агъул чӏал
Aghul
caucasica nord-orientale
L'aghul (aghulano; nativo Аґул чӀал) è una lingua caucasica nordorientale del ramo lesgico, parlata da circa 30.000 persone nei distretti di Agulskij e Kurachskij della Repubblica del Daghestan, in Russia. Sul piano linguistico, l'aghul è strettamente imparentato con il lesgo (lez) e il tabassarano (tab), e presenta i tratti tipici delle lingue caucasiche nordorientali: ampi inventari consonantici (con eiettive e uvulari), morfologia agglutinante, allineamento ergativo e sistemi casuali complessi (~14 forme casuali). L'aghul ha quattro distinte zone dialettali (aghul propriamente detto, koshan, kerenkhyu, tpig), e la varietà di Tpig è la più parlata nonché la base dello standard letterario moderno. La lingua ha ricevuto una norma letteraria in cirillico nel 1990 nell'ambito dei programmi di alfabetizzazione del Daghestan postsovietico.
Dove si parla
87 parole essenziali in aghul
Fonti
Parole a confronto
Confronto con lingue della stessa classificazione: caucasica nord-orientale
| Significato | Aghul | Tabasarano | Lezgo | Rutulo | Tsakhur | Budukh | Kryz |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | хьед /ħed/ | шид /ʃid/ | яд /jad/ | хьед /ħed/ | хьян /xjan/ | хьад /xad/ | xəd /xæd/ |
| Fuoco | цӏа /tsʼa/ | цӏа /tsʼa/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏа /tsʼa/ | цӏа /tsʼa/ | tsʼə /tsʼæ/ |
| Sole | рагъ /raʁ/ | ригъ /riʁ/ | рагъ /raʁ/ | варагъ /waraʁ/ | верыгъ /werɨʁ/ | вирагъ /viraʁ/ | virağ /viraʁ/ |
| Luna | ваз /vaz/ | ваз /vaz/ | варз /varz/ | ваз /waz/ | ваз /waz/ | вез /vez/ | vəz /væz/ |
| Stella | гӏад /ʕad/ | хяд /xæd/ | гъед /ʁed/ | хед /χed/ | хаӏне /χaˤne/ | хӏачӏ /ħatʃʼ/ | ħəçʼ /ħætʃʼ/ |
| Notte | ӏуьш /ʕyʃ/ | йишв /jiʃʷ/ | йиф /jif/ | выш /vɨʃ/ | хаӏм /χaˤm/ | йудженджидж /judʒendʒidʒ/ | yif /jif/ |
| Pioggia | угъал /uʁal/ | мархь /marx/ | марф /marf/ | гьугъал /huɣal/ | гʼогъуй /ɡʲoʁuj/ | маф /maf/ | çʼebic /tʃʼebidʒ/ |
| Neve | ибхь /ibħ/ | йиф /jif/ | жив /ʒiv/ | йиз /jiz/ | йиз /jiz/ | йиз /jiz/ | yiz /jiz/ |
| Vento | кулак /kulak/ | микӏ /mikʼ/ | гар /ɡar/ | хьыбыл /x̌ɨbɨl/ | мыц /mɨts/ | кулак /kulak/ | kulak /kulak/ |
| Terra | наькьв /næqʼʷ/ | жил /ʒil/ | накьв /naqʷʼ/ | накьв /naqʼʷ/ | накьв /naqʼʷ/ | нокь /noqʼ/ | nöqʼ /nøqʼ/ |
| Pietra | гъван /ʁʷan/ | гъван /ʁʷan/ | къван /qːwan/ | духул /duχul/ | къае /ɢaje/ | къайе /qaje/ | xud /xud/ |
| Montagna | сув /suw/ | дагъ /daʁ/ | дагъ /daʁ/ | бан /ban/ | сува /suwa/ | дагъ /daʁ/ | bel /bel/ |
