Santa
Lingua dongxiang
Mongolica
Il dongxiang, detto anche santa (ISO 639-3: sce), è una lingua mongolica parlata soprattutto dal popolo dongxiang nella provincia del Gansu, nella Cina nordoccidentale, in particolare nella contea autonoma dongxiang e nelle zone vicine. Il numero di parlanti è generalmente stimato tra 200.000 e 300.000, sebbene il passaggio al mandarino nordoccidentale abbia indebolito la trasmissione intergenerazionale in alcune comunità. Il lungo contatto con le lingue sinitiche ha plasmato profondamente il dongxiang: presenta un'armonia vocalica limitata, non possiede lunghezza vocalica fonemica e mostra un'ampia influenza cinese nel lessico e nella sintassi. Una trascrizione latina approvata nel Gansu nel 1994 è stata impiegata in dizionari e sperimentazioni di istruzione bilingue, mentre alcuni parlanti usano anche una scrittura araba adattata detta xiao'erjing.
Dove si parla
87 parole essenziali in lingua dongxiang
Fonti
Parole a confronto
Confronto con lingue della stessa classificazione: Mongolica
| Significato | Lingua dongxiang | Mongolo medio | Proto-mongolico | Bonan | Mongghul | Mongolo classico | Yugur orientale |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | usu /usu/ | ᠤᠰᠤᠨ /usun/ | *usun /usun/ | sə /sə/ | szu /ʂdzu/ | ᠤᠰᠤᠨ /usun/ | qusun /qusun/ |
| Fuoco | qan /qɑn/ | ᠭᠠᠯ /qal/ | *gal /ɡal/ | χal /χal/ | ghal /ɢal/ | ᠭᠠᠯ /ɡal/ | ʁal /ʁal/ |
| Sole | naran /nɑrən/ | ᠨᠠᠷᠠᠨ /naran/ | *naran /naran/ | naraŋ /naraŋ/ | nara /nara/ | ᠨᠠᠷᠠᠨ /naran/ | naran /naran/ |
| Luna | sara /sɑrə/ | ᠰᠠᠷᠠ /sara/ | *sara /sara/ | sarə /sarə/ | sara /sara/ | ᠰᠠᠷᠠ /sara/ | sara /sara/ |
| Stella | hodun /hodun/ | ᠬᠣᠳᠤᠨ /hodun/ | *hodun /hodun/ | hotuŋ /hotuŋ/ | foodi /foodə/ | ᠣᠳᠣᠨ /odun/ | hodən /hodən/ |
| Notte | shieni /ɕiəni/ | ᠰᠥᠨᠢ /søni/ | *söni /søni/ | sonə /sonə/ | soni /sonə/ | ᠰᠥᠨᠢ /søni/ | søønə /søːnə/ |
| Pioggia | ghura /ɢura/ | ᠬᠤᠷᠠ /qura/ | *kura /kura/ | ɢura /ɢura/ | huraa /xuraa/ | ᠬᠤᠷᠠ /qura/ | xura /χura/ |
| Neve | chasun /tʂasun/ | ᠴᠠᠰᠤᠨ /tʃasun/ | *časun /tʃasun/ | ʥasɵŋ /dʑasɵŋ/ | qasi /ʨasə/ | ᠴᠠᠰᠤ /tʃasu/ | tʃasən /tʃasən/ |
| Vento | kei /kəi/ | ᠬᠡᠢ /kei/ | *salkïn /salkin/ | ki /ki/ | kii /kii/ | ᠰᠠᠯᠬᠢ /salki/ | salɢən /salɢən/ |
