Tsoyaha
יוצ׳י
שפה מבודדת
יוצ׳י (גם Euchee; ISO 639-3: yuc) היא שפה מבודדת הקשורה היסטורית לקהילות יוצ׳י בדרום־מזרח ארצות הברית וכיום מרוכזת באוקלהומה. בני היוצ׳י אולצו לנוע מערבה מאדמות אבותיהם במהלך ההעברות במאה ה־19, ובתי ספר באנגלית והטמעה גרמו למעבר לשוני חמור. הדור האחרון של דוברים קשישים שרכשו אותה כשפה ראשונה מצטמצם, אך מספר קבוע כגון ״פחות מחמישה״ מתיישן במהירות: פרויקט שפת היוצ׳י בהובלת הקהילה עובד עם הזקנים שנותרו ומדווח שכמה הורים צעירים שוב מגדלים ילדים עם יוצ׳י כשפה ראשונה. בשפה הבחנות מורכבות של גוף ומחלקות שם, ובהן צורות הרגישות לזהות חברתית; דיבור גברים ונשים שונה בכמה כינויי גוף וצורות אחרות. חומרי הקהילה משתמשים בכתב מעשי מבוסס לטינית, וההוראה מדגישה שטף בעל פה, הקלטות, טבילה ושימוש בין־דורי; ליוצ׳י אין מעמד רשמי.
היכן מדוברת
87 מילים בסיסיות ביוצ׳י
מקורות
- Linn (2001) — A grammar of Euchee (Yuchi)
- Wagner (1934) — Yuchi
השוואת מילים
בהשוואה לשפות מאותו סיווג: שפה מבודדת
| משמעות | יוצ׳י | פרוטו-מונגולית | חינאלוגית | דאור | וויצ׳יטה | אנדית | מקסאה |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | tse /tse/ | *usun /usun/ | хьу /xu/ | oso /oso/ | kicʔa /kitsʔa/ | лъен /ɬen/ | ira /ˈira/ |
| אש | ʼyati /ʔjati/ | *gal /ɡal/ | чӏаь /tʃʼæ/ | gali /ɡali/ | heːcʔa /heːtsʔa/ | цӏай /tsʼaj/ | ata /ˈata/ |
| שמש | tso /tso/ | *naran /naran/ | ынкь /ɨnqʼ/ | nara /nara/ | saːkhirʔa /saːkʰiɾʔa/ | миллӏи /milːi/ | watu /ˈwatu/ |
| ירח | shafa /ʃafa/ | *sara /sara/ | вацӏ /vatsʼ/ | sarūla /saruːla/ | waːh /waːh/ | борцӏцӏо /bortsʼːo/ | uru /ˈuru/ |
| כוכב | weʼyv /weʔjʌ̃/ | *hodun /hodun/ | пхунцӏ /pχuntsʼ/ | odə /odə/ | hiːkwirikʔa /hiːkʷiɾikʔa/ | цӏцӏа /tsʼːa/ | lekiluru /lekiluru/ |
| לילה | pado /pado/ | *söni /søni/ | сан /san/ | suni /suni/ | ckhaːrʔa /tskʰaːɾʔa/ | релъо /reɬo/ | maagamu /maaɡamu/ |
| שלג | sta /sta/ | *časun /tʃasun/ | ккыза /kːɨza/ | čas /tʃas/ | hiraːʔa /hiɾaːʔa/ | анзи /anzi/ | — |
| אמא | ditsehæ /ditsehæ/ | *eke /eke/ | даьдаь /dædæ/ | ewe: /eweː/ | eciyeːh /etsijeːh/ | ила /ila/ | ina /ˈina/ |
| אבא | dzetʼe /dzetʼe/ | *ečige /etʃiɡe/ | бый /bɨj/ | ečige /etʃiɡe/ | taːtah /taːtah/ | има /ima/ | baba /ˈbaba/ |
| אני | di /di/ | *bi /bi/ | зы /zɨ/ | bi /bi/ | nacʔih /natsʔih/ | ден /dẽ/ | ani /ani/ |
| אתה | tse /tse/ | *či /tʃi/ | вы /vɨ/ | sí /si/ | nasʔih /nasʔih/ | мин /min/ | ai /ai/ |
| אנחנו | ʼõdi / nõdi /ʔõdi / nõdi/ | *bida / *ba /bida / ba/ | кин / йир /kʰin / jir/ | bide / ba: /bide / baː/ | — /—/ | илӏил /itɬʼil/ | fi / ini /fi / ini/ |
| שם | tiʼe /tiʔe/ | *nere /nere/ | цӏу /tsʼu/ | nera /nera/ | hissaːrʔa /hissaːɾʔa/ | цӏер /tsʼeːr/ | nai /nai/ |
| עין | gochi /ɡotʃʰi/ | *nidün /nidyn/ | пил /pʰil/ | nid /nid/ | kirikʔa /kiɾikʔa/ | гьаркӏо /harkʼo/ | nana /ˈnana/ |