| Mare | хӏуьл /ħyl/ | гьюл /hyl/ | гьуьл /hyl/ | дайрагь /dajrah/ | дерйагь /derjah/ | кӏуф /kʼuf/ | — |
| Madre | баб /bab/ | дада /dada/ | диде /dide/ | нин /nin/ | едʼ /jedʲ/ | диде /dide/ | dəy /dæj/ |
| Padre | дад /dad/ | адаш /adaʃ/ | буба /buba/ | дид /did/ | дек /dek/ | ада /ada/ | bəy /bæj/ |
| Figlia | руш /ruʃ/ | риш /riʃ/ | руш /ruʃ/ | рыш /rɨʃ/ | йиш /jiʃ/ | риж /riʒ/ | riş /riʃ/ |
| Io | зун /zun/ | узу /uzu/ | зун /zun/ | зы /zɨ/ | зы /zɨ/ | зы /zɨ/ | zın /zɨn/ |
| Tu | вун /wun/ | уву /uvu/ | вун /wun/ | вы /wɨ/ | гъу /ʁu/ | вы /wɨ/ | vun /vun/ |
| Noi | хьин / чин /xin / tʃin/ | ухьу / учу /uxu / utʃu/ | чун /tʃun/ | йе /je/ | ши /ʃi/ | йин /jin/ | jin / žin /jin / ʒin/ |
| Nome | ттур /tːur/ | ччвур /tʃːʷur/ | тӏвар /tʼʷar/ | дур /dur/ | до /do/ | тур /tur/ | tʼır /tʼɨr/ |
| Persona | инсан /insan/ | инсан /insan/ | инсан /insan/ | эдеми /edemi/ | инсан /insan/ | идми /idmi/ | admi /admi/ |
| Testa | кӏил /kʼil/ | кӏул /kʼul/ | кьил /qʼil/ | кьул /qʼul/ | калле /kalːe/ | кьыл /qʼɨl/ | qʼıl /qʼɨl/ |
| Occhio | ул /ul/ | ул /ul/ | вил /vil/ | ул /ul/ | улʼ /ulʲ/ | гӏуьл /ʕyl/ | ʕül /ʕyl/ |
| Orecchio | ибур /ibur/ | иб /ib/ | йаб /jab/ | убур /ubur/ | кӏыры /kʼɨrɨ/ | ибир /ibir/ | ibır /ibɨr/ |
| Naso | хъехъв /qeqʷ/ | хъюхъ /qyq/ | нер /ner/ | хьехь /xex/ | хъов /qow/ | меъел /meʔel/ | miʔel /miʔel/ |
| Bocca | сив /siw/ | ушв /uʃʷ/ | сив /siw/ | гъал /ʁal/ | гӏалʼ /ʕalʲ/ | сив /siv/ | siv /siv/ |
| Dente | силеб /sileb/ | силиб /silib/ | сас /sas/ | сылаб /sɨlab/ | сили /sili/ | сил /sil/ | sil /sil/ |
| Lingua | мез /mez/ | мелз /melz/ | мез /mez/ | миз /miz/ | миз /miz/ | мез /mez/ | mez /mez/ |
| Mano | гъил /ʁil/ | хил /xil/ | гъил /ʁil/ | хыл /χɨl/ | хыл /χɨl/ | хаб /χab/ | xəb /xæb/ |
| Piede | лек /lek/ | лик /lik/ | кӏвач /kʼa̹tʃ/ | гъил /ʁil/ | мыкӏли /mɨkʼli/ | къил /qil/ | qil /qil/ |
| Cuore | юркӏв /jurkʼʷ/ | юкӏв /jukʼʷ/ | рикӏ /rikʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | йикӏ /jikʼ/ | йыкӏ /jɨkʼ/ | yikʼ /jikʼ/ |
| Osso | иркк /irkː/ | кӏараб /kʼarab/ | кӏараб /kʼarab/ | кьырыб /qʼɨrɨb/ | баркӏ /barkʼ/ | кӏерепӏ /kʼerepʼ/ | kʼərəpʼ /kʼæræpʼ/ |
| Sangue | иъ /iʔ/ | ифи /ifi/ | иви /iwi/ | эбир /ebir/ | эб /eb/ | ирд /ird/ | irəc /irædʒ/ |
| Cacca | ӏуьй /ʕyj/ | — | — | — | — | — | — |
| Amore | кӏанди /kʼandi/ | ккунивал /kːunival/ | кӏан хьун /kʼan xun/ | — /—/ | ыкийканас /ɨkijkanas/ | — /—/ | ikəcu /ikædʒu/ |
