Favorlang
Babuza
Austronesiana (Formosan — pianure occidentali, babuza-taokas)
Il babuza (meglio noto in linguistica come favorlang, il nome dato dai missionari olandesi a uno dei suoi dialetti) era una lingua formosana delle pianure occidentali del gruppo babuza-taokas, parlata nella pianura centro-occidentale di Taiwan attorno all'odierna contea di Changhua. È una delle pochissime lingue formosane la cui forma premoderna del XVII secolo è riccamente documentata: i missionari riformati olandesi della VOC produssero il dizionario favorlang-olandese di Gilbertus Happart, del 1650 circa (pubblicato solo nel 1842 da van der Vlis), la traduzione di Daniel Gravius del 1661 dei Vangeli di Matteo e Giovanni, e un catechismo — facendo del favorlang, accanto al siraya, la lingua formosana meglio attestata del periodo della Formosa olandese (1624-1662). Il babuza era di fatto estinto come lingua comunitaria all'inizio del XX secolo sotto la successiva sinizzazione han di epoca Qing e l'assimilazione di epoca giapponese, sebbene l'identità dei discendenti sia in fase di rinascita nell'ambito del più ampio movimento degli aborigeni delle pianure pingpu. Come le altre lingue formosane, riveste grande importanza per la ricostruzione del proto-austronesiano.
Dove si parla
87 parole essenziali in babuza
Fonti
- Happart, Gilbertus (c. 1650, ms.) Woord-boek der Favorlangsche taal — Dutch East India Company missionary dictionary, MS. preserved at Batavia and later The Hague
- van der Vlis, C. J. (1842) Formosaansche woorden-lijst, volgens een Utrechtsch handschrift. Verhandelingen van het Bataviaasch Genootschap 18:437–488 — publication of Happart's ms.
- Gravius, Daniel (1661) Het Heylige Euangelium Matthei en Johannis ofte Hagnau ka d'llig matiktik ka na sasoulat ti Mattheus ti Johannes appa — Favorlang translation of the Gospels of Matthew and John
- Medhurst, W. H. (1840) Dictionary of the Favorlang Dialect of the Formosan Language. Batavia: Parapattan
- Tsuchida, Shigeru (2000) "Lexical Prefixes and Prefix Harmony in Siraya", in Grammatical Analysis: Morphology, Syntax, and Semantics — Studies in Honor of Stanley Starosta, Pacific Linguistics
- Glottolog: Babuza (babu1240)
- Ethnologue: bzg
Parole a confronto
Confronto con lingue della stessa classificazione: Austronesiana (Formosan — pianure occidentali, babuza-taokas)
| Significato | Babuza | Proto-austronesiano | Itbayaten | Pazeh | Yangkaal | Malese antico | Ivatan |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | zalum /zalum/ | *daNum /daNum/ | ranom /ranom/ | dalum /dalum/ | nguku /ŋuku/ | air /air/ | danom /danom/ |
| Fuoco | chau /tʃau/ | *Sapuy /Sapuy/ | hapoy /hapoj/ | hapuy /hapuj/ | ngida /ŋida/ | api /api/ | apoy /apoj/ |
| Sole | — /—/ | *waRi /waRi/ | araw /araw/ | rizax /ɾizax/ | warrku /waɾku/ | matari /matari/ | araw /araw/ |
| Luna | zilias /siliəs/ | *bulaN /bulaN/ | voxan /voɣan/ | ilas /ilas/ | waldarra /waldaɾa/ | bulan /bulan/ | vohan /vohan/ |
| Stella | botto /botːo/ | *bituqen /bituqen/ | vitoen /vitoɨn/ | mintol /mintol/ | miburlda thungalda /mibuɭda t̪uŋalda/ | bintang /bintaŋ/ | vitohen /vitohɨn/ |
