу /pxu/ | ta:w /taːw/ | — | иншдугу /inʃːduɡu/ | lima /lima/ |
| Hallo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Danke | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Gut | sæle /sæle/ | *sajin /sajin/ | ксан /ksan/ | sain /sain/ | acs /atss/ | шув /ʃuv/ | rau /rau/ |
| Rot | tshyathla /tsʰjaɬa/ | *hulaɣan /hulaɣan/ | ццыма /tsɨma/ | ulān /ulaːn/ | kwhaːc /kʷʰaːts/ | гьири /hiri/ | imiri /imiri/ |
Die interaktive Karte öffnen: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.
Erstellt von Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap Startseite