| Albero | кӏур /kʼur/ | гьар /har/ | тар /tar/ | хук /χuk/ | йив /jiw/ | дар /dar/ | dar /dar/ |
| Cane | гъуй /ʁuj/ | ху /xu/ | кицӏ /kitsʼ/ | хыних /χɨniχ/ | хва /χʷa/ | хор /χor/ | xʷar /xʷar/ |
| Gatto | къурмев /qurmew/ | гату /ɡatu/ | кац /kats/ | гету /ɡetu/ | аӏбын /aˤbɨn/ | кач /katʃ/ | — /—/ |
| Pesce | чӏекӏ /tʃʼekʼ/ | балугъ /baluʁ/ | гъед /ʁed/ | балугъ /baluʁ/ | балугъ /baluʁ/ | балугъ /baluʁ/ | balığ /balɨʁ/ |
| Uccello | къуш /quʃ/ | жакьв /ʒaqʼʷ/ | къуш /quʃ/ | шурук /ʃuruk/ | шитӏ /ʃitʼ/ | къуш /quʃ/ | quş /quʃ/ |
| Farfalla | цӏабрахъил /tsʼabraqʰil/ | ппазипенди /pːazipendi/ | чепелукь /tʃepeluqʼ/ | дебдебил /debdebil/ | кабай /kabaj/ | чуьнглеле /tʃynɡlele/ | kübelek /kybelek/ |
| Uovo | гъурагъал /ʁuraʁal/ | мурта /murta/ | кака /kaka/ | гъылыгъ /ʁɨlɨʁ/ | кьукь /qʼuqʼ/ | къусхуд /qusxud/ | kusuntʼ /kusuntʼ/ |
| Orso | багниш /baɡniʃ/ | швеъ /ʃʷeʔ/ | сев /sev/ | си /si/ | сʼо /sʲo/ | сор /sor/ | sar /sar/ |
| Cavallo | хӏайван /ħajwan/ | гьяйван /hæjvan/ | шив /ʃiw/ | йиван /jiwan/ | балкан /balkan/ | хилаь /xilæ/ | bəlkən /bælkæn/ |
| Casa | хал /xal/ | хал /xal/ | кӏвал /kʼval/ | хал /χal/ | хав /χaw/ | кӏул /kʼul/ | kʼul /kʼul/ |
| Latte | некк /nekː/ | никк /nikː/ | нек /nek/ | наӏк /naʕk/ | няк /nʲak/ | йух /jux/ | yux /jux/ |
| Miele | уьтт /ytː/ | йиччв /jitʃːʷ/ | вирт /virt/ | ит /it/ | итв /itʷ/ | йит /jit/ | yit /jit/ |
| Sale | кьаьл /qʼæl/ | кьил /qʼil/ | кьел /qʼel/ | кьел /qʼel/ | кьев /qʼew/ | кьел /qʼel/ | qʼel /qʼel/ |
| Vino | чахир /tʃaxir/ | чяхир /tʃæxir/ | чехир /tʃexir/ | чахыр /tʃaxɨr/ | чахыр /tʃaχɨr/ | чахыр /tʃaxɨr/ | çaxır /tʃaxɨr/ |
| Riso | бириндж /birindʒ/ | дюгю /dyɡy/ | дуьгуь /dyɡy/ | дуькӏ /dykʼ/ | биринз /birinz/ | — | vidar /vidar/ |
| Cioccolato | шикӏалат /ʃikʼalat/ | — | шкалат /ʃkaˈlat/ | — | — | — | — |
| Ferro | рукь /ruqʼ/ | рукь /ruqʼ/ | ракь /raqʼ/ | йилаг /jilaɡ/ | йива /jiwa/ | йилег /jileɡ/ | dəmır /dæmɨr/ |
| Ruota | фур /fur/ | чарх /tʃarx/ | чарх /tʃarx/ | чарх /tʃarx/ | текар /tekar/ | чарх /tʃarx/ | çerx /tʃerx/ |
| Seta | ипак /ipak/ | кӏаз /kʼaz/ | пек /pek/ | йипак /jipak/ | ипак /ipak/ | барама /barama/ | ipeg /ipeɡ/ |
| Libro | китаб /kitab/ | китаб /kitab/ | улуб /ulub/ | китаб /kitab/ | китаб /kitab/ | дафтар /daftar/ | kitab /kitab/ |
| Mangiare | ӏуьтӏанас /ʕytʼanas/ | ипӏуб /ipʼub/ | тӏуьн /tʼyn/ | ухьун /uħun/ | охьанас /oxanas/ | соъул- /soʡul/ | ʕulcu /ʕuldʒu/ |
| Bere | ухас /uxas/ | убхъуб /ubqub/ | хъун /qun/ | эджин /edʒin/ | илʼогъас /ilʲoʁas/ | согъуру /soʁuru/ | qırcu /qɨrdʒu/ |
