Xapagí
Pirahã
mura (isolate)
El pirahã es célebre en lingüística por sus rasgos tipológicos extremos: ausencia de oraciones subordinadas incrustadas, ausencia de numerales exactos (solo «poco» y «mucho»), ausencia de términos de color y de tiempos gramaticales al estilo europeo. El análisis de Daniel Everett desencadenó un gran debate sobre la gramática universal.
Dónde se habla
87 palabras esenciales en pirahã
Fuentes
- Everett, Daniel L. 1983, A Língua Pirahã e a Teoria da Sintaxe (PhD thesis, UNICAMP), Pirahã wordlist in the practical orthography as given in Johansson, Niklas Erben et al. 2020 sound-symbolism dataset (lexibank/johanssonsoundsymbolic, source everett1983a); ASJP PIRAHA (Sheldon) for confirmation
Palabras comparadas
Comparación con otras lenguas de la misma clasificación: mura (isolate)
| Significado | Pirahã | Yuchi | Protomaya | Makasae | Neko | Totonaco de Coyutla | Pyu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | pií /pií/ | tse /tse/ | *haʔ /haʔ/ | ira /ˈira/ | wai /wai/ | chúchut /tʃútʃut/ | tduṃ /t.du(j)/ |
| Fuego | hoaí /hoaí/ | ʼyati /ʔjati/ | *qʼaaqʼ /qʼaaqʼ/ | ata /ˈata/ | titɛ /titɛ/ | lhkúyat /ɬkújat/ | — /—/ |
| Sol | hisí /hisí/ | tso /tso/ | *qʼiinh /qʼiinh/ | watu /ˈwatu/ | aatʌ /aːtʌ/ | chichiní /tʃitʃiní/ | — /—/ |
| Luna | kaháíxáii /kaháíʔáii/ | shafa /ʃafa/ | *uːh /uːh/ | uru /ˈuru/ | — /—/ | papá /papá/ | — /—/ |
| Estrella | — /—/ | weʼyv /weʔjʌ̃/ | *eʼq /eʼq/ | lekiluru /lekiluru/ | kumba /kumba/ | staku /staku/ | — /—/ |
| Noche | xahoái /ʔahoái/ | pado /pado/ | *aqʼabʼ /aqʼaɓ/ | maagamu /maaɡamu/ | — /—/ | tsisní /tsisní/ | — /—/ |
| Lluvia | pii /pii/ | — | *nhabʼ /ŋaɓ/ | ae /ae/ | wai /wai/ | sin /sin/ | — |
| Viento | xohói /ʔohói/ | — | *ʔiʔqʼ /ʔiʔqʼ/ | gawa /ˈɡawa/ | — | uún /uún/ | — |
| Tierra | bigí /biɡí/ | — | *chʼohchʼ /tʃʼohtʃʼ/ | maa /maa/ | — | tíyat /tíjat/ | — |
| Piedra | xaxái /ʔaʔái/ | — | *ʔaʔbʼaj /ʔaʔbʼaj/ | apa /ˈapa/ | — | chíwix /tʃíwiʃ/ | — |
| Mar | piigiotigai /piiɡiotiɡai/ | — | — | meti /meti/ | — | pupunú /pupunú/ | — |
| Madre | baíxi /baíʔi/ | ditsehæ /ditsehæ/ | *naʔ /naʔ/ | ina /ˈina/ | — /—/ | tzí /tsí/ | — /—/ |
| Padre | baíxi /baíʔi/ | dzetʼe /dzetʼe/ | *taat /taat/ | baba /ˈbaba/ | — /—/ | tlat /tɬat/ | — /—/ |
| Hija | hoísai /hoísai/ | — | — | — | — | tsumat /tsumat/ | — |
| Yo | ti /ti/ | di /di/ | *in /in/ | ani /ani/ | na /na/ | akit /akit/ | gaṁḥ /gä(j)H/ |
| Tú | gixai /ɡiʔai/ | tse /tse/ | *ʔat /ʔat/ | ai /ai/ | ga /ɡa/ | wix /wiʃ/ | — /—/ |
| Nosotros | tiatiso /tiatiso/ | ʼõdi / nõdi /ʔõdi / nõdi/ | — /—/ | fi / ini /fi / ini/ | — /—/ | akinín /akinín/ | — /—/ |
| Nombre | karí /karí/ | tiʼe /tiʔe/ | *bʼih /bʼih/ | nai /nai/ | iwi /iwi/ | takuwiní /takuwiní/ | rmiṅ· /r.miŋ/ |
| Cabeza | xapapai /ʔapapai/ | — | — | dae /dae/ | pit /pit/ | akgxakga /aqʃaqa/ | — |
| Ojo | kosi /kosi/ | gochi /ɡotʃʰi/ | *Haty /hatʲ/ | nana /ˈnana/ | ta /ta/ | lakgastapu /laqastapu/ | — /—/ |
| Oreja | xáooí /ʔáooí/ | — | *xikin /ʃikin/ | walaku /waˈlaku/ | asipi /asipi/ | takgén /taqén/ | — |
| Nariz | xitaoí /ʔitaoí/ | — | *nhiiʔ /ŋiːʔ/ | murikai /murikai/ | ura /ura/ | — | — |
| Boca | kao /kao/ | — | *tyiiʔ /tʲiːʔ/ | turukai /turuˈkai/ | mak /mak/ | kilhni /kiɬni/ | — |
| Diente | aitoi /aitoi/ | kẽ /kẽ/ | *ʔeeh /ʔeːh/ | wasi /wasi/ | maati /maːti/ | tatsán /tatsán/ | — /—/ |