| Notte | bini /bini/ | *beRŋi /beʀŋi/ | aʼxep /aʔɣɨp/ | xinian /xinian/ | ngimi /ŋimi/ | malam /malam/ | maʼhep /maʔhɨp/ |
| Pioggia | oetas /utas/ | *quzaN /quzaN/ | timoy /timoj/ | udan /udan/ | — | — | timoy /timoj/ |
| Vento | barri /barːi/ | *bali /bali/ | sarawsaw /sarawsaw/ | bari /baɾi/ | — | — | salawsaw /salawsaw/ |
| Terra | ta /ta/ | *taneq /taneq/ | tana /tana/ | daxe /daxəʔ/ | — | — | tana /tana/ |
| Pietra | bato /bato/ | *batu /batu/ | vato /vato/ | batu /batu/ | — | batu /batu/ | bato /bato/ |
| Montagna | sjach /ʃatʃ/ | *bukij /bukij/ | — | — | — | — | tokon /tokon/ |
| Mare | abas /abas/ | *tenem /tenem/ | hawa /hawa/ | awas /awas/ | — | — | taaw /taaw/ |
| Madre | nai /nai/ | *ina /ina/ | ina /ina/ | ina /ina/ | ngamathu /ŋamat̪u/ | ibu /ibu/ | ina /ina/ |
| Padre | tama /tama/ | *ama /ama/ | ama /ama/ | aba /aba/ | kanthathu /kant̪at̪u/ | bapa /bapa/ | ama /ama/ |
| Io | ka-ina /kaina/ | *aku /aku/ | yaken /jakɨn/ | yaku /jaku/ | ngada /ŋada/ | aku /aku/ | yaken /jakɨn/ |
| Tu | ijo /ijo/ | *iSu /iSu/ | ʼimo /ʔimo/ | isiu /isiu/ | nyingka /ɲiŋka/ | kamu /kamu/ | ʼimo /ʔimo/ |
| Noi | totto / namo /toto / namo/ | *kita / *kami /kita / kami/ | yaten / yamen /jatɨn / jamɨn/ | ita / yami /ita / jami/ | ngakulda / ngalda /ŋakulda / ŋalda/ | kita / kami /kita / kami/ | yaten / yamen /jatɨn / jamɨn/ |
| Nome | naan /naːn/ | *ŋajan /ŋajan/ | ngaran /ŋaran/ | ngadan /ŋadan/ | nida /nida/ | ngaran /ŋaran/ | ngaran /ŋaran/ |
| Persona | cho /tʃo/ | *Cau /tsau/ | tawo /tawo/ | saw /saw/ | — | — | tao /tao/ |
| Testa | oeno /uno/ | *quluh /quluh/ | oxo /oɣo/ | punu /punu/ | — | — | oho /oho/ |
| Occhio | macha /matʃa/ | *maCa /maCa/ | mata /mata/ | daurik /dauɾik/ | miburlda /mibuɭda/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Orecchio | charrina /tʃarːina/ | *Caliŋa /tsaliŋa/ | talinya /taliɲa/ | sainga /saiŋa/ | — | — | tadinya /tadiɲa/ |
| Naso | not /not/ | *ujuŋ /ujuŋ/ | mohdan /mohdan/ | muzing /muziŋ/ | — | — | mohed /mohɨd/ |
| Bocca | ranied /ranied/ | — | vivih /vivih/ | ahan /ahan/ | — | — | vivi /vivi/ |
| Dente | sien /sien/ | *nipen /nipen/ | nyipen /ɲipɨn/ | lepeng /ləpəŋ/ | damanda /damanda/ | gigi /ɡiɡi/ | nyipen /ɲipɨn/ |
| Lingua | tacira /tatsira/ | *Sema /Sema/ | rila /rila/ | dahama /dahama/ | jalngantha /ɟalŋant̪a/ | lidah /lidah/ | rida /rida/ |
| Mano | rima /rima/ | *lima /lima/ | lima /lima/ | rima /ɾima/ | — /—/ | tangan /taŋan/ | tanoro /tanoro/ |
| Piede | asiel /asiel/ | *qaqay /qaqay/ | ayi /aji/ | karaw /kaɾaw/ | — | — | kokod /kokod/ |
| Cuore | — /—/ | *pusuq /pusuq/ | tawor /tawor/ | baga /baɡa/ | — /—/ | hati /hati/ | tawol /tawol/ |
| Osso | ot /ot/ | *CuqelaN /CuqelaN/ | toʼxang /toʔɣaŋ/ | bul /bul/ | julda /ɟulda/ | tulang /tulaŋ/ | tohang /tohaŋ/ |
| Sangue | taga /taɡa/ | *daRaq /daRaq/ | raya /raja/ | damu /damu/ | kandu /kandu/ | darah /darah/ | raya /raja/ |
| Cacca | che /tʃe/ | *Caqi /tsaqi/ | — | — | — | — | — |
| Amore | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | sayang /sajaŋ/ | addaw /addaw/ |