| Dormire | гъархьас /ʁarħas/ | ахуб /axub/ | ксун /ksun/ | сахын /saxɨn/ | къапихьас /ɢapixas/ | архар /arxar/ | — |
| Uno | сад /sad/ | саб /sab/ | сад /sad/ | са /sa/ | са /sa/ | са /sa/ | səd /sæd/ |
| Due | ӏуд /ʕud/ | кьюб /qʼyb/ | кьвед /qʷʼed/ | кьуьд /qʼyd/ | кьоӏд /qʼoˤd/ | кьад /qʼad/ | qʼʷad /qʼʷad/ |
| Tre | хьибуд /ʜibud/ | шубуб /ʃubub/ | пуд /pud/ | хьибыд /ʜibɨd/ | хьебыд /xebɨd/ | шубуд /ʃubud/ | şibır /ʃibɨr/ |
| Quattro | йакьуд /jaqʼud/ | юкьуб /juqʼub/ | кьуд /qʼud/ | юкьуд /juqʼud/ | йокьуд /joqʼud/ | юкьуд /juqʼud/ | yuqʼud /juqʼud/ |
| Cinque | гӏифуд /ʕifud/ | хьуб /xub/ | вад /wad/ | хьуд /ʜud/ | хьод /xod/ | фуд /fud/ | fır /fɨr/ |
| Cento | верш /werʃ/ | варж /varʒ/ | виш /wiʃ/ | веш /weʃ/ | ваӏш /waˤʃ/ | фухъад /fuqad/ | fuqʼar /fuqʼar/ |
| Ciao | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | — /—/ |
| Grazie | баркалла /barkalːa/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ | — /—/ | бахытыд /baχɨtɨd/ | — /—/ | — /—/ |
| Buono | иджеф /idʒef/ | ужур /uʒur/ | хъсан /qsan/ | йишды /jiʃdɨ/ | югна /juɡna/ | гӏари /ʕari/ | ğaləd /ʁalæd/ |
| Nuovo | цӏайеф /tsʼajef/ | цӏийиб /tsʼijib/ | цӏийи /tsʼiji/ | цӏинды /tsʼindɨ/ | цӏедын /tsʼedɨn/ | таза /taza/ | tsʼiyə /tsʼijæ/ |
| Rosso | иреф /iref/ | уьруб /yrub/ | яру /jaru/ | ирды /irdɨ/ | чӏаӏран /tʃʼaˤran/ | ал /al/ | qırmızı /qɨrmɨzɨ/ |
| Bianco | джагварф /dʒaɡvarf/ | лизуб /lizub/ | лацу /latsu/ | джагварды /dʒaɡʷardɨ/ | джагваран /dʒaɡʷaran/ | лузу /luzu/ | ləzı /læzɨ/ |
| Nero | кӏареф /kʼaref/ | кӏаруб /kʼarub/ | чӏулав /tʃʼulav/ | лыӏхды /lɨˤxdɨ/ | кӏаарна /kʼaːrna/ | лагӏа /laʕa/ | ləħə /læħæ/ |
| Verde | гъазеф /ʁazef/ | чруб /tʃrub/ | къацу /qatsu/ | шилды /ʃildɨ/ | чыван /tʃɨwan/ | йашил /jaʃil/ | çʼukʼni /tʃʼukʼni/ |
| Blu | куюлед /kujuˈled/ | укӏуб /ukʼub/ | вили /ˈʋili/ | хьылынды /ħɨlɨnˈdɨ/ | лезан /leˈzan/ | цӏору /tsʼoˈru/ | yeksərğur /jeksærʁur/ |
| Cuculo | кекку /kekːu/ | кукум /kukum/ | кукупӏ /kːukːupʼ/ | гиггу /ɡiɡːu/ | гукки /ɡukːi/ | гугутӏ /ɡuɡutʼ/ | — /—/ |
| Tè | чей /tʃej/ | — | чай /tʃaj/ | — | — | — | — |
| Caffè | кофе /kofe/ | — | къагьве /qahwe/ | — | — | — | — |
| Zucchero | шаккар /ʃakːar/ | шекер /ʃeker/ | шекер /ʃeker/ | шагар /ʃaɡar/ | шакар /ʃakar/ | къанд /qand/ | şəkər /ʃækær/ |
Pagina 1/10
Apri la mappa interattiva: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.
Realizzato da Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Home LangMap