Mayangna
Sumo
misumalpa
El sumo (mayangna) es una de las dos lenguas misumalpas supervivientes, hermana del misquito (msu/miq). La familia misumalpa es una pequeña familia lingüística aislada de América Central (Nicaragua, Honduras), que comprende solo el sumo y el misquito como lenguas vivas, además de varias variedades extintas. El pueblo sumo (o mayangna, el autónimo) se concentra en el triángulo minero de Bonanza-Rosita-Siuna de la Región Autónoma de la Costa Caribe de Nicaragua, con poblaciones más pequeñas en la Mosquitia hondureña. Lingüísticamente, el sumo comparte rasgos misumalpas con el misquito: orden de constituyentes SOV, posposiciones, morfología verbal polipersonal compleja y un sistema tonal. La identidad mayangna ha sido el foco de una revitalización liderada por la comunidad desde la década de 1990, con la Federación Indígena Mayangna Yamni apoyando la preservación de la lengua.
Dónde se habla
87 palabras esenciales en sumo
Fuentes
Palabras comparadas
Comparación con otras lenguas de la misma clasificación: misumalpa
| Significado | Sumo | Hiri motu | Mussau-emira | Motu | Bunun | Tuvaluano | Faiwol |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | was /was/ | ranu /ɾanu/ | manu /manu/ | ranu /ɾanu/ | danum /danum/ | vai /vai/ | ok /ok/ |
| Fuego | kuh /kuh/ | lahi /lahi/ | kuraa /kuraː/ | lahi /lahi/ | sapuz /sapuz/ | afi /afi/ | baal /baːl/ |
| Sol | ma /ma/ | dina /dina/ | sinaka /sinaka/ | dina /dina/ | vali /vali/ | laa /laː/ | kibel /kibel/ |
| Luna | waikuh /waikuh/ | hua /hua/ | ulana /ulana/ | hua /hua/ | buan /buan/ | masina /masina/ | ulup /ulup/ |
| Estrella | sirihma /siɾihma/ | hisiu /hisiu/ | katoto /katoto/ | hisiu /hisiu/ | bintuhan /bintuhan/ | fetū /fetuː/ | milum /milum/ |
| Noche | pukta /pukta/ | hanuaboi /hanuaboi/ | voo /voː/ | hanuaboi /hanuaboi/ | labian /labian/ | pō /poː/ | am midla /am midla/ |
| Nieve | mukus pihni /mukus pihni/ | sinou /sinou/ | — | — | paav /paav/ | kiona /kiona/ | — |
| Viento | wing /wiŋ/ | lai /lai/ | kuukuu /kuukuu/ | lai /lai/ | luvluv /luvluv/ | matagi /mataŋi/ | gedul /ɡedul/ |
| Tierra | sau /sau/ | tano /tano/ | kosa /kosa/ | tano /tano/ | dalah /dalah/ | kelekele /kelekele/ | bakan /bakan/ |
| Piedra | kipala /kipala/ | nadi /ˈnadi/ | atu /atu/ | nadi /nadi/ | batu /batu/ | fatu /fatu/ | tum /tum/ |
| Montaña | asang /asaŋ/ | ororo /ororo/ | motouru /motouru/ | ororo /oɾoɾo/ | ludun /ludun/ | mauga /mauŋa/ | amgu /amɡu/ |
| Mar | kuma /kuma/ | davara /davara/ | paamanu /paamanu/ | davara /davara/ | ning-av /ŋiŋʔav/ | tai /tai/ | yol wok /jol wok/ |
| Madre | nuh /nuh/ | sina /sina/ | kina /kina/ | sinana /sinana/ | tina /tina/ | maatua /maːtua/ | anim /anim/ |
| Padre | papang /papaŋ/ | tama /tama/ | tama /tama/ | tamana /tamana/ | tama /tama/ | tamana /tamana/ | atim /atim/ |
| Yo | yang /jaŋ/ | lau /lau/ | aghi /aɣi/ | lau /lau/ | saikin /saikin/ | au /au/ | na /na/ |
| Tú | man /man/ | oi /oi/ | io /io/ | oi /oi/ | suu /suʔu/ | koe /koe/ | kaba /kaba/ |