| Terra | ghazha /ɢadʐa/ | ᠬᠠᠵᠠᠷ /qadʒar/ | *gaǰar /ɡadʒar/ | saʨiə /satɕiə/ | — | ᠭᠠᠵᠠᠷ /ɡadʒar/ | ʃəruu /ʃəruː/ |
| Pietra | tashi /taʂi/ | ᠴᠢᠯᠠᠭᠤᠨ /tʃilaun/ | *čilaɣun /tʃilaɣun/ | — | tash /taʂ/ | ᠴᠢᠯᠠᠭᠤᠨ /tʃilaɣun/ | tʃəluu /tʃəluː/ |
| Montagna | ula /ula/ | ᠠᠭᠤᠯᠠ /aula/ | *huɣula /huɣula/ | uːla /uːla/ | ula /ula/ | ᠠᠭᠤᠯᠠ /aɣula/ | uula /uːla/ |
| Mare | hai /xai/ | ᠳᠠᠯᠠᠢ /dalai/ | *dalai /dalai/ | χai /χai/ | dalii /dalii/ | ᠳᠠᠯᠠᠢ /dalai/ | dalii /daliː/ |
| Madre | ana /ɑnə/ | ᠡᠭᠡ /eke/ | *eke /eke/ | amə /amə/ | aama /aama/ | ᠡᠬᠡ /eke/ | hge /hɡe/ |
| Padre | ada /ada/ | ᠡᠴᠢᠭᠡ /etʃiɡe/ | *ečige /etʃiɡe/ | abo /abo/ | aaba /aaba/ | ᠡᠴᠢᠭᠡ /etʃiɡe/ | tʃiɣe /tʃiɣe/ |
| Figlia | oqin /otɕin/ | ᠥᠬᠢᠨ /økin/ | *ökin /økin/ | — | — | ᠥᠬᠢᠨ /økin/ | — |
| Io | bi /pi/ | ᠪᠢ /bi/ | *bi /bi/ | bǔ /bǔ/ | bu /bu/ | ᠪᠢ /bi/ | bə /bə/ |
| Tu | chi /tɕi/ | ᠴᠢ /tʃi/ | *či /tʃi/ | ʨǐ /tɕǐ/ | qi /ʨə/ | ᠴᠢ /tʃi/ | tʃə /tʃə/ |
| Noi | matan / bijien /matan / pitɕiən/ | ᠪᠢᠳᠠ / ᠪᠠ /bida / ba/ | *bida / *ba /bida / ba/ | bədə /bədə/ | budangula /budaŋɡula/ | ᠪᠢᠳᠠ / ᠪᠠ /bida / ba/ | budas / buda /budas / buda/ |
| Nome | niere /niərə/ | ᠨᠡᠷᠡ /nere/ | *nere /nere/ | narə /narə/ | nire /nəre/ | ᠨᠡᠷᠡ /nere/ | nere /nere/ |
| Persona | kun /kun/ | ᠬᠦᠮᠦᠨ /kymyn/ | *kümün /kymyn/ | kuŋ /kuŋ/ | kun /kun/ | ᠬᠦᠮᠦᠨ /kymyn/ | kuun /kuːn/ |
| Testa | qierun /tɕʰjəˈrun/ | — | *tolagaï /tolaɡai/ | tɵrɵŋ /tɵrɵŋ/ | — | ᠲᠣᠯᠣᠭᠠᠢ /toloɣai/ | toloʁui /toloʁui/ |
| Occhio | udun /udun/ | ᠨᠢᠳᠦᠨ /nidyn/ | *nidün /nidyn/ | nəduŋ /nəduŋ/ | nudu /nudu/ | ᠨᠢᠳᠦ /nidü/ | nudun /nudun/ |
| Orecchio | chighin /tʃiʁin/ | ᠴᠢᠬᠢᠨ /tʃikin/ | *čikin /tʃikin/ | ʨiχaŋ /tɕiχaŋ/ | qigi /ʨiɡə/ | ᠴᠢᠬᠢᠨ /tʃikin/ | tʃəʁən /tʃəʁən/ |
| Naso | khawa /kʰawa/ | ᠬᠠᠪᠠᠷ /qabar/ | *kamar /kamar/ | χor /χor/ | hawar /xavar/ | ᠬᠠᠪᠠᠷ /qabar/ | xawar /χawar/ |
| Bocca | aman /aman/ | ᠠᠮᠠᠨ /aman/ | *aman /aman/ | aman /aman/ | ama /ama/ | ᠠᠮᠠᠨ /aman/ | aman /aman/ |
| Dente | shidun /ʂidun/ | ᠰᠢᠳᠦᠨ /ʃidyn/ | *sidün /sidyn/ | duŋ /duŋ/ | shdi /ʂdə/ | ᠰᠢᠳᠦᠨ /ʃidyn/ | ʃdən /ʃdən/ |
| Lingua | kielien /kʰjəˈljən/ | ᠬᠡᠯᠡᠨ /kelen/ | *kelen /kelen/ | kalaŋ /kalaŋ/ | kile /kəle/ | ᠬᠡᠯᠡᠨ /kelen/ | kelen /kelen/ |
| Mano | qa /qɑ/ | ᠭᠠᠷ /qar/ | *gar /ɡar/ | χar /χar/ | ghar /ɢar/ | ᠭᠠᠷ /ɡar/ | ʁar /ʁar/ |