| Albero | baron /baron/ | *kaSiw /kaSiw/ | kayoh /kajoh/ | kahuy /kahuj/ | — /—/ | kayu /kaju/ | kayo /kajo/ |
| Cane | mado /mado/ | *asu /asu/ | tito /tito/ | wazu /wazu/ | — /—/ | anjing /andʒiŋ/ | cito /tʃito/ |
| Gatto | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Pesce | ci /tsi/ | *Sikan /Sikan/ | among /amoŋ/ | alaw /alaw/ | yakuri /jakuɾi/ | ikan /ikan/ | among /amoŋ/ |
| Uccello | mampa /mampa/ | *manuk /manuk/ | kangkang /kaŋkaŋ/ | ayam /ajam/ | — | burung /buruŋ/ | manomanok /manomanok/ |
| Uovo | rini /rini/ | *qiCeluR /qicəlur/ | ittiiyoy /ittiijoj/ | batu pataru /batu pataɾu/ | — | — | ottioy /ottioj/ |
| Orso | choma /tʃoma/ | *Cumay /Cumay/ | — | — | — | — | — |
| Casa | don /don/ | *Rumaq /Rumaq/ | vaxay /vaɣaj/ | xuma /xuma/ | — /—/ | rumah /rumah/ | vahay /vahaj/ |
| Miele | babaor /babaor/ | — | — | — | — | — | polot /polot/ |
| Sale | sassi /sasi/ | *qasiRa /qasiRa/ | asin /asin/ | pahah /pahah/ | — | garam /ɡaram/ | asin /asin/ |
| Riso | dasso /dasːo/ | *beRas /beRas/ | paray /paraj/ | — | — | — | — |
| Ferro | dippi /dipːi/ | *Namat /Namat/ | — | — | — | — | vahayang /vahajaŋ/ |
| Libro | bido /bido/ | — | — | babizu /babizu/ | — | — | libro /libro/ |
| Mangiare | maan /maːn/ | *kaen /kaen/ | koman /koman/ | mekan /məkan/ | — /—/ | makan /makan/ | koman /koman/ |
| Bere | minum /minum/ | *inum /inum/ | ominom /ominom/ | mimaazip /mimaːzip/ | — /—/ | minum /minum/ | ominom /ominom/ |
| Dormire | summara /sumːara/ | *tuduR /tuduR/ | makahicex /makahitʃɨɣ/ | masuaw /masuaw/ | — | tidur /tidur/ | makayceh /makajtʃɨh/ |
| Uno | nata /nata/ | *isa /isa/ | aʼsa /aʔsa/ | adang /adaŋ/ | — /—/ | sa /sa/ | asa /asa/ |
| Due | naroa /naroa/ | *duSa /duSa/ | doha /doha/ | dusa /dusa/ | kiyarrngka /kijaɾŋka/ | dua /dua/ | dadwa /dadwa/ |
| Tre | torro /torːo/ | *telu /telu/ | atlo /atlo/ | turu /tuɾu/ | — /—/ | tlu /tlu/ | tatdo /tatdo/ |
| Quattro | naspat /naspat/ | *Sepat /səpat/ | aʼpat /aʔpat/ | supat /supat/ | — | mpat /əmpat/ | aʼpat /aʔpat/ |
| Cinque | nachab /natʃab/ | *lima /lima/ | lima /lima/ | xasep /xasəp/ | — | lima /lima/ | lima /lima/ |
| Ciao | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | Kapian capa nu dios /kapian tʃapa nu dios/ |
| Grazie | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | Dios mamajes /dios mamahes/ |
| Buono | — /—/ | — /—/ | mapia /mapia/ | — /—/ | — /—/ | baik /baik/ | mapia /mapia/ |
| Nuovo | bao /bao/ | *baqeRuh /baqeRuh/ | vaʼyo /vaʔjo/ | xias /xias/ | — | — | vayo /vajo/ |
| Rosso | makakas /makakas/ | *ma-iRaq /ma-iRaq/ | mavayah /mavajah/ | lubahing /lubahiŋ/ | kandukandu /kandukandu/ | merah /merah/ | mavaya /mavaja/ |
| Bianco | mabukkas /mabukas/ | *ma-putiq /maputiq/ | mahilak /mahilak/ | risilaw /ɾisilaw/ | — | putih /putih/ | maydak /majdak/ |
| Nero | makosum /makosum/ | *qeCeŋeN /qeCeŋeN/ | mavaeng /mavaɨŋ/ | terehen /təɾəhən/ | — | hitam /hitam/ | mavaheng /mavahɨŋ/ |
Apri la mappa interattiva: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.
Realizzato da Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Home LangMap