| Nosotros | mayang / yangna /majaŋ / jaŋna/ | ita / ai /ita / ai/ | ita / ami /ita / ami/ | ita / ai /ita / ai/ | kata / kaimin /kata / kaimin/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | nu /nu/ |
| Nombre | pani /paˈni/ | ladana /laˈdana/ | arari /arari/ | ladana /ladana/ | ngaan /ŋaan/ | igoa /iŋoa/ | win /win/ |
| Persona | muih /muih/ | taunimanima /taunimanima/ | taumata /taumata/ | taunimanima /taunimanima/ | bunun /bunun/ | tino /tino/ | kinim /kinim/ |
| Cabeza | tuna /tuna/ | kwarana /kʷarana/ | uru /uru/ | kwara /kʷaɾa/ | bungu /buŋu/ | ulu /ulu/ | gebom /ɡebom/ |
| Ojo | nakra /nakɾa/ | matana /matana/ | mata /mata/ | matana /matana/ | mata /mata/ | mata /mata/ | nin /nin/ |
| Oreja | tapan /tapan/ | taiana /taiana/ | talinga /taliŋa/ | taiana /taiana/ | tainga /taiŋa/ | taliga /taliŋa/ | kalun /kalun/ |
| Nariz | nantak /nantak/ | udubaubauna /udubaubauna/ | ngusu /ŋusu/ | udu-baubau /udubaubau/ | ngutus /ŋutus/ | isu /isu/ | mutum /mutum/ |
| Boca | tinpas /tinpas/ | uduna /uduna/ | paa /paa/ | udu /udu/ | ngulus /ŋulus/ | gutu /ŋutu/ | bon /bon/ |
| Diente | an /an/ | isena /isena/ | ngalungalu /ŋaluŋalu/ | ise /ise/ | nipun /nipun/ | nifo /nifo/ | kail /kaʔil/ |
| Lengua | tû /tuː/ | mala /mala/ | ramuramuti paa /ramuramuti paa/ | mala /mala/ | mamaʼ /mamaʔ/ | alelo /alelo/ | falang /falaŋ/ |
| Mano | ting /tiŋ/ | ima /ima/ | nima /nima/ | ima /ima/ | ima /ima/ | lima /lima/ | miim /miːm/ |
| Pie | kal /kal/ | ae /ae/ | keke /keke/ | ae /ae/ | bantas /bantas/ | vae /vae/ | jɑn /jɑn/ |
| Corazón | mâ /maː/ | kudouna /kudouna/ | urunguita /uruŋuita/ | kudouna /kudouna/ | is-ang /isaŋ/ | fatu /fatu/ | kayem /kajem/ |
| Hueso | wakal /wakal/ | turia /turia/ | riu /riu/ | turia /turia/ | tuhnaz /tuhnað/ | ivi /ivi/ | kun /kun/ |
| Sangre | â /aː/ | rara /rara/ | rae /rae/ | rara /rara/ | haidang /haidaŋ/ | toto /toto/ | kaim /kaim/ |
| Amor | walai /walai/ | lalokau /lalokau/ | aielousi /aielousi/ | lalokau /lalokau/ | madaidaz /madaidaz/ | alofa /alofa/ | kunum /kunum/ |
| Árbol | âu /aːu/ | au /au/ | ai /ai/ | au /au/ | kahu /kahu/ | laakau /laːkau/ | biin /biːn/ |
| Perro | suluk /suluk/ | sisia /sisia/ | paua /paua/ | sisia /sisia/ | asu /asu/ | kuli /kuli/ | kuyak /kujak/ |
| Gato | mistuh /mistuh/ | pusi /pusi/ | busi /busi/ | gosi /ɡosi/ | ngingiyaw /ŋiŋijaw/ | pusi /pusi/ | kit /kit/ |
| Pez | waspa /waspa/ | gwarume /ɡʷaɾume/ | kko /kːo/ | gwarume /ɡʷaɾume/ | iskan /iskan/ | ika /ika/ | takam /takam/ |
| Pájaro | di lawani /di lawani/ | manu /manu/ | ghila /ɣila/ | manu /ˈmanu/ | hazam /hazam/ | manu /manu/ | awon /awon/ |
| Caballo | aras /aɾas/ | hosi /hosi/ | ooso /ooso/ | hosi /hosi/ | tasasikis /tasasikis/ | solofanua /solofanua/ | auos /auos/ |
| Casa | utla /utla/ | ruma /ɾuma/ | ale /ale/ | ruma /ɾuma/ | lumaq /lumaq/ | fale /fale/ | am /am/ |
| Leche | tāwas /taːwas/ | rata /rata/ | rarumi ssu /ɾarumi sːu/ | rata /rata/ | susu /susu/ | susu /susu/ | muk /muk/ |