| Piede | kon /kon/ | ᠬᠥᠯ /køl/ | *köl /køl/ | kual /kual/ | kol /kol/ | ᠬᠥᠯ /køl/ | køl /køl/ |
| Cuore | — /—/ | ᠵᠢᠷᠦᠭᠡ /dʒiryke/ | *ǰirüken /dʒiryken/ | ʥirgə /dʑirɡə/ | jirge /ʥirɡe/ | ᠵᠢᠷᠦᠬᠡ /dʒirüke/ | dʒyrɣen /dʒyrɣen/ |
| Osso | yasun /jasun/ | ᠶᠠᠰᠤᠨ /jasun/ | *yasun /jasun/ | iasuŋ /iasuŋ/ | yasi /jasə/ | ᠶᠠᠰᠤᠨ /jasun/ | yasən /jasən/ |
| Sangue | chusun /tʂusun/ | ᠴᠢᠰᠤᠨ /tʃisun/ | *čisun /tʃisun/ | ʨisuŋ /tɕisuŋ/ | qisi /ʨisə/ | ᠴᠢᠰᠤᠨ /tʃisun/ | tʃusun /tʃusun/ |
| Amore | khotula- /xoːtulə/ | ᠳᠤᠷᠠ /dura/ | — /—/ | — /—/ | duraala /duraala/ | ᠬᠠᠶᠢᠷᠠ /qajira/ | — /—/ |
| Albero | mutun /mutun/ | ᠮᠣᠳᠤᠨ /modun/ | *modun /modun/ | mutoŋ /mutoŋ/ | xjoosi /ɕʥoosə/ | ᠮᠣᠳᠤ /modu/ | mɔːdən /mɔːdən/ |
| Cane | noghoi /noɣəi/ | ᠨᠣᠬᠠᠢ /noqai/ | *nokai /nokai/ | noɢoi /noɢoi/ | nuhui /nuxui/ | ᠨᠣᠬᠠᠢ /noqai/ | noxqui /noχqui/ |
| Gatto | bisalai /biːsəlai/ | ᠮᠢᠭᠤᠢ /miɣui/ | — /—/ | — /—/ | mauxi /mauɕi/ | ᠮᠢᠭᠤᠢ /miɣui/ | — /—/ |
| Pesce | zhagvasun /tʂɑʁɑˈsun/ | ᠵᠢᠭᠠᠰᠤ /dʒiɡasu/ | *ǰigasu /dʒiɡasu/ | ʥilɣasuŋ /dʑilɣasuŋ/ | jaghasi /ʥaɢasə/ | ᠵᠢᠭᠠᠰᠤ /dʒiɡasu/ | dʒaʁasən /dʒaʁasən/ |
| Uccello | bunzhu /bundʐu/ | ᠰᠢᠪᠠᠭᠤᠨ /ʃibaun/ | *sibaɣun /sibaɣun/ | bandʒir /bandʒir/ | — | ᠰᠢᠪᠠᠭᠤ /ʃibaɣu/ | ʃuun /ʃuːn/ |
| Uovo | endegvei /əndəɣəi/ | ᠥᠨᠳᠡᠭᠡᠨ /øndeɡen/ | *öndegen /øndeɡen/ | əndəgi /əndəɡi/ | ndige /ndəɡe/ | ᠥᠨᠳᠡᠭᠡ /ɵndeɡe/ | bala /bala/ |
| Orso | gouxin /kəwˈɕin/ | — | — | — | — | ᠪᠠᠭᠠᠪᠠᠭᠠᠢ /baɣabaɣai/ | — |
| Cavallo | morei /morəi/ | ᠮᠣᠷᠢᠨ /morin/ | *morïn /morin/ | — | mori /mori/ | ᠮᠣᠷᠢᠨ /morin/ | — |
| Casa | gie /ɡiə/ | ᠭᠡᠷ /ɡer/ | *ger /ɡer/ | gər /ɡər/ | ger /ɡer/ | ᠭᠡᠷ /ɡer/ | ger /ɡer/ |
| Latte | neizi /neitsɿ/ | — | *sün /syn/ | — | — | ᠰᠦᠨ /syn/ | — |
| Miele | shimei /ʂimei/ | — | *bal /bal/ | — | — | ᠪᠠᠯ /bal/ | — |
| Sale | dansun /dansun/ | ᠳᠠᠪᠤᠰᠤᠨ /dabusun/ | *dabusun /dabusun/ | dabsuŋ /dabsuŋ/ | dabsi /dabsə/ | ᠳᠠᠪᠤᠰᠤᠨ /dabusun/ | daabsən /daːbsən/ |
| Vino | putoujiu /putəudʑiəu/ | — | *darasun /darasun/ | — | — | — | — |
| Ferro | qiemu /tɕiemu/ | ᠲᠡᠮᠦᠷ /temyr/ | *temür /temyr/ | — | tumur /tumur/ | ᠲᠡᠮᠦᠷ /temyr/ | — |
| Libro | shu /ʂu/ | ᠪᠢᠴᠢᠭ /bitʃiɡ/ | — | — | — | ᠨᠣᠮ /nom/ | — |
| Mangiare | ijie- /idʑiə/ | ᠢᠳᠡ /ide/ | *ide- /ide/ | nda- /nda/ | ide /ide/ | ᠢᠳᠡ- /ide-/ | ede /ede/ |