| שן | kẽ /kẽ/ | *sidün /sidyn/ | цулоз /tsuloz/ | sídə /sidə/ | aːkʔa /aːkʔa/ | сол /sol/ | wasi /wasi/ |
| לשון | kʼẽka /kʼẽka/ | *kelen /kelen/ | мицӏ /mitsʼ/ | keli /keli/ | hacʼa /hatsʔa/ | мицӏцӏи /mitsʼːi/ | ipi /ipi/ |
| יד | weʼothæ /weʔotʰæ/ | *gar /ɡar/ | кул /kʰul/ | gari /ɡari/ | iskʔa /iskʔa/ | рекьа /rekʼa/ | tana /ˈtana/ |
| כף רגל | wedithæ /weditʰæ/ | *köl /køl/ | анк /ankʰ/ | kuli /kuli/ | asʔa /asʔa/ | чукӏа /tʃukʼa/ | iti /ˈiti/ |
| לב | wethæ /wetʰæ/ | *ǰirüken /dʒiryken/ | унг /uŋɡ/ | ǯurəgə /dʒurəɡə/ | sikicʔa /sikitsʔa/ | рокӏо /rokʼo/ | — /—/ |
| עצם | weshʼe /weʃʼe/ | *yasun /jasun/ | инкӏ /inkʼ/ | yas /jas/ | kiːsʔa /kiːsʔa/ | рокьи /rotɬʼi/ | sapa /ˈsapa/ |
| דם | wi /wi/ | *čisun /tʃisun/ | пӏи /pʼi/ | čos /tʃos/ | waːckicʔa /waːtskitsʔa/ | гьин /hin/ | wai /wai/ |
| אהבה | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| עץ | ʼya /ʔja/ | *modun /modun/ | вишаь /viʃæ/ | mo:də /moːdə/ | tiyaːhkw /tijaːhkʷ/ | рикьва /riqʷːa/ | ate /ˈate/ |
| כלב | dzene /dzene/ | *nokai /nokai/ | пхра /pχra/ | nogə /noɡə/ | kiciyeːh /kitsijeːh/ | хвай /χʷaj/ | defa /ˈdɛfa/ |
| חתול | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| דג | shu /ʃu/ | *ǰigasu /dʒiɡasu/ | балыгъ /balɨʁ/ | ǯagusa /dʒaɡusa/ | kaːcʔa /kaːtsʔa/ | хвами /χwami/ | seumeti /seumeti/ |
| בית | yufa /jufa/ | *ger /ɡer/ | цӏва /tsʼwa/ | geri /ɡeri/ | akhaːrʔa /akʰaːɾʔa/ | хъоро /qʼoro/ | oma /ˈoma/ |
| לאכול | gothlæ /ɡoɬæ/ | *ide- /ide/ | кьандаь /qʼandæ/ | idə- /idə/ | kaʔac /kaʔats/ | икъвин /iqʷːin/ | nawa /ˈnawa/ |
| לשתות | pʼe /pʼe/ | *uu- /uu/ | цуври /tsuvri/ | o: /oː/ | kikʔa /kikʔa/ | игьин /ihin/ | gehe /ˈɡɛhɛ/ |
| אחד | hitʼe /hitʼe/ | *nigen /nigen/ | са /sa/ | nəka /nəka/ | chiʔass /tsʰiʔass/ | цеб /tseb/ | u /ʔu/ |
| שתיים | nõwe /nõwe/ | *koyar /kojar/ | кӏу /kʼu/ | hoira /hoira/ | wic /wits/ | чӏеди /tʃʼedi/ | lolae /loˈlae/ |
| שלוש | nǫkæ /nõkæ/ | *gurban /ɡurban/ | пшва /pʃʷa/ | guarwe /ɡuarwe/ | taw /taw/ | лъобгу /ɬobɡu/ | lolitu /lolitu/ |
| חמש | chʼwahe /tʃʼwahe/ | *tabun /tabun/ | пхьу /pxu/ | ta:w /taːw/ | — | иншдугу /inʃːduɡu/ | lima /lima/ |
| שלום | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| תודה | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| טוב | sæle /sæle/ | *sajin /sajin/ | ксан /ksan/ | sain /sain/ | acs /atss/ | шув /ʃuv/ | rau /rau/ |
| אדום | tshyathla /tsʰjaɬa/ | *hulaɣan /hulaɣan/ | ццыма /tsɨma/ | ulān /ulaːn/ | kwhaːc /kʷʰaːts/ | гьири /hiri/ | imiri /imiri/ |
לפתיחת המפה האינטראקטיבית: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.
נוצר על ידי Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · דף הבית של LangMap