| Miel | amak /amak/ | — | iruena /iɾuena/ | bada ranuna /bada ɾanuna/ | vanu /vanu/ | hani /hani/ | kin wok /kin wok/ |
| Sal | kuma /kuma/ | damena /damena/ | uela /uela/ | damena /damena/ | hasila /hasila/ | masima /masima/ | yol /jol/ |
| Vino | wain /wain/ | uaina /uaina/ | uaeni /uaeni/ | vine ranuna /vine ɾanuna/ | — | uaina /uaina/ | wain /wain/ |
| Hierro | ayan /ajan/ | auri /ˈauɾi/ | aeana /aeana/ | auri /ˈauɾi/ | ngul-a /ŋulʔa/ | fiti /fiti/ | ayen /ajen/ |
| Libro | wauhtaya /wauhtaja/ | buka /ˈbuka/ | vuku /vuku/ | buka /buka/ | patasan /patasan/ | tusi /tusi/ | buk /buk/ |
| Comer | piru /piɾu/ | ania /ania/ | nama /nama/ | aniani /aniani/ | maun /maun/ | kai /kai/ | nemin /nemin/ |
| Beber | di /di/ | inua /inua/ | ropi /ropi/ | inuinu /inuinu/ | muqun /muqun/ | inu /inu/ | ok ne /ok ne/ |
| Dormir | kami /kami/ | mahuta /maˈhuta/ | asekanue /asekanue/ | mahuta /maˈhuta/ | masabah /masabah/ | moe /moe/ | akál /akɑl/ |
| Uno | as /as/ | ta /ta/ | sesa /sesa/ | ta /ta/ | tasa /tasa/ | tasi /tasi/ | makuw /makuw/ |
| Dos | bu /bu/ | rua /rua/ | lua /lua/ | rua /rua/ | dusa /dusa/ | lua /lua/ | alew /alew/ |
| Tres | bas /bas/ | toi /toi/ | kotolu /kotolu/ | toi /toi/ | tau /tau/ | tolu /tolu/ | alewbino /alewbino/ |
| Cuatro | arungka /aɾuŋka/ | hani /hani/ | ghaata /ɣaata/ | hani /hani/ | paat /paːt/ | fā /faː/ | alalew /alalew/ |
| Cinco | singka /siŋka/ | ima /ima/ | lima /lima/ | ima /ima/ | hima /hima/ | lima /lima/ | auok kal /auok kal/ |
| Hola | naksa /naksa/ | namona /namona/ | elue talaua /elue talaua/ | namo gida /namo ɡida/ | uninang /uninaŋ/ | taalofa /taːlofa/ | ben kaba /ben kaba/ |
| Gracias | yaisi /jaisi/ | tanikiu /tanikiu/ | kaili emasina /kaili emasina/ | oi namo /oi namo/ | uninang /uninaŋ/ | fakafetai /fakafetai/ | ngam ngam /ŋam ŋam/ |
| Bueno | pain /pain/ | namo /namo/ | masina /masina/ | namo /namo/ | masial /masial/ | lei /lei/ | kanim /kanim/ |
| Nuevo | wisam /wisam/ | matamata /matamata/ | ouna /ouna/ | matamata /matamata/ | bahlu /baɬu/ | fou /fou/ | alokso /alokso/ |
| Rojo | bahna /bahna/ | kakakaka /kakakaka/ | raeraeana /raeraeana/ | kakakaka /kakakaka/ | madanghas /madaŋhas/ | kula /kula/ | kaim /kʰaim/ |
| Blanco | pihni /pihni/ | kurokuro /kurokuro/ | usousoana /usousoana/ | kurokuro /kurokuro/ | maduhlas /maduɬas/ | kena /kena/ | namal /namal/ |
| Negro | sani /sani/ | korema /korema/ | voovongiena /voovoŋiena/ | koremakorema /koɾemakoɾema/ | matahdung /matahduŋ/ | uli /uli/ | mitik /mitik/ |
| Verde | sangni /saŋni/ | gadoka gadoka /ɡadoka ɡadoka/ | — | gadokagadoka /ɡadokaɡadoka/ | masanglav /masaŋlav/ | lanu lau niu /lanu lau niu/ | — |
| Azul | sangni /saŋni/ | gadoka gadoka /ɡadoka ɡadoka/ | — | gadokagadoka /ɡadokaɡadoka/ | masanglav /masaŋlav/ | lanu moana /lanu moana/ | — |
Abrir el mapa interactivo: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.
Creado por Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Inicio de LangMap