| Bere | otsu- /otʂɯ/ | ᠤᠭᠤ /uɣu/ | *uu- /uu/ | u- /u/ | uqu /uʨu/ | ᠤᠭᠤ- /uɣu-/ | uu /uː/ |
| Dormire | hhuntura- /huntura/ | ᠤᠨᠲᠠ /unta/ | *unta- /unta/ | təra- /təra/ | ntiraa /ntəraa/ | ᠤᠨᠲᠠ- /unta-/ | nda /nda/ |
| Uno | nie /niə/ | ᠨᠢᠭᠡᠨ /niɡen/ | *nigen /nigen/ | nəgə /nəɡə/ | nige /nəɡe/ | ᠨᠢᠭᠡᠨ /niɡen/ | niɣe /niɣe/ |
| Due | ghua /ʁua/ | ᠬᠣᠶᠠᠷ /qojar/ | *koyar /kojar/ | ɢuar /ɢuar/ | ghoor /ɢoor/ | ᠬᠣᠶᠠᠷ /qojar/ | ʁuur /ʁuːr/ |
| Tre | ghuran /ʁuran/ | ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ /qurban/ | *gurban /ɡurban/ | ɢuraŋ /ɢuraŋ/ | ghuraan /ɢuraan/ | ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ /ɡurban/ | ʁurwan /ʁurwan/ |
| Quattro | jieran /dʑiəran/ | ᠳᠥᠷᠪᠡᠨ /dørben/ | *dörben /dørben/ | deraŋ /deraŋ/ | deeren /deeren/ | ᠳᠥᠷᠪᠡᠨ /dørben/ | dørwen /dørwen/ |
| Cinque | tawun /tawuŋ/ | ᠲᠠᠪᠤᠨ /tabun/ | *tabun /tabun/ | tawuŋ /tawuŋ/ | taawun /taavun/ | ᠲᠠᠪᠤᠨ /tabun/ | taawən /taːwən/ |
| Cento | be /bə/ | ᠵᠠᠭᠤᠨ /dʒaun/ | *ǰagun /dʒaɡun/ | ʥyŋ /dʑyŋ/ | jong /ʥoŋ/ | ᠵᠠᠭᠤᠨ /dʒaɡun/ | dʒuun /dʒuːn/ |
| Ciao | — /—/ | ᠠᠮᠤᠷ /amur/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠤᠤ /sajin uu/ | — /—/ |
| Grazie | — /—/ | ᠪᠠᠶᠠᠷᠯᠠᠪᠠ /bajarlaba/ | — /—/ | — /—/ | hgerli /xɡerlə/ | ᠪᠠᠶᠠᠷᠯᠠᠯᠠ /bajarlala/ | — /—/ |
| Buono | sain /sain/ | ᠰᠠᠶᠢᠨ /sain/ | *sajin /sajin/ | saŋ /saŋ/ | sain /sain/ | ᠰᠠᠶᠢᠨ /sajin/ | sain /sajn/ |
| Nuovo | shini /ʂini/ | ᠰᠢᠨᠡ /ʃini/ | *sine /sine/ | ɕinə /ɕinə/ | xini /ɕinə/ | ᠰᠢᠨᠡ /ʃine/ | ʃənə /ʃənə/ |
| Rosso | hulan /xulan/ | ᠤᠯᠠᠭᠠᠨ /hulaan/ | *hulaɣan /hulaɣan/ | fulaŋ /fulaŋ/ | fulaan /fulaan/ | ᠤᠯᠠᠭᠠᠨ /ulaɣan/ | ɬaan /ɬaːn/ |
| Bianco | chighan /tʂiɢan/ | ᠴᠠᠭᠠᠨ /tʃaqaan/ | *čagaɣan /tʃaɡaɣan/ | ʨiɢaŋ /tɕiɢaŋ/ | qighaan /ʨaɢaan/ | ᠴᠠᠭᠠᠨ /tʃaɣan/ | tʃaʁaan /tʃaʁaːn/ |
| Nero | khara /kʰara/ | ᠬᠠᠷᠠ /qara/ | *kara /kara/ | χəra /χəra/ | hara /xara/ | ᠬᠠᠷᠠ /qara/ | xara /χara/ |
| Verde | noghon /noɣon/ | ᠨ᠋ᠣᠬᠤᠬᠠᠨ /noqoan/ | *noguɣan /noɡuɣan/ | noɢoŋ /noɢoŋ/ | noghoon /noɢoon/ | ᠨᠣᠭᠤᠭᠠᠨ /noɣuɣan/ | noʁoon /noʁoːn/ |
| Blu | kugie /kuɡiə/ | — | *köke /køke/ | — | — | ᠬᠥᠬᠡ /køke/ | — |
Apri la mappa interattiva: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.
Realizzato da Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Home LangMap