| Lengua | ipopai /ipopai/ | kʼẽka /kʼẽka/ | *aaqʼ /aːqʼ/ | ipi /ipi/ | melepi /mɛlepi/ | simakgat /simaqat/ | — /—/ |
| Mano | xoái /ʔoái/ | weʼothæ /weʔotʰæ/ | *qʼabʼ /qʼabʼ/ | tana /ˈtana/ | — /—/ | makán /makán/ | — /—/ |
| Pie | xaaí /ʔaaí/ | wedithæ /weditʰæ/ | *ʔooq /ʔoːq/ | iti /ˈiti/ | tar /tar/ | tantún /tantún/ | — |
| Corazón | — /—/ | wethæ /wetʰæ/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | naku /naku/ | — /—/ |
| Hueso | xaí /ʔaí/ | weshʼe /weʃʼe/ | *bʼaaq /ɓaːq/ | sapa /ˈsapa/ | — /—/ | lúkut /lúkut/ | ru /ru(C)/ |
| Sangre | biipai /biipai/ | wi /wi/ | *kikʼ /kikʼ/ | wai /wai/ | — /—/ | kgalhni /qaɬni/ | — /—/ |
| Amor | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Árbol | xií /ʔií/ | ʼya /ʔja/ | *teʔ /teʔ/ | ate /ˈate/ | tei /tei/ | kiwi /kiwi/ | — /—/ |
| Perro | giopaíxi /ɡiopaíʔi/ | dzene /dzene/ | *tzʼiʔ /tzʼiʔ/ | defa /ˈdɛfa/ | gonʌ /ɡonʌ/ | chichi /tʃitʃi/ | — /—/ |
| Gato | xowí /ʔowí/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | mishtu /miʃtu/ | — /—/ |
| Pez | tíxisi /tíʔisi/ | shu /ʃu/ | *kar /kar/ | seumeti /seumeti/ | nom /nom/ | skiti /skiti/ | — /—/ |
| Pájaro | piibigi /piibiɡi/ | — | *tzʼikin /tzʼikin/ | asa /ˈasa/ | nuŋ /nuŋ/ | spun /spun/ | — |
| Mariposa | sibíoí /sibíoí/ | — | *pehpen /pehpen/ | — | — | — | — |
| Huevo | sitoí /sitoí/ | — | — | waa /waa/ | — | kálhwat /káɬwat/ | — |
| Casa | kaiíi /kaiíi/ | yufa /jufa/ | *nah /nah/ | oma /ˈoma/ | — /—/ | chiki /tʃiki/ | — /—/ |
| Leche | xíbogi /ʔíboɡi/ | — | — | amirae /amiˈrae/ | — | leche /letʃe/ | — |
| Miel | xaáhái /ʔaáhái/ | — | *kaabʼ /kaːɓ/ | — | — | táxkat /táʃkat/ | — |
| Arroz | xahóikasí /ʔahóikasí/ | — | — | — | — | — | — |
| Comer | xohoái /ʔohoái/ | gothlæ /ɡoɬæ/ | *waʔ /waʔ/ | nawa /ˈnawa/ | nei /nei/ | wayán /waján/ | — /—/ |
| Beber | gao /ɡao/ | pʼe /pʼe/ | *ʔukʼ /ʔukʼ/ | gehe /ˈɡɛhɛ/ | — /—/ | kgotnún /qotnún/ | — /—/ |
| Dormir | xaití /ʔaití/ | — | *war /war/ | tae /tae/ | — | lhtata /ɬtata/ | — |
| Uno | hói /hói/ | hitʼe /hitʼe/ | *jun /jun/ | u /ʔu/ | — /—/ | aktum /aktum/ | taṁ /tä(k)/ |
| Dos | hoí /hoí/ | nõwe /nõwe/ | *kaʼ /kaʼ/ | lolae /loˈlae/ | iri /iri/ | aktuy /aktuj/ | kni /kni/ |
| Tres | baágiso /baáɡiso/ | nǫkæ /nõkæ/ | *ʼoxibʼ /ʔoʃiɓ/ | lolitu /lolitu/ | tabe /tabe/ | aktutu /aktutu/ | nhoḥ /n.ho(m)H/ |
| Hola | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | tlen lhítat /tɬen ɬítat/ | — /—/ |
| Gracias | kapiíhií /kapiíhií/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | paʼxkatkatsiniyán /paʔʃkatkatsiniján/ | — /—/ |
| Bueno | báaxáí /báaʔáí/ | sæle /sæle/ | *utz /utz/ | rau /rau/ | — /—/ | tlan /tɬan/ | ha /ha(k)/ |
| Nuevo | xasí /ʔasí/ | — | *ʔa(a)kʼ /ʔakʼ/ | supa /ˈsupa/ | — | xasasti /ʃasasti/ | — |
| Rojo | biísi /biísi/ | tshyathla /tsʰjaɬa/ | *kaq /kaq/ | imiri /imiri/ | kanb /kanb/ | tsutsokgo /tsutsoqo/ | — /—/ |
| Blanco | kobiaí /kobiaí/ | — | *saq /saq/ | butiri /buˈtiri/ | — | snapapa /snapapa/ | — |
| Negro | kopaíai /kopaíai/ | — | *ʔejqʼ /ʔejqʼ/ | metana /metana/ | — | tsitsekge /tsitseqe/ | — |
| Verde | xahoasai /ʔahoasai/ | — | *raʔx /raʔʃ/ | lumuru /lumuru/ | — | — | — |
| Azul | xahoasai /ʔahoasai/ | — | — | azul /azul/ | — | — | — |
| Café | kapíi /kapíi/ | — | — | — | — | — | — |
Página 1/8
Abrir el mapa interactivo: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.
Creado por Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Inicio de LangMap